Bekijk het origineel

Met een lege maag de deur uit

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Met een lege maag de deur uit

Tijdgebrek belangrijkste reden om ontbijt te verwaarlozen

9 minuten leestijd

Met een lege maag de deur uit: in het welvarende Nederland komt dat steeds vaker voor. Een groeiende groep mensen gunt zich geen tijd om aan het begin van de dag wat te eten en te drinken. Laat staan dat van het ontbijt een officiële maaltijd wordt gemaakt. Gezond is wat anders. "Met een gevulde koek bij de koffie vervang je het ontbijt niet". Supersnelle ontbijtjes lijken een gat in de markt te hebben aangeboord.

Over het Nederlandse ontbijtgedrag doen allerlei cijfers de ronde. De algemene teneur is dat het overslaan van de eerste maaltijd van de dag in opmars is. Het ene onderzoek concludeert dat een op de vijf landgenoten altijd of geregeld met nuchtere maag het huis verlaat, een andere bron komt uit op een kwart van de bevolking. Jongeren en kinderen zijn de slechtste ontbijters. Van hen zou eenderde nooit of onregelmatig ontbijten.

De medaille heeft ook een andere kant: de meeste Nederlanders ontbijten nog altijd wél. Gemiddeld trekt men daarvoor zeventien minuten uit. Het traditionele plaatje van een compleet gezin geschaard rond een gedekte tafel is inmiddels niet meer de norm. In een Nipo-onderzoek zei 34 procent van de ondervraagden alléén te ontbijten, 29 procent doet dat met het hele gezin, 10 procent alleen met de kinderen.

Kleine eters

Gezond is het niet, met een lege maag van huis gaan. Volgens Patricia Schutte, voedingskundige van het Voedingscentrum, is het vooral voor kinderen in de basisschoolleeftijd van groot belang dat ze 's morgens ontbijten. "Het zijn vaak kleine eters, die de vorige avond voor het laatst om een uur of zes iets gegeten hebben. Als ze met een lege maag op school komen en pas in de pauze weer wat binnenkrijgen, is dat een hele ruk. Dat is nadelig voor het concentratievermogen. Kinderen missen belangrijke voedingsstoffen als ze een maaltijd overslaan. Een tussendoortje vult wel, maar het is geen verantwoord alternatief. Vaak zit er veel vet in, maar bijvoorbeeld geen vitamines of jodium".

Ze meent overigens dat berichten over kinderen die met een lege maag naar school worden gestuurd, wel eens worden overtrokken. Het zou om een vrij beperkte groep gaan. "Tussen de 7 en 8 procent van de kinderen gaat elke dag zonder ontbijt naar school. Daarnaast is er nog een groep van 9 tot 10 procent van de leerlingen die wel eens met een lege maag op school komt. Plattelandskinderen met hoogopgeleide ouders gaan vrijwel nooit zonder ontbijt de deur uit. Het komt vooral voor bij eenoudergezinnen in de stad en onder allochtonen. Dat laatste kan ook te maken hebben met afwijkende voedingspatronen", denkt Patricia Schutte.

Duizelig

Het is voor iedereen van belang om met een stevige bodem de dag te beginnen. "Als je 's morgens niets eet, is je bloedsuikerspiegel laag. Dat merk je: je kunt duizelig worden en je vermoeid of lusteloos voelen". Maar er moet wel gepresteerd worden. Een onbedwingbare trek in iets zoets is vaak het gevolg. "Maar met een gevulde koek of een reep bij de koffie vervang je het ontbijt niet". Mensen met een problematische stoelgang zouden het ontbijt zeker niet moeten overslaan. "'s Morgens een maaltijd gebruiken stimuleert de darmen".

De voedingskundige denkt dat de verwaarlozing van het ontbijt een verschijnsel is dat zich vooral in bepaalde kringen voordoet. De eerste maaltijd van de dag wordt met name overgeslagen door alleenstaanden en tweepersoonshuishoudens. Ook in gezinnen met opgroeiende kinderen neemt de animo voor het ontbijt vaak af. De belangrijkste reden om het ontbijt over te slaan is tijdgebrek.

De overgrote meerderheid van de Nederlanders weet best dat het niet gezond is om het ontbijt over te slaan. Dit alledaagse dilemma lijkt de ideale voedingsbodem voor producten die tot voor kort nog niet bestonden: zeer snel te nuttigen drinkontbijten, die desnoods staande of zelfs onderweg kunnen worden verorberd.

Niet meer kauwen

Fabrikant Brinta -"we voelen ons verantwoordelijk voor het ontbijtgedrag in Nederland"-signaleerde enkele jaren geleden dat er zich een nieuwe trend aan het ontwikkelen was. "Eerst nam het aantal ontbijters langzaam af, maar in het begin van de jaren negentig werd het verschijnsel snel structureler", zegt international brand manager Sandie Buyten.

Brinta zag mogelijkheden voor een in Nederland nog onbekend product. Wake Up! was geboren. Een van de belangrijkste criteria waaraan het nieuwe ontbijtje moest voldoen was snelheid. En snel gaat het. Koude melk en Wake Up! in een glas, roeren en drinken maar. "Lepelen en kauwen is niet nodig", aldus Sandie Buyten. Wie een glas leegdrinkt, heeft volgens Brinta de voedingswaarde van een bruine boterham met kaas binnen.

Direct vanaf de introductie in september 1996 bleek het drinkontbijt een doorslaand succes te zijn. "De eerste tijd wisten we niet hoe we de pakken aan moesten slepen. Er was blijkbaar een nog grotere latente behoefte aan ons product dan we dachten". Dat is nog steeds zo, al wil het bedrijf daarover niet in details treden. "We verkopen miljoenen drinkontbijten per jaar".

Oplossing

De gebruikers zijn niet afkomstig van de traditionele Brinta. "Daarvan is de verkoop na de introductie van Wake Up! zelfs meegegroeid", zegt Buyten. Ze heeft ook niet de indruk dat Wake Up! concurreert met brood en graanproducten. "Het is een alternatief, een oplossing voor niet-ontbijten. Zo hebben we het neergezet, zo is het ook ontvangen".

Van allerlei kanten kreeg Brinta lof toegezwaaid vanwege Wake Up!. Het product kreeg vorig jaar de Jaarprijs Goede Voeding. "Brinta heeft een stimulans gegeven aan betere ontbijtgewoonten en heeft daarmee een bijdrage geleverd aan de gezondheid van de Nederlandse consument", aldus het juryrapport. Ook twee prijzen van de handel vielen het product ten deel.

Brinta zegt er het bedrijf niet naar te zijn om op elke modegril in te spelen. "Dat we met Wake Up! zijn gekomen, houdt in dat we ervan uitgaan dat mensen steeds minder tijd voor het ontbijt zullen nemen. Niet alleen tweeverdieners gunnen zich nauwelijks de tijd om te eten. Ook voor gezinnen geldt dat het eetgedrag steeds individualistischer wordt. Het niet-ontbijten is veel breder in de samenleving aanwezig dan we vaak denken".

Vezels

Ook toetjesfabrikant Mona begaf zich op de markt voor de moderne ontbijten. Een onderzoek naar het ontbijtgedrag van kinderen in Zuid-Limburg was daarvoor de directe aanleiding. "Eigen onderzoek leverde de conclusie op dat mensen zich daar schuldig over voelen", zegt commercieel directeur R. Poelstra.

Het bedrijf concludeerde dat er een gat in de markt zat. Gezien de achtergrond van Mona was duidelijk dat het nieuwe ontbijt een zuivelproduct zou worden. Met veel vezels. Dat had nog wel wat voeten in de aarde. "Ze zakten naar de bodem".

De introductie van het concurrerende product Wake Up! was voor Mona wel even een schrik. "We hebben ons toen achter de oren gekrabd en ons afgevraagd of de markt groot genoeg zou zijn voor ons beiden. Maar wij hadden toch een heel ander product in gedachten: sneller en nog gebruiksvriendelijker. We besloten door te gaan, en dat blijkt achteraf de goede keuze te zijn". Goedemorgen! is sinds vorig jaar april op de markt.

Reacties consumenten

Exact 16,4 seconden kost het om een glas met dit dikvloeibare zuivelproduct te nuttigen. En dan heb je volgens de fabrikant -net als bij Wake Up!- een maaltijd verorberd die vergelijkbaar is met een bruine boterham met kaas. Van Goedemorgen! worden elke week een half miljoen verpakkingen verkocht. "Dat is meer dan we ons tot doel hadden gesteld", zegt Poelstra. "Dit is een van de zeldzame keren dat er werkelijk een gat in de markt is aangeboord".

Hij verbaast zich nog steeds over de commotie die Goedemorgen! veroorzaakte. "We hebben nog nooit zo veel reacties van consumenten gehad. Allerlei mensen belden of schreven ons om te vertellen dat we voor hen een probleem hadden opgelost. Omdat ze elke morgen weer moeite hadden om hun boterham weg te werken. En ouders die voorheen hun kinderen niet aan tafel konden krijgen, terwijl ze nu wel een glas Goedemorgen! opdrinken".

Poelstra heeft niet de indruk dat zijn klanten Goedemorgen! als een luxe zien. "Als je de prijs vergelijkt met brood, ben je natuurlijk wel duurder uit. Maar mensen die anders niet zouden ontbijten, hebben nu in ieder geval iets gegeten en weten ook nog eens zeker dat het gezond is".

Bruine boterham

Al zijn er tal van alternatieven, de bruine boterham staat nog altijd boven aan de lijst met favoriete ontbijtproducten. De meeste mensen doen er kaas op, daarna volgt zoet beleg. Ook beschuit en witbrood staan in de topvijf van populaire ontbijtproducten. De nieuwe snelle drinkontbijten komen hierin (nog) niet voor, net zo min als muesli en andere graanproducten.

Ook de in de Angelsaksische wereld zeer populaire cornflakes -eveneens snel klaar te maken en te eten- hebben nog niet echt voet aan de grond gekregen. Marktleider Kellogg's zag de verkopen sinds 1990 weliswaar verdubbelen, maar een ontbijt met granen is in ons land nog altijd eerder uitzondering dan regel. Volgens een vorig jaar door de fabrikant gehouden onderzoek gebruikt ongeveer 10 procent van de bevolking 's morgens een graanproduct.

"In Nederland staat de boterham met kaas aan de top. Daar valt niet mee te concurreren", zei Kellogg's-manager dr. ir. Toine Hulshof onlangs op een bijeenkomst ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van cornflakes. Volgens hem zijn cornflakes qua voedingswaarde minstens even goed als brood, "alleen zit er in kaas onverzadigd vet". Hij vindt dat de samenstelling van de nieuwe drinkontbijten minder rijk is. "De Nederlandse moeder is wat traditioneel ingesteld. Ze moet onze twaalf verschillende soorten kant-en-klare cereals gewoon eens proberen".

Jodium

Wat het Voedingscentrum betreft mag de bruine boterham haar koppositie handhaven. "Om voldoende jodium binnen te krijgen, is het noodzakelijk om genoeg brood te eten. Meisjes in de puberteit adviseren we bijvoorbeeld om minstens vier boterhammen per dag te gebruiken. Als zij 's morgens wat anders nemen, komen ze daar de rest van de dag niet meer aan", zegt Patricia Schutte.

De voedingskundige heeft overigens weinig tegen andere producten als snelle drinkontbijten, muesli of cornflakes. "De samenstelling van ontbijtgranen en dergelijke is over het algemeen goed. En het is natuurlijk altijd beter dan niet ontbijten. Maar iedereen moet zich er wel van bewust zijn dat deze producten geen jodium bevatten".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 26 september 1998

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

Met een lege maag de deur uit

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 26 september 1998

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

PDF Bekijken