Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

"We moeten af van het wasknijpers maken"

Van Dijke (RPF) wil thema "arbeid door gedetineerden" op politieke agenda zetten

11 minuten leestijd

Hoe ervaren gedetineerden de gevangenis? Als een soort vijfsterrenhotel, waar je op kosten van de staat heerlijk kunt luieren, met nog een eigen tv op de kamer ook? Nee. De werkelijkheid is anders. Veel gevangenen zouden graag méér en zinvoller werk doen dan nu mogelijk is. RPF-leider Van Dijke heeft daar alle begrip voor en wil het thema "arbeid door gedetineerden" op de politieke agenda zetten.

Hij heeft het werk maar kort gedaan, maar gedetineerde Gerard Kalisvaart denkt er nog steeds met afschuw aan terug. Misschien wel een half miljoen dennenappels gingen er in die tijd door zijn handen. In elk ervan moest hij een gaatje boren, zodat ze gebruikt konden worden als kerstboomversiering. "Volstrekt geestdodend werk", vond Gerard, die voor zijn detentie directeur was van diverse bedrijven en als managementconsultant voor grote Amerikaanse ondernemingen had gewerkt.

"Geef mij zes maanden de tijd en ik bespaar 20 procent op je overheadkosten", zei Gerard tegen de directeur van de gevangenis. De gedetineerde kreeg nul op het rekest. Nadat hij naar een andere penitentiaire inrichting was overgeplaatst, moest hij scharnieren voor deuren in elkaar zetten. Steeds hetzelfde pinnetje in hetzelfde kokertje. Gerard hield het tien dagen uit, toen was de maat vol. Het studieverlof dat hem korte tijd later werd toegekend, verloste hem van "de ontzettende sleur" van het gevangenisleven en het gevangeniswerk.

Niet verrijkend

De arbeid die achter muren en tralies verricht wordt, is in meer dan één opzicht "niet zo verrijkend", heeft Gerard ervaren. De beloning die hij per week kreeg bedroeg zegge en schrijve 53 gulden. "Dat is heel weinig. Je moet er je postzegels van kopen, je telefoonkaart en de huur van je tv, want die krijg je niet gratis, zoals sommige mensen denken. Ook wil je natuurlijk wel eens wat fris drinken, zeker als het warm is. Dat geld is dus heel snel op."

De lage beloning van het werk in de gevangenis heeft allerlei nadelige gevolgen. Er gaat voor de gedetineerden weinig stimulans vanuit om de werkzaamheden ter hand te nemen. Daarbij komt dat het de gevangenen al snel afhankelijk maakt van mensen buiten de gevangenismuren. Dat kan tot schrijnende en vernederende situaties aanleiding geven. In het slechtste geval smeden de gevangenen in hun cel al weer plannen om na hun detentie het criminele pad op te gaan, of proberen ze vanuit het gevang deel te nemen aan drugshandel.

Recidivecijfer

Het systeem van arbeid en beloning in de Nederlandse gevangenissen móét daarom anders, vindt mr. H. Barendrecht van Gevangenenzorg Nederland, een organisatie die vanuit christelijk uitgangspunt praktische hulp verleent aan gevangenen en hun gezinnen. Barendrechts belangrijkste argument is het recidivecijfer: zo'n 80 procent van de Nederlandse gedetineerden vervalt in herhaling.

Barendrecht is er stellig van overtuigd dat dit cijfer omlaag kan als er in de gevangenissen een beter systeem van arbeid en beloning komt. "Gevangenenzorg Nederland is aangesloten bij Prison Fellowship International. Deze organisatie runt in Sao Paulo in Brazilië een gevangenis waar het recidivecijfer slechts 4 procent bedraagt."

Dat lage getal heeft diverse oorzaken. "Het is te danken aan de christelijke principes die in die gevangenis gehuldigd worden, aan het gehanteerde uitgangspunt dat een betere samenleving nooit kan ontstaan zonder dat individuen er een zaak van het hart van maken. Maar dat lage recidivecijfer heeft, meer in het algemeen, ook te maken met een zinvolle tijdsbesteding door de gevangenen. Als gedetineerden respectabel werk mogen doen tegen een fatsoenlijke beloning, geeft hun dat een gevoel van eigenwaarde en arbeidsdiscipline die ze nodig hebben om later de harde maatschappij weer in te kunnen."

Behalve de recidive weet Barendrecht nog een ander argument in stelling te brengen. "Volgens de wet moet gevangenisstraf tijdig, veilig en humaan zijn. Nu besef ik heel goed dat onze gevangenissen in vergelijking met die buiten Europa heel humaan zijn. Dat neemt echter niet weg dat het op het punt van arbeid en beloning beter kan."

Grappen uithalen

Om zijn werk -hulpverlening aan gevangenen- goed te kunnen uitvoeren, heeft Barendrecht ooit drie dagen en twee nachten "proefgezeten" in de bajes in Dordrecht. "Daar heb ik gemerkt dat de arbeid die je moet verrichten, in mijn geval kaarten in een envelopje stoppen, niets voorstelt. Het is meer een vorm van bezighouden. Onwillekeurig ga je met elkaar kletsen en grappen uithalen. Arbeidsdiscipline leer je er niet."

Hoewel het beeld per gevangenis iets kan verschillen, is de grote lijn door heel Nederland toch dezelfde. Gevangenen die in voorarrest zitten in een zogeheten huis van bewaring mógen werken, maar hoeven dat niet. Hun schuld is nog niet bewezen. Zij kunnen een weekloon verdienen van 53 gulden. Gedetineerden die in de gevangenis zitten en van wie de schuld vaststaat, móéten in principe werken. Zij kunnen maximaal 30,80 gulden per week verdienen. Voor alle gevangenen geldt dat zij, overeenkomstig de kabinetsnota "Werkzame detentie" uit 1994, maximaal 26 uur per week mogen werken. Dit aantal wordt echter zelden gehaald, simpelweg omdat er in de meeste gevangenissen onvoldoende werk ís.

Aan deze onbevredigende situatie zou RPF-leider Van Dijke graag een einde maken. Onlangs heeft hij zich een dag lang laten voorlichten over de situatie in de Nederlandse gevangenissen. 's Morgens oriënteerde hij zich onder leiding van gevangenispastor W. den Hertog op de geestelijke verzorging in strafinrichtingen. 's Middags verdiepte hij zich samen met Den Hertog, met de directeur arbeid van Scheveningse gevangenis én met een aantal gevangenen in het thema arbeid en beloning.

Meer werken

Van Dijke ontdekte dat veel gevangenen graag méér willen werken, zeker als daar een hogere beloning tegenover staat. "Ik heb het de aanwezige gevangenen hoofd voor hoofd gevraagd: Zouden jullie meer arbeidsuren willen maken als daar een hogere beloning tegenover zou staan? Er was niemand die zei: Daar begin ik niet aan."

Wat Van Dijke als ideaal voor ogen staat, is het zogenaamde Belgische model. "In ons buurland hebben grote bedrijven, laten we zeggen Philips, bedrijfsvestigingen in de gevangenis. Gevangenen die in zo'n vestiging willen werken, kunnen daar het minimumloon verdienen. Vervolgens worden van dat loon de kosten afgetrokken die verband houden met huisvesting van en toezicht op de gevangenen, maar de gedetineerden houden toch een aanzienlijk hoger bedrag over dan zij nu in de Nederlandse gevangenissen ontvangen."

Volgens het RPF-kamerlid heeft een dergelijk systeem vele voordelen boven het huidige. "De gevangenen zelf geeft het een stukje zelfrespect, iets wat ze broodnodig hebben om later de maatschappij weer in te kunnen. Ze zijn minder afhankelijk van mensen buiten de gevangenismuren, kunnen hun vrouw weer eens een bloemetje geven of hun kind een verjaardagscadeau. Het contact dat ze leggen met het desbetreffende bedrijf kan niet zelden na de detentie worden voortgezet. Als ze ook na hun gevangenisstraf bij Philips kunnen blijven werken, kan dat veel bijdragen aan een geslaagde resocialisatie. Daar is de hele maatschappij bij gebaat. En wat de RPF betreft: het plan sluit goed aan bij de christelijk-sociale gedachte."

Borrelpraat

Daar komt bij dat deze nieuwe aanpak volgens Van Dijke de maatschappelijke acceptatie van het gevangeniswezen kan bevorderen. "Al te gemakkelijk wordt nu gezegd dat gevangenen in de watten worden gelegd en het binnen de bajes beter hebben dan erbuiten. Dergelijke borrelpraat kun je tegengaan door een systeem te introduceren waarin gevangenen zelf moeten werken voor de kost."

Wettelijke bezwaren kunnen tegen het Belgische model niet aangevoerd worden, meent de RPF'er. "Volgens de Grondwet gaat het bij gevangenisstraf om vrijheidsbeneming. Niets meer en niets minder. Dat principe blijft geheel en al van kracht, of een gevangene nu wel of niet werkt, of hij nu weinig of iets meer verdient."

Gevangenisstraf heeft een element van vergelding in zich, maar ook een element van heropvoeding. De achterliggende gedachte is dat men in de cel tot bezinning komt, zichzelf herneemt en als verantwoordelijke burger zijn plaats in de maatschappij weer inneemt. Van Dijke: "Het is de vraag of het huidige systeem, waarbij we mensen uit hun sociale context plukken en hen een tijdlang alle verantwoordelijkheid ontnemen, aan die reïntegratie voldoende bijdraagt. Zo niet, dan moeten we een andere richting inslaan."

Animo

De RPF'er is daarom bezig over dit onderwerp een notitie te schrijven. Die wil hij in het najaar inbrengen bij het debat over de begrotingen van Sociale Zaken en Justitie. "We moeten hoe dan ook af van het wasknijpers maken. Bij de gevangenen is er zeker animo voor een andere aanpak en andere werkzaamheden. Den Hertog heeft een inventariserende ronde gemaakt langs in aanmerking komende bedrijven. Ook die hadden er best oren naar. Resteert Justitie zelf. Ik kan me voorstellen dat er op dit departement een flinke omslag in denken nodig is, maar ik hoop dat men ook daar openstaat voor een heel andere aanpak. Dat zal niet alleen tot een betere resocialisatie leiden, het kan ook kostenbesparend werken."

Van Dijke denkt bij de mogelijkheid van besparingen behalve aan het departement van Justitie ook aan dat van Sociale Zaken. "Ik heb het vermoeden dat een belangrijk deel van alle ex-gedetineerden binnen de kortste keren in categorie IV van de kaartenbak van Arbeidsvoorziening belandt (categorie IV zijn de min of meer onbemiddelbare werkzoekenden, AdJ). Dit zou in het Belgische model wel eens veel gunstiger uit kunnen pakken, zodat het mes aan twee kanten snijdt."

Blauwe vuilniszak

De reïntegratie van gevangenen in de maatschappij verloopt in ons land bijzonder moeizaam. "Na mijn detentie komt mijn echte straf pas", hoorde Van Dijke een gevangene zeggen. Gerard Kalisvaart weet erover mee te praten. "Bij Justitie en bij reclassering is er misschien wel de wil om ex-gevangenen goed te begeleiden naar de maatschappij, maar in de praktijk komt er weinig van. Met een blauwe vuilniszak, waarin al je spullen zitten, word je plompverloren op straat gezet. Ik weet van een jongen die werkelijk geen idee had waar hij die avond moest slapen."

Gerard heeft dan ook veel waardering voor Gevangenenzorg Nederland, die gedetineerden een helpende hand biedt bij het oplossen van allerlei praktische problemen, zoals het vinden van huisvesting en het aanvragen van een uitkering. "Het werk dat Gevangenzorg Nederland doet, is van onschatbare waarde. Daar komt bij dat de ongeveer zeventig vrijwilligers hun diensten verrichten vanuit een christelijke achtergrond."

Sinds enige tijd behoort Gerard ook zelf tot die vrijwilligers. Het laatst e deel van zijn straf mag hij thuis uitzitten: hij draagt een 'enkelbandje' met elektronische chip, zodat Justitie meteen weet wanneer hij zich te ver van zijn huis begeeft.

De gedetineerde, die voor Gevangenenzorg Nederland administratieve werkzaamheden verricht, loopt warm voor het plan van Van Dijke. "Dat zal de overheid zeker geld kunnen besparen. Ik weet dat op de houtafdeling van de gevangenis in Den Bosch er elk jaar een ton bij moet. Het financiële management daar kan ongetwijfeld beter. Maar ook voor de gevangenen zelf is het beter als zij bijvoorbeeld het minimumloon kunnen verdienen. Wat mij betreft mag de overheid van die verdienste een deel apart zetten op een geblokkeerde rekening, zodat een gedetineerde iets heeft als hij vrijkomt. Dat maakt de verleiding minder groot om meteen maar weer het eerste het beste pompstation te overvallen."

Verslaafd aan drugs

De plannen van Van Dijke kunnen, met enkele kanttekeningen, ook rekenen op de hartelijke steun van Gevangenenzorg Nederland. Mr. Barendrecht: "Ik denk wel dat je het gedifferentieerd moet aanpakken. Alle gevangenen verplichten tot een volledige werkweek en hun allemaal het minimumloon geven, lukt niet. Velen zijn verslaafd aan drugs, hebben überhaupt nooit gewerkt. Je zult steeds per situatie moeten bekijken wat mogelijk is. In elk geval zal de beloning voor het werk niet omlaag mogen. Wellicht werkt het stimulerend om bij bepaalde werkzaamheden stukloon in te voeren."

Verhoging van het loon zou op dit moment geheel tegen de trend in Nederland ingaan. Justitie is juist op allerlei manieren bezig op de gevangenissen te bezuinigen, is het niet op de geestelijke verzorging dan wel op het uurloon van de gevangenen.

Toch zou het in vergelijking met andere Europese landen niet misstaan de beloning voor gevangenen te verhogen, vindt Barendrecht. "In Noorwegen verdienen gevangenen 45 gulden per dag, in Zwitserland werken ze zes tot acht uur per dag tegen een beloning van ruim 30 gulden. In dat land hebben gevangenissen soms uitgestrekte landerijen, verbouwen ze graan en bakken ze brood voor ziekenhuizen. Dat geeft aan dat je strafinrichtingen ook veel commerciëler kunt opzetten. Het lijkt me geen slechte gedachte om zoiets ook in Nederland te proberen, bijvoorbeeld met een experiment waarbij enkele gevangenissen worden geprivatiseerd. Wellicht kan Van Dijke ook dat meenemen in zijn voorstellen aan het kabinet."

De naam Gerard Kalisvaart is gefingeerd.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 7 augustus 1999

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 7 augustus 1999

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken