Bekijk het origineel

Dubbel gebakken bijbelse verhalen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Dubbel gebakken bijbelse verhalen

In het tegelmuseum Otterlo sta je oog in oog met Mozes en de stenen tafelen

5 minuten leestijd

OTTERLO - De geschiedenis van Jozef als een spannend, doorlopend verhaal. Schepping, zondeval, de verbanning uit het paradijs, de eerste doodslag en de vlucht van Kaïn laten zich 'aflezen' alsof de gebeurtenissen voor je ogen plaatshebben. De wegzending van Hagar en het offer van Abraham worden een levensecht verhaal op een expositie van bijbelse taferelen in het Nederlands Tegelmuseum in Otterlo. Heel wat oude geschiedenissen worden er aan de vergetelheid onttrokken.

De bijbelkamer was al een permanent onderdeel van het museum, dat "It Noflik Sté" (Het genoeglijk plekje) heet. Maar tot en met eind augustus is er een veel groter tentoonstelling van bijbelse taferelen op tegels dan normaal. Een verzamelaar gaf zijn unieke collectie tijdelijk in bruikleen. Algemene informatie over de kunst van het tegelbakken en 'wereldse' tegels met allerlei afbeeldingen, variërend van schepen tot stadsgezichten en paarden, al dan niet met ruiter, delen de ruimten van het nog jonge museum een aantal weken met een veelheid aan bijbelse afbeeldingen.

Er zijn tableaus met een doorlopend verhaal. De geschiedenis van Jozef is er een voorbeeld van. Voor de geschiedenis van schepping en val geldt hetzelfde. Maar de Zaanse schouw is weer een voorbeeld van een soort bijbelse puzzel. Afbeeldingen met alleen de bijbeltekst doen een beroep op de schriftkennis. Er zou een leuke wedstrijd aan verbonden kunnen worden.

"Luc"

Een redelijk bijbelvaste schoolmeester kwam daar op een wat bijzondere manier in het museum achter. Uiteraard zijn er vele tegels die de geschiedenis van de verloren zoon uitbeelden. Een jonge, niet goed in de Schriften geschoolde leerling vroeg zijn meester hoe die verloren zoon heette. De meester wist het zeker: "De Schrift zwijgt erover". "Nee hoor", riep de leerling parmantig, "hier staat het. Hij heette Luc." De verbouwereerde meester boog zich naar de tegel en begon te lachen: "Dat betekent dat het in het evangelie van Lukas staat, joh."

Zowel kinderen als volwassenen blijken nogal eens moeite te hebben met de herkenning van bijbelse taferelen. De geschiedenis van de zondvloed laat zich doorgaans makkelijk herkennen door de bekende stompe boot, de ark. Het offer van Abraham behoort ook tot de gemakkelijk te herkennen taferelen. De wegzending van Hagar vraagt meer bijbelkennis. Kortom, voor een groep kun je een pittige bijbelquiz organiseren.

Voor de vasthoudende museumbezoeker ligt er een Bijbel met flinke letter om de schriftplaats die bij de taferelen hoort op te zoeken, de details op te diepen of het eigen gelijk al dan niet bevestigd te krijgen. Wat zou dat plaatje toch betekenen waarop mensen een paar broden bij zich hebben? Matthéüs 14:18 kan uitkomst bieden. En die vrouw die aan het baden is terwijl een man van verre uit zijn raam op haar neerziet? 2 Samuël 11 staat erbij. Lukas 15:28 is ook op heldere wijze op een tegel verwerkt.

Op grote afbeeldingen, op tableaus die uit meer tegels bestaan, vinden we taferelen als het laatste avondmaal, de opstanding en een zeer bijzondere: Mozes met de tafelen van de wet in het Nederlands geschreven. Het is een heel karakteristieke afbeelding.

"Milden zegen"

Het laatste oordeel heeft altijd tot de verbeelding gesproken, evenals de geschiedenis van de Heere Jezus met de Samaritaanse vrouw. Maar ook de hemelvaart is talloze malen verbeeld. Een bijbels tafereel wordt afgewisseld door een stichtelijke tegel: "De bouwman wacht van 's Heeren hand/ veel milden zegen op het land."

In een hoek liggen onder glas eigentijds ingevulde, herkenbare tegels met bijbelse taferelen. Er is ook een pas in 1988 vervaardigde serie over de gelijkenis van het tarwe en het onkruid. Het is een unieke collectie, die begon met het verzamelen van prenten, schilderijen en tekeningen van dit bijbelgedeelte. Het museum is zo ingericht dat niet naast elke afbeelding de uitleg de overzichtelijkheid verstoort en afleidt van de tegels. Het houdt de vitrines helder en concentreert de aandacht op het geëxposeerde. Boven of naast het tentoongestelde hangt een plattegrond van de kostbaarheden waarop staat om welke voorstelling het gaat, wat de afbeelding inhoudt of welke bijzonderheden te melden zijn.

Historie

Vanaf 1510 worden handmatig tegels gemaakt in ons land. In Antwerpen vestigde zich in dat jaar een Italiaanse tegelbakker en het ambacht van het tegelbakken verbreidde zich snel.

De pottenbakker voorzag de gebakken kleitegel van een laag witte tinglazuur, waarop hij of een speciale tekenaar een afbeelding aanbracht. Daarvoor gebruikten deze vaklieden een doorgeprikte tekening. Die noemden zij een spons. Dan bewerkte een medewerker van het atelier dit hulpstuk met houtskoolpoeder om de contouren van de afbeelding aan te geven. Het definitieve verhaal schilderden vaklieden dan verder in en de oven deed voor de tweede keer zijn werk. Dubbel gebakken verhalen zijn het dus.

Originaliteit was niet de sterkste kant van de bakkers en tekenaars. Zij lieten zich door een beperkt aantal prenten uit Bijbels inspireren. Soms zijn extra details toegevoegd. In het museum is dit verschijnsel in een vitrine zichtbaar gemaakt.

Omdat een "spons" tussen de duizend en tweeduizend keer gebruikt kon worden, zijn er van een tegel dan ook altijd maar een beperkt aantal exemplaren. Veel thema's hebben dezelfde elementen.

In de diverse ruimten van het museum geven informatiebladen inzicht in de historie van de tegelbakkunst. Tot 1600 werden vaak meerkleurige tegels gemaakt. Dat verraadde Moors-Italiaanse en Vlaamse invloeden. Na 1600, onder invloed van de Chinese porseleinkunst, werd blauw de modekleur. Vanaf die tijd werden afbeeldingen uit het dagelijks leven geschilderd. Ook daarin dienden bestaande prenten als voorbeelden. Na 1700 gebruikte men naast blauw ook paars.

Slordig en snel

In ons land zijn Harlingen, Makkum, Utrecht, Amsterdam, Delft en Rotterdam de plaatsen waar zich de tegelbakkerijen bevonden. Er was ook veel massaproductie, zo laten sommige tegels zien. Van dat soort handmatig maar slordig en snel geschilderde tegels werden er massa's gemaakt. Na 1850 nam de belangstelling voor het ambachtelijke product af.

Wie niet dagelijks in oude boerderijen of oude herenhuizen komt met daarin mooie tegels met bijbelse afbeeldingen, kan tot eind augustus genieten in Otterlo. Voor kinderen is er een aangepast diaklankbeeld en zij kunnen zelf een tegel ontwerpen. De museumwinkel bevat zowel tegels als lectuur.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 30 juli 1999

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

Dubbel gebakken bijbelse verhalen

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 30 juli 1999

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken