Leeggezogen door de confessionelen

De twee kamerleden spraken eergisteren op een bijeenkomst in Den Haag waar een boek gepresenteerd werd van Ronald van Raak. De auteur promoveerde eind vorig jaar op het proefschrift: "In naam van het volmaakte. Conservatisme in Nederland in de negentiende eeuw."

Van Raak, wetenschappelijk medewerker van de Socialistische Partij, beschrijft in zijn boek hoe na 1848 in Nederland een felle conservatieve oppositie ontstond, onder leiding van de Utrechtse chemicus Gerrit Jan Mulder. De conservatieven van toen stonden voor een geheel andere manier van politiek bedrijven dan hun liberale tegenstanders, een politiek gebase erd op een eigen humanistische filosofie. In naam van het volmaakte streden de toenmalige conservatieven voor de morele verheffing van het volk.

Toen zij in de tweede helft van de negentiende eeuw een openlijke strijd om de kiezer moesten gaan voeren met andere politieke richtingen, verloren zij -hoewel zij eerst nog twee regeringen ten val brachten- steeds meer aanhang. Tot ze tenslotte geheel van het politieke toneel verdwenen. Nederland kreeg uiteindelijk wel een sterke antirevolutionaire, een sociaal-democratische en een liberale partij, maar tot een hecht conservatief bolwerk is het nooit gekomen.

Persoonlijke moraal

Jammer? Voor SP-leider en -ideoloog Marijnissen niet. "Als ik kennis neem van de gedachten van de negentiende-eeuwse conservatieven of van de pas opgerichte Burke-stichting, vind ik wel enkele punten van herkenning. Dat een politicus moet handelen op grond van zijn persoonlijke moraal en geweten, is mij uit het hart gegrepen. Dat gaat geheel in tegen de dwingen de fractiediscipline van paars.

Verder ben ook ik van mening dat we van de geschiedenis moeten willen leren. We moeten de lijnen van het verleden en van nu doortrekken naar de toekomst. Waar willen we met bijvoorbeeld het onderwijs over tien jaar zijn aangeland? Dan moeten onze besluiten met dat streven in overeenstemming zijn. Paars is veel te ad hoc bezig. Maar ik zie niet in waarom ik voor dit soort gedachten het conservatisme nodig zou hebben."

In het huidige Nederlandse conservatisme ziet de SP-leider per saldo meer "aanstootgevende" dan aantrekkelijke ideeën. "We kunnen de staat wel gaan ontmantelen, maar het is een apert misverstand te denken dat als de staat terugtreedt, er een spontane onderlinge solidariteit op gaat treden. Dat gebeurt niet. De individualisering gaat alleen maar verder door."

Eigenbelang

Ook Van Middelkoop betreurt de gang der geschiedenis niet. "De studie van Van Raak is een zeer boeiend boek over zeer oninteressante lieden. De conservatieven uit de negentiende eeuw waren sterk geseculariseerd. Ik vind bij hen weinig herkenning. Als politieke stroming is het conservatisme in Nederland leeggezogen door de confessionelen, zowel door antirevolutionairen als door rooms-katholieken. Daarom kon er in ons land geen conservatieve partij ontstaan zoals in Engeland. Dat hoeft hier ook nu helemaal niet te gebeuren. Ik zie daar geen meerwaarde in. Maar ik geef toe dat ik dit ook uit eigenbelang zeg."

In het gedachtengoed van de conservatieven, dat door alle partijen heen loopt, ziet Van Middelkoop wel sterke punten. "Neem de nadruk op zedelijkheid, op de menselijke maat, op kleinschaligheid. Ook hun uitgangspunt dat de mens van nature slecht is, spreekt mij als gereformeerde aan, al moet je het "geneigd tot alle kwaad" in de eerste plaats theologisch duiden."

Brugje

In het uitgangspunt dat de mens van nature slecht is, denkt de ChristenUnie-politicus zelfs een klein brugje te zien naar de SP, die zich immers ook verzet tegen de nieuwe euthanasiewetgeving. "Ook jullie vinden dat daar aan één of enkele mensen, met name artsen, veel te veel macht wordt gegeven. Dat heeft alles met mensbeeld te maken."

Maar dat ging Marijnissen weer een brug te ver. "Ik wil best erkennen dat de normen en waarden van de SP veel te maken hebben met wat 2000 jaar christendom in West-Europa heeft voortgebracht. Maar met de huidige euthanasiepraktijk hebben we bijvoorbeeld geen problemen. Wij zijn niet principieel tegen euthanasie."

Een coalitie waarvan zowel de ChristenUnie als de SP deel uitmaken, is dan ook erg onwaarschijnlijk, concluderen beide politici. Van Middelkoop: "Nee, laten we maar niet te klef worden."

Volgende week volgt in de bijlage "Boeken" een recensie van het proefschrift van Van Raak.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen