Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Vijftien maanden zweten op Bach

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Vijftien maanden zweten op Bach

'Kruidvat-dirigent' Pieter Jan Leusink: Ik kan me niet opwinden over ieder boogje en elk trillertje

6 minuten leestijd

Na driehonderd repetities en honderdvijftig opnamesessies -goed voor ruim 3800 minuten muziek- staan alle geestelijke cantates van Johann Sebastian Bach op cd. Pieter Jan Leusink klaarde de klus in vijftien maanden. Inmiddels gingen meer dan drie miljoen cd's bij Kruidvat over de toonbank. "De koster van de Elburgse Grote Kerk noemt me daarom Nederlands grootste evangelist". Vanaf donderdag gaan solisten, koor en orkest op tournee door Nederland.

Pieter Jan Leusink (42) aarzelde lang bij het verzoek van de drogisterijketen Kruidvat om alle geestelijke cantates van Bach op te nemen. Vrienden trokken hem over de streep. "Ze waarschuwden me dat ik de kans van m'n leven liet liggen." De dirigent kreeg een open contract. "Ik kon stoppen als ik het niet meer zou zien zitten. Haalde ik de gestelde tijdslimiet niet, dan was verlenging bespreekbaar. Je kunt immers geen muziek maken met een strop om je nek, met tranen in je ogen, omdat je het niet afkrijgt."

De opnamen werden in de Grote Kerk in Leusinks woonplaats Elburg gemaakt, een kerk die volgens Leusink qua omvang vergelijkbaar is met de Thomaskerk in Leipzig, waar Bach jarenlang cantor was. De dirigent groeide uit tot een duizendpoot: "Repetitieschema's maken, budgetten bewaken, met de gemeente overleggen over een ander schema voor de maaier die het gazon rond de kerk kortwiekte..."

Verwachtingspatroon

Het instuderen en opnemen van koralen uit de cantates startte april vorig jaar. ""De deur gaat open", hield ik de uitvoerenden voor. "We gaan rennen en moeten het eind zien te halen." Deze koralen hebben we drie maanden later opnieuw opgenomen. Er ontstond namelijk iets dat ver boven mijn verwachtingspatroon uitsteeg. De leden van het Holland Boys Choir, die de koralen zongen, groeiden in muzikaal opzicht. De eerste tijd moest ik bijvoorbeeld iedere partij instuderen; later zong het koor van blad en pakte snel dingen op. Ook de sound van het koor verbeterde sterk.

In het begin moest ik ook veel met de orkestleden praten, maar na verloop van tijd hadden we een goed stijlgevoel ontwikkeld. Het lukte om alle medewerkers op het juiste moment scherp te hebben: bij de start van de opname, in plaats van ervoor of erna. We liepen daardoor in op het opnameschema. Dit gaf een zekere ontspanning, waardoor we het gevoel kregen dat het project ging lukken. Uiteindelijk namen we niet in november, maar op 8 juli de laatste cantatedelen op."

De Elburgse dirigent zette niet direct alle musici in. "Ik heb de eerste maanden alleen met de strijkers gewerkt om een goede basis te krijgen. Pas later kwamen er hobo's, fluiten, trompetten, hoornen en pauken bij." Leusinks musici werkten eerder met grote dirigenten als Brüggen, Gardiner en Herreweghe samen. "Ik beschikte onder meer over uitstekende hoornisten en trompettisten. Het was vanwege hun technisch kunnen en hun ervaring een verademing om met hen te werken."

Enthousiasme

Zoals bij velen, heerste ook onder musici scepsis over dit Bach-project. "Nadat de eerste boxen op de markt kwamen, was de algemene reactie echter: "Dit is goed en kan alleen maar beter worden." Het enthousiasme bij de uitvoerenden nam toe. Natuurlijk waren er wel eens probleempjes, maar dat hoort er bij. Ik corrigeerde musici via mijn koor, wat ik de koorleden van tevoren had verteld. Wanneer een violist bijvoorbeeld onderuitgezakt zat, reageerde ik met: "Nu ben ik het zat. Ga alsjeblieft rechtop staan." Mijn doel werd dan bereikt: alle orkestleden zaten weer rechtop."

Leusink vindt het moeilijk zijn interpretatie onder woorden brengen. "Die ontstaat vooral op het moment zelf. Natuurlijk gaat er een proces van jaren aan vooraf. Als organist heb ik veel Bach-werken gespeeld, articulaties uitgezocht. Ik kan me niet opwinden over ieder boogje en elk trillertje. Mijn orkestleden mogen zich vrijheden veroorloven. Die moet je overigens niet met elkaar afspreken, maar behoren tijdens het musiceren te ontstaan."

Een cd mag in de ogen van de Elburgse dirigent geen ongerechtigheden bevatten. "Tegelijkertijd stel ik mezelf de eis dat mensen die thuis een cd beluisteren het gevoel krijgen bij de opname aanwezig te zijn. Deze twee voorwaarden zorgen voor een spanningsveld, want wanneer je eindeloos blijft opnemen om het technisch perfect te krijgen, verdwijnt de spontaniteit. Uitvoerenden mogen nooit op de automatische piloot overschakelen. Ze moeten zich elke keer weer afvragen wat deze muziek hen doet."

Geloofswereld

Leusink groeide op in een reformatorisch milieu. "De geloofswereld van Bach is daardoor niet vreemd voor me. Mijn achtergrond beïnvloedt mijn tempokeuze, de emoties die ik tijdens de opnamen ervaar. Bach componeerde grootse muziek. Voor 'simpele' koraalzettingen weet hij kleuren te kiezen die prachtig bij de tekst passen."

Vijftien maanden lang had de dirigent het gevoel met Bach te leven. "Dag en nacht was ik met de cantates bezig." In totaal zullen in de Bach-Edition van het Kruidvat zestig cd's met geestelijke cantates uitkomen. Inmiddels zijn er veertig op de markt. Daarvan zijn er 3 miljoen verkocht. De opnamen liggen nu ook in Duitsland, Engeland, Spanje, Hongarije in de schappen.

Gezicht

De consument kan de opnamen van Leusink en consorte voor een prikje -ruim twee gulden per cd- op de kop tikken. Ter vergelijking: iemand die op de uitvoering door Ton Koopman op het label Erato heeft ingetekend, betaalt 125,- voor drie cd's. Dat grote prijsverschil vertaalt zich niet in de aan- of afwezigheid van kwaliteit. De tijd dat laatdunkend over Kruidvats klassieke producties kan worden gedaan, ligt achter ons. Ook de uitvoeringen van Bachs geestelijke cantates mogen er zijn. Ze kunnen zich meten met bestaande opnamen van onder meer Rilling, Leonhardt, Harnoncourt en Koopman, al gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat Koopmans weergave aan de top staat. Wat in Leusinks uitvoering aanspeekt, is de spontaniteit, de hoorbare gedrevenheid. Saai is het nergens. Gestelde vraagtekens bij enkele solisten komen niet alleen voort uit soms achterblijvende prestaties, maar kunnen ook een kwestie van persoonlijke smaak zijn.

De respons op de opnamen verraste Leusink. "Mensen bellen me op, sturen kaarten en brieven. Die dankbare reacties doen me wat." Vooraf had Pieter Jan Leusink zich goed gerealiseerd dat hij met de opnamen van Bach door kon breken of op zijn gezicht kon gaan. Het eerste gebeurde. Hij heeft zich voorgenomen "gewoon" te blijven doen. "We krijgen uitnodigingen uit het buitenland om tijdens muziekfestivals te komen zingen, maar we slaan verzoeken uit eigen land om met gemengde koren of met mannenkoren te zingen niet af. Daar voelen we ons niet te goed voor en beleven we ook plezier aan."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 4 september 2000

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Vijftien maanden zweten op Bach

Bekijk de hele uitgave van maandag 4 september 2000

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken