Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Het recht om de mens te folteren

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Het recht om de mens te folteren

"Der Verdacht" niet in de laatste plaats aanval op eigengerechtige Zwitser

5 minuten leestijd

De roman "Der Verdacht" begint in november 1948 in Bern en eindigt op 6 januari in de buurt van Zürich. Het werk bestaat uit twee delen, die op hun beurt weer door middel van een titel in een soort hoofdstukken verdeeld zijn.

Commissaris Bärlach bevindt zich na een operatie in het ziekenhuis. In een nummer van het Amerikaanse tijdschrift "Life" staat een foto van het vernietigingskamp Stutthof bij Danzig: kamparts Nehle opereert zonder narcose. Nehle beloofde de gevangenen de vrijheid als ze zich, zogenaamd ten dienste van de wetenschap, zonder narcose door hem lieten opereren. Maar zelden bracht iemand het er levend van af. Bärlach denkt in Nehle Emmenberger te herkennen, de geneesheer-directeur van de privé-kliniek Sonnenstein.

Emmenberger is de personificatie van het kwaad, het sadistische fascisme. De foto is met gevaar voor eigen leven gemaakt door ex-gevangene Gulliver, een reusachtige Jood, misvormd en vol littekens, die ook door Nehle geopereerd is. Met behulp van Gulliver en andere vrienden wordt de chef de clinique na een geheim opsporingsonderzoek als SS-folterknecht Nehle ontmaskerd.

Nazi-arts

Het is opvallend dat Dürrenmatt juist een Zwitser als nazi-arts kiest. Bovendien herinnert de naam Emmenberger aan zijn geboortedistrict Emmental. Ook in z'n eerste misdaadroman verschijnen twee onbehouwen, gorilla-achtige personen uit hetzelfde dal. Het lijkt erop dat Dürrenmatt met afschuw terugkijkt op het land van z'n jeugd. "Der Verdacht" is niet in de laatste plaats een aanval op de eigengerechtige Zwitserse burger. Dürrenmatt laat Bärlach zeggen: "Was in Deutschland geschah, geschieht in jedem Land, wenn gewisse Bedingungen eintreten. Diese Bedingungen mögen verschieden sein. Kein Mensch, kein Volk ist eine Ausnahme."

In het tweede deel waagt Bärlach zich vervolgens zonder rugdekking in het hol van de leeuw. Hij heeft niet lang meer te leven, de ontmaskering en arrestatie van Emmenberger moet de kroon op z'n werk worden. Maar de uiterst slimme commissaris ziet één ding over het hoofd: in de krant verschijnt een artikel -met foto- over zijn ophanden zijnde pensionering. Emmenberger weet nu wie zijn nieuwe patiënt is. Bärlach wordt overgebracht naar de operatiekamer, waar hij, net als de gevangenen in Stutthof, zonder narcose ontleed en uiteindelijk gedood zal worden.

Slachtoffer

De reguliere patiënten in deze kliniek zijn bankiers, grote zakenlieden en politici, die niet lang meer te leven hebben. Hun vrouwen en maîtresses geven grote sommen geld -soms de hele erfenis- om het leven van hun geliefde met een paar dagen of slechts enkele uren te rekken.

De commissaris ligt als slachtoffer van zijn eigen rechtvaardigheidsgevoel en lichtzinnigheid in bed, tegenover de operatietafel, verlamd door injecties. Aan de muur tegenover hem hangt een klok. Het is avond en morgenochtend precies om 7 uur zal de moordoperatie beginnen. Zal Bärlach levend uit de folterkamer komen?

Frau Dr. Marlok, Emmenbergers' medeplichtige, komt binnen, ze steekt de draak met Bärlach: "ein schönes Skelett!" De vroeger idealistische communiste vertelt hem haar levensverhaal: "Ich war wie Sie entschlossen, Kommissär, gegen das Böse zu kämpfen bis an meines Lebens seliges Ende." Toen ze na het pact tussen Stalin en Hitler in de handen van de Russen viel en vervolgens door hen aan de SS uitgeleverd werd, begon ze te twijfelen: (...) "begriff ich den Verrat, der da getrieben wurde, nicht nur an uns gottverlassenen armen Teufeln, die nun Stutthof entgegenwankten, nein, auch an der Idee des Kommunismus selbst, der nur noch einen Sinn haben kann, wenn er eins ist mit der Idee der Nächstenliebe und der Menschlichkeit."

Gevangen arts

Als gevangen arts kwam ze in het KZ Stutthof, ze werd de geliefde van Emmenberger en heeft al haar idealen opgegeven: "Ich lie jede Hoffnung fahren. Es ist Unsinn, sich zu wehren und sich für eine bessere Welt einzusetzen. Der Mensch selbst wünscht seine Hölle herbei, bereitet sie in seinen Gedanken vor und leitet sie mit seinen Taten ein. Überall dasselbe, in Stutthof und hier im Sonnenstein. (...) War das Lager bei Danzig die Hölle der Juden, der Christen und Kommunisten, so ist dieses Spital hier, mitten im braven Zürich, die Hölle der Reichen. (...) Das Gesetz ist nicht das Gesetz, sondern die Macht (...). Wenn wir Gesetz sagen, meinen wir Macht; sprechen wir das Wort Macht aus, denken wir an Reichtum, und kommt das Wort Reichtum über unsere Lippen, so hoffen wir, die Laster der Welt zu genieen. Das Gesetz ist das Laster, das Gesetz ist der Reichtum, das Gesetz sind die Kanonen, die Trusts, die Parteien (...)".

Even later spreken ze weer over concrete zaken: "Alles, was Emmenberger in Stutthof tat, in dieser grauen, unübersichtlichen Barackenstadt auf der Ebene von Danzig, das tut er auch hier, mitten in der Schweiz, mitten in Zürich, unberührt von der Polizei, von den Gesetzen dieses Landes, ja sogar im Namen der Wissenschaft und der Menschlichkeit; unbeirrbar gibt er, was die Menschen von ihm wollen: Qualen, nichts als Qualen. "Nein", schrie Bärlach, "nein! Man mu diesen Menschen vernichten!" "Dann müssen Sie die Menschheit vernichten", antwortete sie.(...) "Gehen Sie jetzt", flüsterte er, "gehen Sie jetzt!" Die Ärztin lachte. Dann richtete sie sich auf, schön, stolz, unnahbar.

"Sie wollen das Schlechte bekämpfen und fürchten sich vor meinem C'est ça", sagte sie (...). "Sie schaudern schon vor einer geringen, tausendmal besudelten und entwürdigten Dienerin dieser Welt. Wie werden Sie erst ihn, den Höllenfürsten selbst, Emmenberger, bestehen?"

Discussie

Er volgt een discussie met Emmenberger. De voormalig kamparts gelooft in het recht om de mens te folteren. Hij spreekt Bärlach aan op zijn geloof: hij is toch gedoopt, een christen! Hij belooft Bärlach vrij te laten, wanneer deze kan aantonen net zo'n sterk geloof te bezitten.

Bärlach zwijgt..., de klok tikt...

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Thursday 25 March 1999

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Het recht om de mens te folteren

Bekijk de hele uitgave van Thursday 25 March 1999

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken