Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Signatuur: Martin was here

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Signatuur: Martin was here

Joods Historisch Museum toont kleurspektakel van vergeten schilder Monnickendam

6 minuten leestijd

Als een schilder niet zo bekend is en een museum wil toch een tentoonstelling over de man, dan rest maar één ding: enthousiast over hem praten. "Lekkere kunst" en "Uitpakken met kunst en kleuren", zo typeert het Joods Historisch Museum in Amsterdam de werken van Martin Monnickendam (1874-1943). Manshoge doeken van de vergeten schilder vormen een spektakel van licht en kleur aan de wanden van de voormalige synagoge aan het Jonas Daniël Meijerplein.

De uit Amsterdam afkomstige Monnickendam -familie van de componist Marius Monnickendam- was een veelschilder. Meer dan 4000 werken zijn tot nu toe gecatalogiseerd. Zo'n veertig hoogtepunten uit zijn oeuvre zijn momenteel te bezichtigen op de tentoonstelling "In het licht van de kleur". De doeken variëren van manshoge doeken met voorstellingen van theaterpubliek, synagoge-interieurs en stillevens tot intieme portretten en stadsgezichten. Zijn werk bevat olieverfschilderijen, maar ook pastels, aquarellen, tekeningen, etsen en affiches. Bovendien was hij een populair illustrator voor dag- en weekbladen, zoals "De Amsterdammer" en het "Algemeen Handelsblad". Zijn activiteiten hebben hem diverse nationale en internationale onderscheidingen opgeleverd.

Rood

Monnickendam heeft zich als kunstenaar nooit aangesloten bij een groep of kunststroming. Hij had een eigen, persoonlijke stijl, die weliswaar doet denken aan die van impressionistische schilders, maar veel fellere, hardere kleuren kent. Zijn kleurgebruik is zo opvallend en levendig dat andere schilders hun werk niet graag naast het zijne hingen. Het is vooral zijn rood dat opvalt. Zo schreef De Telegraaf op 20 januari 1909: "Dat rood dat in geen enkele tube te vinden is en alleen het resultaat kan zijn van jarenlang zoeken op het palet."

De schitterende kleuren van Italiaanse steden die hij bezocht, inspireerden hem tot grootse stadsspektakels. Feestelijk is zijn olieverfdoek met het San Marcoplein in Venetië. De flonkering van de gouden daken is betoverend. Op het plein krioelt het van mensen en duiven. Het resultaat van zijn reizen naar Italië mag er zijn.

Warme, rode kleuren kenmerken ook het doek met de Grote Synagoge van de Hoogduitse gemeente in Amsterdam. Hij schilderde het interieur met al zijn versieringen en andere details. Heren in het zwart met glanzende hoeden vormen een contrast met de kleurrijke omgeving. Monnickendam maakt zichzelf deelgenoot van zijn doek door zijn signatuur in een bank te krassen, op de manier van: "Martin was here". Het geeft het doek iets karikaturaals.

Zijn kleurgebruik en zijn thematiek maken zijn doeken tot ware spektakels. Theaters, synagogen en grote steden vol met fleurig geklede mensen, beschenen door een stralende zon. Zijn theaterschilderijen maakten Monnickendam het meest bekend. Anders dan vakgenoten schilderde hij niet de artiesten, maar de toeschouwers. Tussen de levendige mensenmassa's op zijn doeken vind je vaak zijn vrouw Alice Mouzin en zijn dochters Ruth en Roos. Zo combineerde Monnickendam zijn kwaliteit als portretschilder met zijn voorliefde voor grote doeken.

Vochtige schuurtjes

Hoewel hij na zijn dood snel was vergeten -dat overkwam sowieso de schilderkunst uit het begin van deze eeuw-, deed Monnickendam in zijn tijd goed mee en kon hij zich meten met bijvoorbeeld Jan Sluijters en George Breitner. Afkomstig uit een geassimileerd Joods gezin -wat zoveel betekent als dat de familie er niets meer aan deed- mocht hij op zeventienjarige leeftijd naar de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten.

Zijn medeleerlingen waren onder anderen Piet Mondriaan en Richard Roland Holst. In 1895 vertrok Martin voor enige tijd naar Parijs, waar hij colleges aan het Conservatoire des Arts et Métiers ging volgen. De combinatie van academische en Franse invloeden zou een verklaring kunnen zijn voor zijn sterke lichtpartijen en harde kleuraccenten.

Een groot deel van Monnickendams werken zou nog slechts functioneren als decoratiemateriaal voor vuilnisbelten, ware het niet dat de Stichting vrienden van de Schilder Martin Monnickendam de doeken uit kleine vochtige schuurtjes redde en per brancard naar de restaurateur vervoerde. Menig restaurateur begon er overigens niet aan, volgens mr. R. J. C. van Helden, notaris en secretaris van de stichting. Niet vermoedend dat zijn werk ooit terecht zou komen in een hoofdstedelijk museum, gebruikte de schilder vaak een verfsoort (bitumenverf) die makkelijk loslaat en snel indonkert.

Passie

Groot, kleurrijk en spectaculair. Geen wonder dat de doeken van Monnickendam de aandacht trekken van kinderen en dat Van Helden al sinds zijn kinderjaren "een passie" heeft voor de doeken van Monnickendam. Hij werd met ze geconfronteerd in de huiskamer van zijn grootvader, vriend van de schilder. Na het overlijden van Monnickendam in 1943 aan de gevolgen van een longontsteking besloten zijn vrouw en dochters Ruth en Roos naar Elspeet te verhuizen.

Het onderbrengen van de grote doeken werd een zorg en in 1973 besloten Ruth -inmiddels getrouwd met Elspeter Jan van den Hoorn ** - en Roos -gehuwd met mr. Van Helden- een stichting op te richten om de nagelaten collectie in onder te brengen. Roos (91), die nog steeds in Elspeet woont, werd voorzitter van de stichting. Dankzij de inspanningen van de stichting en de passie van Van Helden zijn ruim 400 werken sindsdien gerestaureerd en meer dan 4000 gecatalogiseerd.

"Martin Monnickendam (1874-1943). In het licht van de kleur" is tot 5 december te zien in het Joods Historisch Museum in Amsterdam (Jonas Daniël Meijerplein 2-4; tel. 020-6269945).

** Correcties en aanvullingen

Ruth Monnickendam was niet getrouwd met Jan van den Hoorn maar met Jan Mulder.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Monday 20 September 1999

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Signatuur: Martin was here

Bekijk de hele uitgave van Monday 20 September 1999

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken