Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Sfeerschilderingen van een vernieuwer

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Sfeerschilderingen van een vernieuwer

l'Orgue Mystique van Charles Tournemire is in muziek gevangen liturgie

4 minuten leestijd

De naam van Charles Tournemire duikt in ons land weinig op. Ooit zette Henk Klop diens Sortie op de plaat, maar zelden vullen Tournemires werken programma's van orgelconcerten. Zijn muziek verlangt geduld om de rijkdom ervan te kunnen ervaren. Herhaald beluisteren legt kleur en poëzie bloot. De uitgave van het eerste bulletin van de Charles Tournemire Stichting en de vierde en voorlopig laatste cd in de serie waarop Tjeerd van der Ploeg delen uit l'Orgue Mystique speelt, wijzen op een poging een breder publiek voor de Franse componist te interesseren.

De Charles Tournemire Stichting heeft haar eerste bulletin uitgebracht. Voor deze uitgave stelde dr. Ton van Eck een bibliografie over Tournemire samen, waarin publicaties over en geschriften van de componist worden gerubriceerd. Drs. Ton Delsing (inmiddels overleden) verzorgde een overzicht van plaat- en cd-opnamen met werk van Tournemire. Regelmatig, zo mogelijk jaarlijks, hoopt de stichting een bulletin te presenteren waarin cd-uitgaven, uitvoeringen en studies over het werk van Tournemire aan bod komen.

De eerste uitgave bevat enkel feitjes. Een (beknopte) biografie van de Franse componist ontbreekt, evenals een analyse van een of meer van zijn werken. Dat zou de waardering voor en de toegankelijkheid van zijn composities hebben vergroot. Ook een bundeling van de in Nederland verschenen artikelen over Tournemire en zijn muziek kan daaraan bijdragen. Volgens Ton van Eck, penningmeester van de Charles Tournemire Stichting, is het eerste bulletin bedoeld als handreiking voor mensen die zelf dieper in diverse bronnen willen graven. In de toekomst hoopt de stichting onder meer vertalingen van artikelen te publiceren.

Zonlicht

De kunst van Tournemire wordt wel als christelijk impressionisme getypeerd. De interesse van impressionistische schilders voor lichtwerking en atmosfeer herken je in zijn muziek; hun aandacht voor het zich steeds wisselende zonlicht klinkt je uit de werken van de Franse componist tegemoet. Hij schreef sfeerschilderingen vol poëzie, kleur en mystiek.

Charles Arnould Tournemire (1870-1939) studeerde piano, harmonie en orgel aan het Parijse conservatorium. Zijn leermeesters waren onder meer Bériot, Taudou, Franck en Widor. Franck - Tournemire was een van zijn laatste leerlingen- stelde tijdens de lessen het improviseren centraal. Na Francks overlijden klopte Tournemire bij Widor aan. Deze docent legde het accent op technische vorming en interpretatie, zoals het strenge legatospel en het toepassen van dubbelpedaal. Onder zijn leiding behaalde de student in 1891 de eerste prijs voor orgel.

In 1919 keerde Tournemire aan het conservatorium als leraar kamermuziek terug. Hij componeerde veel voor orgel, maar schreef ook orkestmuziek, symfonische werken voor orgel en orkest, kamermuziek en werken voor piano. Als organist maakte hij veel tournees door Europa. Hij was een belangrijk vernieuwer van de romantische Franse orgelschool en beïnvloedde veel 20e-eeuwse orgelcomponisten, onder wie Duruflé en Messiaen.

Vanaf 1898 tot aan zijn dood bespeelde Tournemire het instrument van zijn leermeester Franck: het Cavaillé-Coll-orgel van de Parijse Ste.-Clothilde. Hij kweet zich nauwgezet van zijn taak. Orgelkunst zag hij als liturgische kunst. Zijn improvisaties tijdens de rooms-katholieke eredienst baseerde hij dan ook niet op eigengekozen thema's, maar op de gregoriaanse gezangen die tijdens de mis gezongen werden.

Abdij

Joseph Bonnet, leerling van Guilmant, was onder de indruk van Tournemires improvisaties en vroeg hem deze op papier te zetten. Uiterst consentieus ging deze te werk. Regelmatig trok Tournemire zich tijdens het ontstaan van l'Orgue Mystique (1927-1932) in de abdij van Solemnis terug. Hij verzette bergen werk en presenteerde 51 afleveringen voor de zon- en feestdagen van het kerkelijk jaar. Iedere aflevering kent een identieke opbouw: Introïtus, Offertoire, Elévation, Communion en Pièce Terminale. Het is in feite verklanking van de liturgie in louter orgelmuziek: muziek vol strijkers en mixturen, vol verstilling en bruisende passages. Meditatieve gedachten smoren soms in geweld, maar altijd is er sfeer, verbaas je je of word je verrast. Voorspelbaar is Tournemire zelden. Ook voor wie afstand van de rooms-katholieke liturgie neemt, is er in muzikaal opzicht veel te genieten.

Onder meer de onvoorspelbaarheid maakt Tournemires muziek voor Tjeerd van der Ploeg aantrekkelijk. De Purmerendse organist kocht l'Orgue Mystique in een opwelling en liet het lang in de kast liggen. Op zoek naar iets nieuws zette hij Tournemires werk uiteindelijk op de lessenaar. Inmiddels is de vierde cd in de serie l'Orgue Mystique op de markt. Van der Ploeg speelt op het vierklaviers Mutin-orgel in de St.-Pierre van Douai de afleveringen 29, voor de 4e zondag na Pinksteren; 30, voor de 5e zondag na Pinksteren; 35 voor Maria-hemelvaart en 48 voor Allerheiligen. Wat hem treft in de omgang met deze werken, is "de diepe lading in de muziek en de rijkdom aan modaliteit, kleur en orgelgebruik die Tournemire soms in één pagina wist te leggen." Om die diepte te peilen, zal de luisteraar deze cd verschillende keren in de speler moeten leggen. Dan ontsluit zich een wonderlijke klankwereld.

N.a.v. "Charles Tournemire Bulletin, nr. 1, 1998"; 24 blz.; 10,00. Te bestellen bij penningmeester Charles Tournemire Stichting, Koningin Wilhelminalaan 532, 2274 BM Voorburg.

"l'Orgue Mystique - Charles Tournemire, volume 4". Tjeerd van der Ploeg; Mutin-orgel St.-Pierre, Douai. VLS Records, VLC 0998.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 8 februari 1999

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Sfeerschilderingen van een vernieuwer

Bekijk de hele uitgave van maandag 8 februari 1999

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken