President Wahid, gevreesd om zijn achterban

Toch lijkt het erop dat Wahid nog enkele troeven in handen heeft. De belangrijkste is dat hij opnieuw heeft voorgesteld de macht met vice-president Megawati Sukarnoputri te delen. Dat heeft hij vorig jaar ook al eens geopperd, maar toen bleef die deling een schijnvertoning. Dat kon omdat het Volkscongres -de MPR, het hoogste wetgevende orgaan in Indonesië (niet te verwarren met het gewone parlement, de DPR)- zo'n deal met Megawati nogal vrijblijvend aan Wahid had opgedragen.

De kans dat Megawati ondanks die eerste schoffering dit keer wel op zijn voorstel zal ingaan is reëel, mits aan één voorwaarde wordt voldaan: om opnieuw bedrog door Wahid te voorkomen, moet die machtsdeling officieel tijdens een bijzondere zitting van het Volkscongres worden bekrachtigd. Overigens is machtsdeling wel een groot woord voor iets dat in feite zal neerkomen op uitkleding van Wahids post. Als ceremonieel president zal hij mogen aanblijven; feitelijk bestuurder wordt dan Megawati. Dat levert haar achterban -politici van de PDI-P- ook nog eens lucratieve baantjes op. Vette portefeuilles van ministeries als die van Mijnbouw, Energie en Bosbouw komen in hun handen! Voor Wahid en zijn achterban is het een pijnlijke overdracht, die daarom met de grootst mogelijk onwil zal worden gedaan.

Waarom toch geen regelrechte afzetting van Wahid? Waarom maakt dit voorstel tot machtsdeling kans om morgen door het parlement als tweede voorstel te worden aangenomen, waarover het Volkscongres in augustus dan zal moeten besluiten? De reden is Wahids andere troef: zijn militante achterban!

Filipijns voorbeeld

"De grootste uitdaging voor Megawati", schreef John MacBeth onlangs in de Far Eastern Economic Review, "is hoe Wahid uit het paleis te krijgen zonder omvangrijke sociale onrust uit te lokken". Megawati zou daar extra bang voor zijn na de arrestatie van de corrupte Filipijnse president Joseph Estrada, die in het land tot enorme gewelddadigheden leidde. En president Wahid heeft niet zomaar een gelegenheidsachterban, maar een gigantisch vrijwilligersleger van enkele tienduizenden fanatiekelingen! "Mob rule", bestuur van de straat, dreigt als Wahid pardoes aan de kant wordt geschoven. "Banser" zal daarbij een cruciale voortrekkersrol spelen: de militia van de Nahdlatul Ulama (NU), de 40 miljoen leden tellende moslimorganisatie waarvan Wahid nog altijd de belangrijkste voorman is.

Let wel: ook de andere politieke en religieuze leiders hebben hun paramilitaire goepen - Megawati's groep is de Satgas PDI-P, ofwel de Rode Stieren, berucht om hun criminele acties en afpersingspraktijken in gebieden waar haar partij de overhand heeft.

Maar Wahids Banser is de machtigste en de meest gevreesde: spierkracht is hier vermengd met mystiek islamitisch geloof, dat de leden bereid maakt te sterven voor hun grote held. Banser heeft in het verleden al eens laten zien waartoe het in staat is: tijdens de beruchte jaren '65-66, na de machtsovername door Suharto, hielp het mee een half miljoen vermeende communisten te vermoorden!

Ook nu is de NU, en met haar de Banser, vastbesloten Wahid in het zadel te houden, en de gewelddadigheden die gisteren in Oost-Java plaatsvonden, waren daarvan een kleine voorproef. Wie aan die bereidwilligheid twijfelt, moet goed beseffen dat Wahid de kleinzoon is van de oprichter van de NU, Hasyim Ashari, en om die reden als een heilige, als een bijzondere kiai (geestelijk leraar) wordt vereerd.

De prijs die Wahid hiervoor betaalt is hoog. Stonden hijzelf en zijn moslimorganisatie ten tijde van president Suharto bekend als gematigd, tolerant en apolitiek, nu lijkt de NU en zijn belangrijkste man te worden geregeerd door niets ontziende machtshonger.

Dat heeft ook alles te maken met de sociale achtergrond van de meeste NU-leden: eenvoudige plattelandsboeren, die onder Suharto nooit van de macht hebben geprofiteerd. Maar nu hun leider president is geworden en ook nog eens flinke hoeveelheden geld in hun richting sluist, kan hun geluk niet op! Iemand met zo veel invloed laat je niet zomaar binnen anderhalf jaar aan de kant schuiven.

Intussen heeft de beweging daarmee de naijver opgewekt van die andere grote moslimbeweging, de Muhammadya, met haar 28 miljoen leden. Onder hen zitten veel stedelijke ondernemers en intellectuelen die onder Suharto wel hebben gefloreerd. Is het een wonder dat een van de grootste opruiers tegen Wahid dr. Amien Rais is, een voormalig leider van de Muhammadya? Onderlinge rivaliteit tussen de twee grootste moslimorganisaties is volgens Indonesië-kenner dr. Nico Schulte Nordholt zelfs de belangrijkste reden voor het wankelen van Wahids positie. Om die reden zou Megawati zelfs niet happig zijn om alleen als president te regeren. Zij en haar als notoir corrupt bekendstaande echtgenoot Taufiq Keimas zijn immers dan aan de beurt om te worden aangepakt wegens corruptie!

Hoe dat ook zij, Wahid heeft het zijn rivalen wel gemakkelijk gemaakt met zijn grillige wijze van besturen. Als een gevierd democraat en wijs bemiddelaar werd hij in 1999 als president binnengehaald. En tot begin vorig jaar was zijn beleid ook redelijk succesvol: hij wist Aceh (Atjeh) binnen de eenheidsstaat te houden, won het vertrouwen van de naar onafhankelijkheid strevende Papoea's, en zelfs de machtige generaal Wiranto -verantwoordelijk voor de misdaden begaan door het leger- wist hij op non-actief te zetten.

Maar vanaf februari vorig jaar ging het mis, en het ging van kwaad tot erger. Wahid werd zwalkend beleid verweten, arrogant gedrag, ondemocratisch optreden en desinteresse voor Indonesiës binnenlandse politiek. Zijn vele buitenlandse reizen waren menigeen een doorn in het oog. Terwijl Ambon en Papoea brandden stelde hij zelfs voor te gaan bemiddelen in het Midden-Oosten!

Speeltuin

Continu lag hij overhoop met wat hij eens "een speeltuin" noemde, het Indonesische parlement (DPR), en met het Volkscongres (MPR). De "Mister Clean", die Indonesiës wijdverspreide KKN (corruptie en nepotisme) wel eens zou aanpakken, bleek zelf ook slordig met geld en benoemingen om te gaan. Ruimhartig werden lucratieve baantjes en opdrachten aan familieleden toegekend.

Op 17 februari vorig jaar ontsloeg Wahid PDI-P-minister voor Investeringen en Staatsbedrijven Laksamana Suklardi "vanwege corruptie", terwijl de man juist gerespecteerd werd vanwege zijn aanpak ervan. Kennelijk werkte de man te goed als KKN-bestrijder.

Zijn tweede ministersploeg bestond uit vriendjes uit zijn eigen partij PKB -"yes-men and yes-women", siste Amien Rais- terwijl zijn critici in het parlement juist betere bestuurders hadden geëist.

Ernstig was natuurlijk ook de beschuldiging van betrokkenheid bij twee grote corruptieschandalen, bekend als Buloggate en Bruneigate, waarvan openbaar aanklager Marzuki Darusman overigens nu zegt dat Wahid geen blaam treft.

Zal Wahid voor dit alles straks worden afgestraft zonder dat een regelrechte afzettingsprocedure op gang wordt gebracht? Zal zijn voorgestelde deal tot 'machtsdeling' door Megawati's achterban worden aanvaard uit vrees voor fanatieke oproerkraaiers uit Oost-Java? Sommigen twijfelen eraan of in dat geval het geweld op langere termijn is te voorkomen. Wanneer Wahids post verder wordt ontmanteld en de geldstroom naar zijn achterban opdroogt, zullen de heethoofden van Banser wellicht toch in actie komen. Maar dan onderschat men het pragmatisme waarvan Wahid, maar ook zijn NU-beweging, nooit vies is geweest. Of, zoals een NU-leider het onlangs zei: "Als Wahid zijn macht verliest, zal de NU omgaan en samenwerken met het nieuwe bewind. Onze prioriteit is nu eenmaal de fondsen voor de NU te redden." De meest gerespecteerde moet het kennelijk toch afleggen tegen het meest begeerde - geld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen