Schuld belijden

In onze geseculariseerde samenleving lijkt zich een modeverschijnsel te ontwikkelen, dat bij die samenleving helemaal niet past: het verschijnsel van de publieke schuldbelijdenis. Regeringen belijden schuld of worden opgeroepen schuld te belijden over datgene wat hun volk in het verleden andere volken heeft aangedaan in tijden van oorlog of koloniale overheersing. Rond de eeuwwisseling kwamen mensen samen in onder andere de Dom in Utrecht om belijdenis te doen van kwaad dat de ene groep mensen een andere groep had aangedaan en publiekelijk daarvoor vergeving te vragen.

De afgelopen dagen heeft ook de paus als hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk zich bij de mensen gevoegd die behoefte hadden een "mea culpa" uit te spreken. Volgens kardinaal Simonis is dat echter niet het volgen van een trend, omdat de paus reeds in 1992 tijdens een bisschoppenvergadering had laten weten dat hij overwoog iets dergelijks te doen.

Wat moeten we van dit verschijnsel denken en hoe moet in het bijzonder onze reactie zijn op de schuldbelijdenis vanuit Rome? We zouden immers kunnen stellen dat de paus op zijn minst voor een deel ook namens de protestanten heeft gesproken. Van de 2000 jaar die zijn schuldbelijdenis wil bestrijken, zijn we immers pas 500 jaar van Rome gescheiden.

Moed

Om te beginnen kunnen we respect hebben voor iemand die de moed opbrengt om schuldbelijdenis te doen, en dat zelfs in het openbaar, voor de oren en ogen van de hele wereld, die via de moderne media scherp meeluistert en nieuwsgierig toekijkt. Bij oprechte schuldbelijdenis is dat de moed van de ootmoed, waarin een mens buigt en zich vernedert. Bij schuld belijden kan een mens immers niet rechtop blijven staan. Daarbij is het inderdaad mogelijk dat iemand belijdenis doet voor zonden van het voorgeslacht. In de Bijbel klinkt dat door wanneer we iemand horen belijden: "Wij en onze vaderen." Juist waar we ontdekken dat de zonden van onze vaders de vaders zijn van onze zonden, geeft dat diepte aan het "mea culpa", dat wil zeggen "mijn schuld". Iedere gelovige die leert verstaan wat het wil zeggen dat hij of zij kind van Adam is, leert zo belijden: "Wij zijn van het heilsspoor afgegaan, ja wij en onze vaderen tevens."

Bovendien kunnen we zeggen dat een mens van schuld belijden niet minder wordt. De Schrift zegt: "Die zijn overtredingen bedekt, zal niet voorspoedig zijn, maar die ze bekent en laat, zal barmhartigheid verkrijgen" (Spreuken 28:13). En wat kan het de onderlinge verhoudingen ten goede komen wanneer we ootmoedig durven erkennen: Ik ben fout geweest.

Nadat we dit gezegd hebben, moeten we echter tegelijkertijd zeggen dat de schuldbelijdenis vanuit Rome voor de verhouding Rome-Reformatie geen nieuwe perspectieven opent.

Zeker, er is zonde beleden over het geweld dat vertegenwoordigers van de Kerk van Rome hebben gebruikt in de tijd dat de brandstapels rookten en de schavotten stonden opgericht en mensen werden vervolgd en gemarteld en op gruwelijke wijze ter dood werden gebracht omdat ze eenvoudig begeerden te geloven wat Gods Woord hun leerde. En het is mooi dat dat gebeurt bij monde van de hoogste gezagsdrager van de kerk, die van dat geweld oorzaak was omdat ze de zaak van die eenvoudige kinderen van God als ketters verdoemde. Maar de mensen zelf schieten er niets mee op en het is de vraag of hun protestantse nazaten, in zoverre die zich nazaten van de martelaren voelen, er wat mee opschieten. De kerk van Rome als zodanig treft immers geen schuld volgens haar leiders. Die kerk is het mystieke lichaam van Christus en wordt geleid door de Heilige Geest en is en blijft ook na de zondag van het "mea culpa" onfeilbaar. Misschien heb ik nooit zo duidelijk begrepen als na zondag 12 maart 2000 dat Rome Rome blijft. De kerk als instituut dwaalt niet, alle aarzelende of ontroerende reacties op de woorden van de paus ten spijt.

Schokkend

Wat mij ronduit geschokt heeft in de schuldbelijdenis is de uitdrukking: "in dienst der waarheid." Het geweld waarover schuld beleden werd, werd gebruikt in dienst van de waarheid. Dat wil dus zeggen dat de leer van Rome recht overeind blijft staan. Er wordt geen schuld beleden over de veroordeling van Luther en Calvijn. Er wordt geen schuld beleden over de vervloekingen van het concilie van Trente. Er wordt geen schuld beleden tegenover de kerken van de Reformatie. Vooral: er wordt geen schuld beleden tegenover de Heere, Wiens Woord op één lijn werd gezet met woorden van de kerk. En er wordt geen schuld beleden tegenover de Heere Jezus, Die in de leeruitspraken van de Roomse Kerk wordt geloochend als volkomen Zaligmaker.

De paus heeft schuldbelijdenis gedaan tegenover mensen. Dat kan nodig zijn en het was nodig. Maar hij heeft nagelaten op de -voor Rome- eerste lijdenszondag van 2000 te knielen bij het kruis van Christus, om daar schuld te belijden over het handelen van zijn kerk met het Evangelie van het kruis.

Wat zou het een zegen en een wonder zijn geweest als hij dat had gedaan.

Voor ons als reformatorische christenen en kerken is er intussen alle reden de hand ook in eigen boezem te steken. Hebben wij geen reden om schuld te belijden in de lijdenstijd van 2000? Is onze prediking niets anders dan Jezus Christus en Dien gekruisigd? Is ons leven een roemen in het kruis van Christus, "door Wie de wereld mij gekruisigd is en ik der wereld"?

Er is alle reden om in deze lijdenstijd te knielen bij het kruis en te bidden: "Vergeef ons onze schulden Heer', wij schonden al te snood Uw eer." Het zou een zegen zijn wanneer Rome en Reformatie elkaar daar vonden. Kyrie eleis!

De auteur is christelijk gereformeerd predikant in Utrecht

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen