Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Psychiatrie kan niet om religie heen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Psychiatrie kan niet om religie heen

Geloofsovertuiging belangrijk bij diagnose van mentale ziektenbeelden

6 minuten leestijd

CHICAGO - Op het onderwerp religie in de psychiatrie lijkt niet langer meer een taboe te rusten. Pleitte in Nederland de psychiater prof. dr. Van Ree er eerder deze maand voor dat zijn collega's meer oog moesten hebben voor de religieuze achtergronden van hun patiënten, ook in de Verenigde Staten is het thema terug van weggeweest. Het congres van de Amerikaanse vereniging van psychiaters (APA), afgelopen week in Chicago, telde vele honderden symposia en presentaties. Er was één opvallende bijeenkomst onder de titel: "Uitdagingen voor de psychiater op religieus gebied".

Het deelsymposium was niet alleen bijzonder vanwege deze titel en de inhoud, maar ook omdat de APA voor het eerst sinds jaren toestemming gaf dit onderwerp op de vergaderagenda te plaatsen. Het resultaat was een afgeladen zaal met ruim honderd 'zenuwartsen' die drie uur lang ingespannen luisterden naar vijf voordrachten, respectievelijk van een Hindoestaanse, een Joodse, een rooms-katholieke, een protestantse en een islamitische psychiater.

"Een verheugende doorbraak", aldus dr. Irving S. Wiesner, psychiater in een ziekenhuis in Swarthmore in de Amerikaanse staat Pennsylvania. Hij is lid van de APA-commissie religie en psychiatrie, die het symposium organiseerde. Het symposium is volgens hem bedoeld om de APA te overtuigen van het belang van religieuze en spirituele onderwerpen in de psychiatrische praktijk.

Wiesner bestrijdt dat geloof en psychiatrie niets met elkaar hebben te maken. Elke patiënt heeft een bepaalde geloofsovertuiging. "Er zijn standvastige gelovigen, voormalig gelovigen, nieuwe gelovigen na een innerlijke crisis, a-gelovigen, die dit soort zaken irrelevant vinden, en antigelovigen, die vaak diep geraakt zijn door wat hen in het verleden is overkomen, soms door toedoen van gelovigen. Als deze mensen op het spreekuur komen, zijn ze vaak angstig, boos en depressief. Meestal hebben ze relatieproblemen. Wij moeten hen helpen, maar hebben tevens onze eigen opvattingen en geloofsovertuigingen. Het is heel belangrijk dat je als psychiater begrijpt wat de religieuze achtergrond is van je patiënt. Als dat niet het geval is, moet je hen dat laten uitleggen en heel goed luisteren."

Geloofsovertuiging

Wiesner citeert enkele richtlijnen van de APA: "Een psychiater moet respect hebben voor de geloofsovertuiging van zijn patiënten. Als zich in dit kader onverwacht een conflict voordoet, moet hij daar zorgvuldig mee omgaan en oog hebben voor de kwetsbaarheid van zijn patiënt. Daarbij is invoelingsvermogen vereist als het gaat om de gevoelens en geloofsovertuiging van de patiënt. Psychiaters mogen hun eigen religieuze, areligieuze of ideologische opvattingen niet opdringen aan hun patiënten.

De APA geeft daarvan enkele voorbeelden: een psychiater die zijn depressieve homoseksuele patiënt na een geslaagde behandeling vertelt dat homoseksualiteit zonde is. Een gelovige collega die druk uitoefent op zijn ongelovige patiënte om met hem in gebed te gaan. Een groep radicale socialistische psychiaters die hun gekwelde patiënten uitleggen dat hun problemen primair worden veroorzaakt door hun maatschappelijke situatie en die hen betrekken bij een politieke campagne om daar verandering in te brengen. Een psychiater die zijn diepgelovige patiënt tijdens de behandeling laat weten dat zijn geloofsovertuiging eigenlijk niets anders is dan een neurose.

Toch heeft ook de psychiater zijn eigen geloofsovertuiging, ideologische standpunten en wereldbeschouwing. Hoe moet hij daarmee omgaan? Dr. Abba Borovich, een Joodse psychiater verbonden aan Mount Sinai School of Medicine in New York, presenteert als panellid het volgende historische voorbeeld. "Een 19-jarige Joodse jongen uit mijn praktijk wil trouwen met een meisje dat niet-Joods is. Uit psychisch oogpunt bezien, is dit een positieve ontwikkeling. Vanuit de Joodse godsdienst is het echter ongewenst. Een Jood moet geen juk aangaan met een ongelovige. Voor een Joodse psychiater kan dit een dilemma zijn. Uiteindelijk heb ik de jongen zijn eigen keus laten maken."

Volgens Borovich heeft vele jaren de mythe bestaan dat psychotherapie waardenvrij zou zijn. "Het enige doel waarop we ons zouden moeten richten is de gezondheid van de patiënt. Die mythe is inmiddels dood. Psychiaters en patiënten brengen elk hun eigen waarden mee in de spreekkamer. Religie speelt daarbij een belangrijke rol. Ik streef naar het samengaan van de waarden van de Joodse traditie in mijn psychiatrische behandeling." Borovich weigerde in dit verband mee te helpen aan een verzoek om euthanasie door een niet-psychiatrische zieke patiënt die een punt achter zijn leven wilde zetten.

Homoseksualiteit

Wiesner noemt het voorbeeld van de depressieve homoseksuele patiënt. Wat moet een psychiater doen die ervan overtuigd is dat homoseksualiteit zonde is. Er zijn volgens hem verschillende mogelijkheden die passen binnen de APA-richtlijnen. "Hij kan zijn overtuiging meedelen aan de patiënt en hem vervolgens doorverwijzen naar een collega. Een tweede mogelijkheid is er niet over te praten en alleen de depressie behandelen. Als er problemen op tafel komen die te maken hebben met het homoseksuele leven van de patiënt kan hij zeggen dat hij daar gezien zijn overtuiging niet in wil treden en hem aanbieden naar een behandelaar te gaan die op dat terrein met hem verder wil. De laatste mogelijkheid is dat de psychiater de patiënt vertelt dat hij persoonlijk gelooft dat homoseksualiteit zonde is, maar dat hij de depressie van de patiënt wil behandelen als hij daarmee instemt."

Dr. Judith M. Hughes, rooms-katholiek psychiater in Worcester in de Amerikaanse staat Massachusetts, stelt dat de psychiatrie het biologisch en psychologisch reductionisme niet moet volgen. "De mens is meer dan een verzameling van cellen en hormonen. Hij is, anders dan de dieren, geschapen naar Gods Beeld met een ziel en een lichaam."

De medische wetenschap is volgens Hughes zowel een kunst als een wetenschap, die gericht moet zijn op genezing en behoud van leven en niet op de dood. "Genezing komt van God Die werkt door dokters, maar genezing is niet gebonden aan de medische wetenschap." Volgens dr. Mark E. Servis, als protestants psychiater werkzaam in Davis Medical Center in Sacramento in de Amerikaanse staat Californië, biedt het christelijk geloof duidelijke standpunten over schuld, vergeving en andere aspecten van het psychisch functioneren. Ze komen echter niet overeen met de gangbare psychiatrische zienswijzen. De christelijke noties ten aanzien van pijn en lijden bij zowel de psychiater als de patiënt kunnen leiden tot een andere benadering en behandeling dan gebruikelijk.

Taal

Wiesner wijst erop dat psychiaters vaak een taal spreken die sterk verschilt van de religieuze begrippen van hun patiënten. "Van ons wordt niet verwacht dat we theologen zijn, maar we moeten de religieuze terminologie van onze patiënten begripvol tegemoet treden. En als we iets niet begrijpen, moeten we uitleg vragen."

De Amerikaanse psychiater zegt blij te zijn dat het symposium is gehouden. "De psychiaters hebben vanuit hun eigen geloofsovertuiging hun visie helder verwoord. Dat is goed voor de begripsvorming. En ondanks alle legitieme verschillen herken je elkaar in de problemen en vragen waar je als arts in je praktijk van alledag mee te maken krijgt. We kunnen daar, ieder vanuit zijn eigen religieuze kader, ons voordeel mee doen. Ik hoop dat er een dag komt dat religie niet alleen op een deelsymposium, maar in een van de grote zalen van een congrescentrum aan de orde komt."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 20 mei 2000

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

Psychiatrie kan niet om religie heen

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 20 mei 2000

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

PDF Bekijken