Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Paars in de geschiedschrijving

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Paars in de geschiedschrijving

Continuïteit met verleden groot, ondanks andere pretenties

4 minuten leestijd

Toen het paarse kabinet in 1994 aantrad, sprak iedereen van een breuk met het verleden. Voor het eerst sinds 1918 was er immers geen christen-democratische partij in de regering vertegenwoordigd. En de coalitie van PvdA, VVD en D66 pretendeerde bij haar aantreden op meer terreinen vernieuwing te gaan brengen. Daar is niets meer van over. Maar wat heeft paars dan wel gebracht?

Het is een interessante vraag hoe de paarse kabinetten van PvdA-premier Kok er in de geschiedenisboeken van af zullen komen. Nu verschijnen er met een zekere regelmaat studies op het gebied van de politieke geschiedenis, maar de aandacht is tot nog toe -om begrijpelijke redenen- vooral uitgegaan naar een van de opmerkelijkste verschijnselen uit het recente parlementaire verleden: de teloorgang van het CDA. Vier studies (van Metze, Kroeger en Stam, Versteegh en Steinmetz) hebben dat verval al beschreven en geprobeerd te verklaren.

Maar nu zijn er kort na elkaar twee boeken verschenen waarin de twee paarse kabinetsperiodes systematisch aan de orde komen. Het eerste is een nieuwe druk van het boek van de Nijmeegse hoogleraar J. Bosmans over de politieke geschiedenis van Nederland van na 1940, het vervolg op het bekende handboek "Honderd jaren" van de liberaal Oud ("Staatkundige vormgeving in Nederland, II: De tijd na 1940", 12e herziene druk, uitgeverij Van Gorcum).

Spannend experiment

Het tweede boek, geredigeerd door de politicologen Thomassen, Aarts en Van der Kolk, is gistermiddag aan kamervoorzitster Van Nieuwenhoven aangeboden. Het beschrijft de politieke veranderingen die zich in Nederland, vooral onder het electoraat, in de periode 1971-1998 hebben voltrokken ("Politieke veranderingen in Nederland, 1971-1998", uitgeverij Sdu).

Bosmans geeft een haast kroniekmatig verslag van de politieke verwikkelingen sinds 1994 en kiest daarbij een invalshoek die hem door de stof zelf is aangereikt. Toen het CDA zijn wonden likte en PvdA, VVD en D66 na 111 dagen formeren met koningin Beatrix op het bordes stonden, werd de nieuwe regering door velen verwachtingsvol als een spannend experiment begroet. Zo zag Kok I het zelf ook. Het kabinet kondigde immers breuken met het verleden aan. Het zou zich gaan inzetten voor politieke en bestuurlijke vernieuwing en het dualisme in ere herstellen om zo een einde te maken aan de achterkamertjespolitiek uit de voorgaande jaren.

Bosmans beschrijft vervolgens de vele affaires die de twee kabinetten-Kok tot op heden hebben geteisterd. Ctsv, IRT, muiterij, Bouterse, Securitel, Srebrenica, het referendum en de Bijlmer passeren de revue. De coalitiepartners hielden de eigen ministers steevast de handen boven het hoofd. Dat brengt de auteur tot de vaststelling dat paars "bij politieke affaires alleen met de traditionele machtsmiddelen overeind is te houden." Hij concludeert dan ook dat "paars, als het erop aankomt, in het voeren van machtspolitiek even bedreven is als welke andere coalitie in het verleden. Wie paars nog wil beschouwen als een breuk met een voorbije politieke cultuur, heeft problemen met het uit elkaar houden van pretentie en werkelijkheid."

Secularisatie

Het tweede boek, over de politieke veranderingen tussen 1971 en 1998, sluit hier vrij nauwkeurig op aan. Interessant, alhoewel niet vrolijk stemmend, is de beschrijving van de secularisatie onder de Nederlandse bevolking. Die is al heel lang gaande en heeft ertoe geleid dat godsdienst, evenals sociale klasse, voor de meeste mensen een steeds minder belangrijke rol bij het bepalen van hun politieke keuze heeft. In de politiek is die omslag door het zogeheten Lubbers-effect lang gecamoufleerd gebleven. Maar het CDA leefde op "geleende tijd" en trekt nu minder stemmers dan de KVP in 1971.

Ook op een ander punt constateren Thomassen en de zijnen continuïteit. Paars, zo schrijven zij, heeft een definitief einde gebracht aan de polarisatie die de Nederlandse politiek vanaf het midden van de jaren zestig in haar greep heeft gehad. Kok heeft de aloude pacificatiepolitiek, de samenwerking tussen leiders van verschillende, zij het niet langer verzuilde bevolkingsgroepen, weer ingevoerd. "Nederland is teruggekeerd naar de consensuspolitiek van vóór het midden van de jaren zestig."

Samenwerken dus, afspraken maken en regisseren, dat is de politieke cultuur van paars. Niks geen dualisme, want als het moeilijk wordt, gaan de deuren dicht en regelt de politiek-bestuurlijke elite haar zaakjes in de schemer van het Torentje.

Oppositie

Business as usual dus. Maar er is één belangrijk verschil met het verleden. Die politiek-bestuurlijke elite is inmiddels volstrekt geseculariseerd en regelt op zakelijke en pragmatische wijze ook allerhande thema's met zware ethische aspecten, hoeveel commotie die zaken in de samenleving of onder bepaalde bevolkingsgroepen ook wekken. Men denke aan de wetsvoorstellen met betrekking tot euthanasie en het homohuwelijk.

Onder de strakke knoet van de coalitie hobbelt de politiek in Den Haag voort. Het gebrek aan tegenspel wordt schrijnend geïllustreerd door het feit dat we nooit meer iets hebben gehoord van de oproep van SGP-leider Van der Vlies, gedaan in de zomer van 1998, om als christelijke fracties meer dan voorheen één front tegen paars te vormen. Het ontbreken van een effectieve christelijke oppositie is erger dan het buitensluiten van de voltallige oppositie door paars zodra een onderwerp als de Vreemdelingenwet aan de orde is. Maar daar hoor je eigenlijk niemand over.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 juni 2000

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

Paars in de geschiedschrijving

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 juni 2000

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

PDF Bekijken