Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Internet maakt Van Dale nóg dikker

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Internet maakt Van Dale nóg dikker

Dertiende editie van woordenboek neemt datering en uitspraakregels op

4 minuten leestijd

AMSTERDAM - Er staan bijna 9000 nieuwe woorden in de jongste druk van de dikke Van Dale, hij telt 400 bladzijden méér en de banden zijn omberkleurig. Maar er is veel meer aan de hand met deze dertiende editie, waarvan redacteur Ton den Boon gisteren in de Beurs van Berlage het eerste exemplaar overhandigde aan schrijver en dichter Harry Mulisch.

De nieuwe, dertiende editie van het Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal ligt vandaag in de winkels. Voorlopig alleen voor de intekenaars: al de 65.000 exemplaren van de eerste oplage zijn inmiddels verkocht. De meeste intekenaars zal het om de nieuwe woorden begonnen zijn, 8778 stuks om precies te zijn.

Toch zullen de andere nieuwigheden die deze editie biedt ook veel kopers aangetrokken hebben en blijven aantrekken. Voor het eerst wordt er uitspraakinformatie in fonetisch schrift gegeven bij woorden waarvan de uitspraak afwijkt van de Nederlandse uitspraakregels. Iedereen kan voortaan met gezag uit de Van Dale voorlezen hoe je "accessoire" moet zeggen. Of "jus". Bij dát woord staan twee fonetische tekens die aangeven dat je het moet uitspreken zoals deftige mensen een jus d'orange bestellen. Maar gelukkig, de spreektaal blijkt ook "sjuutje" te kennen. Heel belangrijk voor de leesbaarheid is dat alle trefwoorden nu voluit zijn afgedrukt, de puntjes en streepjes uit de vorige edities zijn verleden tijd.

Datering

Ook nieuw (en boeiend!) is dat aan 28.000 woorden voor het eerst een datering is toegevoegd. Voor het ontstaan van "kaak" moet je terug in de tijd tot 1285, maar "egotrip" blijkt pas in 1975 voor het eerst in het Nederlands te zijn opgedoken.

De vorige, twaalfde, editie van de Grote Van Dale kwam in 1992 uit en ze werd in 1995 alleen aangepast aan de nieuwe spelling. De dertiende editie vermeldt vooral nieuwe woorden die de veranderende maatschappij uit de jaren negentig kenmerken. In deze jaren is er sprake geweest van de participatie in brede lagen van de bevolking aan het effectenbezit, bracht redacteur Ton den Boon in herinnering. Dat leidde tot het woord volkskapitalisme, maar ook clickfonds en daghandel horen bij die ontwikkeling.

Ook de stormachtige ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie (ICT) leverden veel nieuwe woorden op: e-mail, dataverkeer, zoekmachine. En, bijna onvoorstelbaar dat het nog niet in de vorige editie stond: internet.

De flexibilisering van arbeid en sociale zekerheid, een andere maatschappelijke ontwikkeling van de laatste jaren, leverde woorden op als : banenpool, flexwerken, hamburgerbaan en wisselwerkplek.

Vaste leveranciers van nieuwe woorden zijn sport en kunst, maar natuurlijk ook het huis-, tuin- en keukenjargon: elastiekspringen (bungeejumpen), polderpop, sleurhut (schertsende benaming voor een caravan) en het woord dat tegenwoordig op bijna elke krantenpagina voorkomt: millenniumprobleem. Na het einde van dit jaar zal het alleen nog als historisch begrip voortleven, durfde Den Boon voorspellen.

Engels

Zo'n 800 nieuwe woorden in de dertiende editie zijn van Engelse herkomst. Die verhouding van 10 staat tot 1 tussen Nederlandse en Engelse woorden wil geenszins zeggen dat het Nederlands door het Engels wordt bedreigd, kalmeerde Den Boon. Vooral niet als je bedenkt dat veel van die woorden tot een vakjargon behoren. En soms gaat de vernederlandsing van een Engels woord zelfs zo snel, dat het alweer vervangen is door een Nederlands alternatief voordat het Engelse woord heeft kunnen inburgeren. Het Engelse "taskbar" uit de computerterminologie is bijvoorbeeld ras ingehaald door "taakbalk".

Vakdeskundigen van buiten de redactie hebben gezorgd voor intensieve bewerking van vakjargon uit bijvoorbeeld chemie, krijgskunde en religie, maar ook uit specifieke terreinen: van schaakspel tot zwammen. Er is heel veel verfijnd aan de omschrijving van de zogenoemde "opnoemers", woorden die werden opgenomen om aan te geven dat een taalvorm was aangetroffen en dus bestond. Daarin zaten veel inconsequenties. Wie echter in deze editie bij "jam" zoekt, vindt daarachter vermeld dat er ananas-, bessen-, bramenjam bestaat en ga zo maar door. Die woorden zijn ook wel weer op hun alfabetische plaats opgenomen, maar dan alleen met verwijzing naar het kernwoord.

Er zijn ook tal van nieuwe citaten opgenomen, zowel van politici als van auteurs. Een verklaring kan lexicografisch kloppen, maar net datgene ontberen waardoor het beschreven woord tot leven komt: de context, de omgeving. Woordenboekmakers zijn daarom schatplichtig aan dichters en schrijvers, aldus Den Boon aan het adres van Harry Mulisch. De schrijver bleek in zijn nopjes met de set die hij overhandigd kreeg en noemde het woordenboek "de enige vorm van vandalisme die ik toejuich."

De Grote Van Dale, 13e editie, onder redactie van prof. dr. G. Geerts en drs. C. A. den Boon, drie delen in cassette, kost 339 gulden. Medio september volgend jaar is hij ook op cd-rom beschikbaar, zowel in een basis- als een uit- gebreide versie, beloofde directeur B. Wolthoorn van Van Dale Lexicografie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Tuesday 28 September 1999

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Internet maakt Van Dale nóg dikker

Bekijk de hele uitgave van Tuesday 28 September 1999

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken