Export van de dood

Het lijkt een heel gewoon schip. Fris blauw-wit gelakt met een knalgele mast. Aurora - Scheveningen prijkt op de romp; de Nederlandse vlag wappert in top. Zachtjes trekt het vaartuig aan zijn meertouwen in de haven van Dublin. Een druilerige regen valt gestaag neer. Een reddingsboot met aanhangmotor ligt netjes op het voordek opgeborgen. Het enige afwijkende is een witte zeecontainer met paars-oranje vignet, die dwars op het middenschip van de voormalige visserskotter staat opgesteld. Stevig vastgesjord tegen de deining.

Het is die container die de Ieren zorgen baart. Het stalen gevaarte is volledig ingericht als abortuskliniek, compleet met moderne instrumenten en apparatuur. De Nederlandse organisatie Women on Waves heeft de boot gecharterd en vaart ermee naar landen waar abortus is verboden. Het eerste reisdoel was Ierland, maar het is de bedoeling dat de drijvende kliniek diverse ontwikkelingslanden in Zuid-Amerika, Afrika en Azië zal aandoen. Door buiten de territoriale wateren voor anker te gaan, omzeilt de organisatie de wetten van de desbetreffende staat. Omdat het schip onder Nederlandse vlag vaart, is op volle zee de Nederlandse regelgeving van toepassing.

Vergunning

Of de organisatie daadwerkelijk abortussen bij Ierse vrouwen zal uitvoeren, is nog de vraag. Weliswaar staat de Nederlandse wetgeving afbreking van de zwangerschap toe, maar bepaalt tevens dat voor dergelijke ingrepen een vergunning is vereist. Het team van Women on Waves, onder leiding van ex-Greenpeace-activiste Rebecca Gomperts, heeft officieel om permissie gevraagd, maar het ziet er niet naar uit dat Den Haag die spoedig zal geven. Voorlopig zal de abortusboot daarom dienst doen als abortusvoorlichtingscentrum en distributiepunt van voorbehoedsmiddelen.

De kritiek van de Ieren is er niet minder om. De grondwet van het eiland bepaalt dat afbreking van de zwangerschap slechts is toegestaan als het leven van de moeder acuut gevaar loopt. Sinds een referendum in 1995 mogen vrouwen informatie over abortusklinieken ontvangen en naar het buitenland reizen om hun zwangerschap af te breken. Ook heeft het hooggerechtshof enkele preciseringen van de constitutionele regels aangebracht. In 1992 besliste de rechter dat een 14-jarig meisje een abortus mocht laten uitvoeren omdat "de moeder een reëel en substantieel risico liep." Het meisje had gedreigd zelfmoord te plegen als de ongeboren vrucht niet werd weggehaald. Vijf jaar later veroorzaakte een staatscommissie voor gezondheidszorg grote politieke en maatschappelijke ophef door een 13-jarig slachtoffer van verkrachting toestemming te geven naar Groot-Brittannië te reizen om een abortus te ondergaan.

Inmiddels steken jaarlijks zeker 6500 vrouwen de Ierse Zee over om in Engeland een abortus te laten uitvoeren. In het buurland is afbreking van de zwangerschap al sinds 1967 toegestaan. Als het Nederlandse schip al toestemming krijgt om abortussen uit te voeren, voegt dat weinig toe aan de grote aantallen vrouwen die nu al buiten Ierland hun ongeboren kinderen laten weghalen. Dat is echter ook niet de bedoeling van Women on Waves: "Ons eerste doel is bewustwording en een omslag in de Ierse mentaliteit te creëren, zodat vrouwen niet meer naar het buitenland hoeven voor abortus", aldus woordvoerster Joke van Kampen.

Aanslag

"Deze abortusboot is opnieuw een schrijnend voorbeeld van de cultuur van de dood die naar de kusten van Ierland wordt geëxporteerd", vindt David Walshe van de rooms-katholieke pro-lifebeweging Human Life International (HLI) in Dublin. "De plannen van deze Nederlandse club zijn een directe bedreiging voor het leven van moeder en kind. Ze vormen een aanslag op het leven, op het geloof en op de Ierse cultuur."

Het kantoor van HLI in de Ierse hoofdstad is deze dagen een chaos. Koortsachtig werken vrijwilligers aan het uitstippelen van een strategie als reactie op de omstreden plannen van Women on Waves. Inmiddels heeft de organisatie een eigen boot gecharterd waarop Ierse vrouwen voorlichting over de ethische en medische bezwaren tegen abortus kunnen krijgen. De pro-lifebeweging heeft de bevolking opgeroepen naar de kade te komen om haar afkeuring te laten blijken. Verder belegt HLI doorlopende gebedsdiens ten zolang de Nederlandse abortusboot in Ierse wateren verblijft.

Walshe stelt nadrukkelijk dat HLI niet de confrontatie zoekt. "We zijn er niet om iemand te bedreigen. We zijn er als stille getuigen om te laten zien dat deze acties door en door duivels en slecht zijn. Daarom zullen we ook bidden dat deze mensen tot inkeer mogen komen en terugkeren naar God en Zijn geboden. Wij proberen een antwoord van leven te bieden op deze cultuur van de dood."

Negeren

Iemand die zeker niet op de kade zal staan om tegen de abortusboot te betogen, is Gordon Linney, de aartsdeken van de Church of Ireland, de Anglicaanse Kerk. "Ik kan de heftige reactie van de bevolking uiteraard begrijpen. Maar ik geef er toch de voorkeur aan geen bijdrage aan deze sensatie te leveren. Vaak krijgt men door protesten juist meer publiciteit. De Ieren hebben een fantastisch vermogen om dingen te negeren. Ik voer liever een intellectuele discussie over abortus op plaatsen waar het écht effect heeft, zoals op de synode of in de regering. Wij voelen meer voor een weloverwogen mening dan dat we de straat opgaan, want op de lange termijn heeft dat veel meer effect."

Ik heb uiteraard diepe sympathie voor de principes van de pro-lifebeweging, maar ik ben het niet eens met de manier waarop sommigen hun standpunten uitdragen. Ze zijn veel te simplistisch en extreem in hun acties: foetussen in de klas brengen en jonge mensen shockeren. Het onderwerp is veel te emotioneel om het op die manier aan te pakken.

Dat neemt niet weg dat het hemeltergend is wat hier gebeurt", vervolgt Linney. "Dit initiatief van Women on Waves druist totaal in tegen Gods inzettingen. Deze inmenging van buitenaf -onder het mom van hulpverlening, notabene- vormt een ernstige aantasting van de Ierse soevereiniteit. Bovendien vind ik het uitgangspunt van deze club, namelijk het absolute recht van de vrouw op zelfbeschikking, absoluut verwerpelijk. Ik ben het ermee eens dat er meer aandacht voor de standpunten van de vrouw mag zijn, want zij is degene die het kind moet dragen. Maar ik geloof niet dat ze de absolute en totale controle heeft. De echtgenoot of de vader heeft ook rechten en verantwoordelijkheden, evenals de maatschappij ten opzichte van de foetus als een potentieel menselijk schepsel."

Discussie

Hoewel in de Nederlandse drijvende kliniek voorlopig waarschijnlijk geen abortussen zullen worden uitgevoerd, meent de anglicaanse voorganger dat het initiatief wel een grote bedreiging vormt voor de discussie over abortus in Ierland. "De standpunten die Women on Waves uitdraagt zijn heel extreem. Dat zal het serieuze debat in Ierland ernstig ondermijnen. Het zal de Ierse bevolking in extreme posities dwingen en reacties oproepen. En het zal zeker vrouwen niet helpen of hun zaak dienen.

Wij zitten momenteel in een fase van een zeer afgewogen debat tussen overheid, kerk en medici hoe de regering de hiaten in onze wetgeving ten aanzien van abortus moet opvullen", vervolgt Linney. "Hoe gaan we om met gezondheidsrisico's, met verkrachting, met foetussen die geen enkele levensvatbaarheid hebben? De grondwet laat nu te veel ruimte voor eigen interpretatie; dat hebben we gezien in de uitspraken van het hooggerechtshof. Wat wij willen is duidelijke regelgeving over dit onderwerp.

Wij hebben begin jaren '80 al gewaarschuwd dat de bepaling in de constitutie juist ruimte biedt om wél abortus uit te voeren. Onder invloed van de Rooms-Katholieke Kerk is die wijziging destijds toch doorgedrukt. Inmiddels geeft de heersende mening -zoals verwoord door de Medische Raad- exact het standpunt van de Church of Ireland weer. Iedereen ziet Ierland als een rooms land, maar in feite zijn de Ieren wat hun morele opvattingen betreft heel anglicaans."

Wegslepen

Niet iedereen heeft overigens even vreedzame gedachten als David Walshe en Gordon Linney. "We moeten dat schip hier niet", zegt Gary McGowan heftig. De Ierse visser betoogt tegen de abortusboot, samen met enkele tientallen collega's op de pier in Dún Laoghaire, een voorstadje van Dublin, direct aan de Ierse Zee. "Wat mij betreft varen we met onze kotters naar Dublin en slepen we dat ding terug naar zee. Laten ze die onzin maar aan de vissen gaan verkopen."

"Waar bemoeien die Nederlanders zich mee?" valt Brian O'Connell hem bij. "Ik vind het uiterst arrogant dat een stelletje vrouwen hier eventjes de wet wil gaan veranderen. Alsof wij achterlijk zijn. Dat ze hun eigen bevolking willen vermoorden, is al erg genoeg. Straks krijgen we hier ook nog een euthanasieboot en een drijvende coffeeshop. Laten ze die rommel maar zelf houden."

Het diepe geluid van een scheepshoorn overstemt de opgewonden discussie van de vissers. De veerboot naar Engeland glijdt langzaam de haven van Dún Laoghaire uit. Holyhead in Wales is slechts een paar uur varen. Hier steken jaarlijks duizenden Ierse vrouwen de zee over naar Groot-Brittannië om een van de Britse abortusklinieken te bezoeken.

Weerloos kind

Maria Grafton maakte de overtocht twee maanden geleden. De 16-jarige Ierse scholiere raakte in verwachting nadat zij door haar oom was misbruikt. Buiten medeweten van haar ouders reisde ze naar Engeland om een abortus te laten uitvoeren.

"Ik wou dat ik het nooit had gedaan", zegt Maria zacht. "Ik heb het gevoel dat ik een deel van mezelf heb vermoord. Mijn familie kijkt me niet meer aan, op school lukt het niet meer. Voortdurend heb ik het beeld van een weerloos kind voor ogen dat moest sterven omdat ik er moeite mee had."

"Ierland heeft een enorm probleem van kindermisbruik en incest. Wij hebben hier veel kinderen die kinderen baren, als gevolg van incestueuze verkrachting", zegt Gordon Linney. "Ons niveau van zorg voor deze mensen is absoluut beschamend. Een deel daarvan komt voor rekening van het gebrek aan medische zorg, maar het grootste deel komt door een maatschappelijk stigma."

We kunnen wel de straat opgaan en alle dokters moordenaars noemen, maar daar moeten we mee stoppen en ons afvragen: Wat doen we met die tienduizenden vrouwen die in de problemen zitten? Beladen met schuldgevoelens, dat weet ik uit ervaring in mijn eigen gemeente. En ze zíjn schuldig, laat dat duidelijk zijn. Maar hadden wij met steun, liefde en respect niet heel veel kunnen voorkomen? Als we liefhebbende christenen zijn, waarop we ons zo graag laten voorstaan, wat doen we dan voor deze vrouwen en meisjes?"

Superieur

"Ierland heeft het ongelooflijke lef om te zeggen dat we hier geen abortus hebben", vervolgt de aartsdeken geëmotioneerd. "Duizenden vrouwen gaan elk jaar naar Engeland voor een abortus. Hoewel dat ons een gevoel van heiligheid mag geven, is de bittere realiteit dat we hier weliswaar geen abortus hebben, maar wel tienduizenden vrouwen die geaborteerd zijn of plannen daarvoor hebben. We mogen ons dan superieur ten opzichte van de rest van de wereld voelen omdat we hier zogenaamd geen abortus hebben, maar we hebben een slechte reputatie als het gaat om de zorg voor kinderen in de baarmoeder en daarbuiten. Daar moeten we ons op richten."

Maria Grafton woont in een arbeiderswijk in het arme noorden van Dublin. Een sombere verzameling van grauwe flats uit de jaren '60. De huizen waren destijds bedoeld als comfortabel onderkomen voor havenwerkers. Veertig jaar later is het stadsdeel een toonbeeld van verwaarlozing. Liften hebben al in geen vijftien jaar meer gewerkt, zodat sommige van de 7000 inwoners dagelijks veertien trappen op en af moeten lopen.

Incest en misbruik van kinderen zijn hier aan de orde van de dag. De straten zijn gevuld met tieners die een kinderwagen voortduwen. Het aantal zwangerschapsafbrekingen behoort hier tot het hoogste van Dublin. Desondanks is abortus een onderwerp dat nog altijd in de taboesfeer ligt en waarover met name de oudere generatie nauwelijks wil praten.

"Het is moord, dat is alles wat ik kan zeggen", bromt Paddy Dougherty. De bejaarde Ier trekt heftig aan zijn pijp. "De Bijbel leert ons: Gij zul niet doodslaan. Hoe moet ik het doden van onschuldige kinderen in de baarmoeder anders noemen? Die vrouwen op die zogenaamde abortusboot zijn niet meer dan een stel moordenaars. Ik weet dat God veel toelaat op deze aarde, maar dit kan niet ongestraft blijven."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen