Bekijk het origineel

Een stickies rokende Volendamse

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Een stickies rokende Volendamse

Atlas Van Stolk biedt tentoonstelling over vrouw in politieke prent

5 minuten leestijd

Een oud vrouwtje zit gebogen achter haar naaimachine, turend op een stuk kakistof. Het is prinses Juliana die het uniform van haar man probeert te herstellen. J. Bertram tekende deze politieke prent in 1991 voor het dagblad Het Parool. Prins Bernhard mocht vanaf die tijd weer in het openbaar zijn militaire pak en onderscheidingstekens dragen, een recht dat hem tijdens de Lockheed-affaire was ontnomen.

De prent van Bertram maakt deel uit van de tentoonstelling: "De vrouw in de politieke prent 1898-1998". De verzameling prenten is de komende maanden te zien in het Schielandshuis in Rotterdam. Aanleiding tot de tentoonstelling is het feit dat honderd jaar geleden Wilhelmina werd ingehuldigd als staatshoofd. In datzelfde jaar vond in Den Haag de nationale tentoonstelling voor vrouwenarbeid plaats.

De in Rotterdam tentoongestelde prenten zijn afkomstig uit de Atlas Van Stolk. Dat is een van de belangrijkste verzamelingen van historisch beeldmateriaal die ons land rijk is. De collectie -aangeduid als "atlas"- werd door de Rotterdamse houthandelaar Van Stolk in de vorige eeuw opgezet en later door zijn nakomelingen bijgehouden.

Het is een goed idee geweest om uit deze collectie zo'n tachtig politieke prenten waarin vrouwen een rol spelen te kiezen en uit te stallen. Doordat de tekeningen qua datering verspreid zijn over de achterliggende honderd jaar, geeft de selectie een goed beeld van de veranderde, maar in sommige opzichten ook helemaal níet veranderde visie op de vrouw.

Milde spot

De politieke prent geeft in één flits weer wat op een bepaald moment in de maatschappij leeft. De tekenaars ervan vatten het dagelijks nieuws beeldend samen en vertekenen het met milde of harde spot. Daarbij is de vrouw nu eens onderwerp van het nieuws, dan weer middel om het nieuws te becommentariëren.

Overigens speelden politieke prenten in het begin van deze eeuw een grotere rol in de media dan nu. Toen werden ze vaak als bijvoegsel bij een krant of blad uitgegeven en waren ze voor het betreffende medium gezichtsbepalend. In later tijd verhuisde de politieke prent naar de opiniepagina, tussen andere bijdragen die voor verantwoordelijkheid van de auteur zijn.

De inzichtelijkheid van de tentoonstelling is vergroot doordat de samenstellers een vijftal motieven nader hebben toegelicht. Zo hebben zij bijvoorbeeld een apart thema gemaakt van de vrouw in koningsmantel, waarbij de spotprent van Juliana en Bernhard is ondergebracht. Een ander voorbeeld op dit gebied is een plaat van L. J. Jordaan uit de bezettingstijd. Op een locatie aan de kust grijpt een misdadig loensende Duitse soldaat naar de hermelijnen mantel van Wilhelmina, die echter net voor zijn neus in het luchtruim verdwijnt. Voor het tekenen van politieke prenten in juist die tijd was pas echt lef nodig!

Stuur

Een ander item is de vrouw in de politiek. Over de invoering van het vrouwenkiesrecht in 1922, over de eerste vrouwelijke minister en de eerste vrouwelijke kamervoorzitter verschenen tal van spotprenten. Op een kleurenplaat in De Telegraaf van 2 mei 1937 zien we een automobiel door een vrolijk Hollands landschap, compleet met kerktoren en molen, rijden. Voorin zit minister-president Colijn, achterin twee dames, "1e en 2e Kamer" genaamd. Colijn: "Jullie mogen kiezen wáár we heengaan, ook hóé we er heengaan, maar van het stuur blijven jullie af!"

Op een prent uit 1956 van L. J. Jordaan zien we het kabinet-Drees, met onder anderen Zijlstra, Luns en Burger, een weg oversteken. De klaar-overs Drees en Burger hebben het kleine meisje Marga Klompé, de eerste vrouwelijke minister, bij de hand. Het zal niet toevallig geweest zijn dat meisje Klompé het departement Maatschappelijk Werk onder haar hoede kreeg en niet bijvoorbeeld Defensie of Verkeer en Waterstaat. Klompé werd overigens in 1991 ook de eerste vrouwelijke minister van staat.

Democratia

Een ander subthema op de tentoonstelling is de vrouw als symbool, als abstract begrip. Denk aan vrouwe Justitia. Zo zien we op een van de afbeeldingen Democratia zitten op de voorzittersstoel van de Tweede Kamer. De plaat is getekend toen de Kamer in 1992 een geheel nieuwe huisvesting kreeg. Democratia ziet bij die gelegenheid een stoet aan kopstukken uit de parlementaire geschiedenis aan zich voorbijtrekken, waaronder freule Wttewaal van Stoetwegen en Marga Klompé.

Wie het Schielandshuis in Rotterdam binnen wil stappen, ziet aan de voorgevel twee vlaggen wapperen met daarop het embleem van de tentoonstelling. Twee vrouwen staan uitdagend tegenover elkaar. De ene is de Franse Marianne, herkenbaar onder meer aan een uit de tijd van de Franse Revolutie stammend hoofddeksel. De andere is de Hollandse maagd die, gekleed in Volendamse klederdracht, uitdagend een stickie rookt. Sprekend detail is dat de Franse Marianne, terwijl zij de Hollandse maagd verwijten maakt, zelf met wijnfles en -glas in de hand staat.

Breiwerkje

Binnen het subthema "De vrouw als symbool" vallen ook die prenten waarop mannen een vrouwenrol wordt toebedeeld danwel waarop zij in vrouwenkleding worden afgebeeld. Zo is er een plaat waarop 'vadertje' Drees, getekend als huismoeder in Zeeuwse kledij, aan een breiwerkje bezig is, maar daarbij wel een steek van 900 miljoen laat vallen.

Over het onderwerp vrouw en politiek zullen tekenaars nooit uitgetekend raken. Dat blijkt wel uit het feit dat op de tentoonstelling de meest recente periode zeker niet ondervertegenwoordigd is. Een grappig voorbeeld ter afsluiting: verkeersminister Jorritsma, die met haar forse lichaamsomvang plaatsgenomen heeft boven op de veel slankere milieuminister De Boer. De benen van mevrouw De Boer steken er zielig onderuit: symbool van het milieubelang, dat in de politiek altijd het onderspit delft.

De tentoonstelling "De vrouw in de politieke prent 1898-1998" is tot 28 februari te zien in het Schielandshuis, Korte Hoogstraat 31, Rotterdam. Open: di. t/m vr. 10.00-17.00 uur, za. 11.00-17.00 uur.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 16 november 1998

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Een stickies rokende Volendamse

Bekijk de hele uitgave van maandag 16 november 1998

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken