Kopgroep van wellicht tien landen

Per 1 juli vindt er een wisseling van de wacht plaats. Zweden zwaait af en België treedt aan als voorzitter van de EU. Verheugen achtte het tegen die achtergrond een geschikt moment om een tussenbalans op te maken.

Hij trok er op een persconferentie opvallend veel tijd voor uit. Waarschijnlijk doelbewust, want het enthousiasme bij het brede publiek voor de integratie in het algemeen en voor het vergroten van de gemeenschap als onderdeel van dat project laat te wensen over. Dat blijkt telkens weer uit de resultaten van enquêtes en dat werd recent nog eens pijnlijk geïllustreerd door het Ierse "nee" tegen het Verdrag van Nice. Een adequate informatieverschaffing moet meehelpen de opinie bij te buigen en dus probeerde Verheugen ook zelf een bijdrage daaraan te leveren.

Geen garantie

Dertien naties beschikken over de status van kandidaat-lidstaat. In alfabetische volgorde: Bulgarije, Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Roemenië, Tsjechië, Turkije, Slovenië en Slowakije. Met twaalf ervan voert Brussel druk overleg over het implementeren in hun economie en maatschappij van het 31 hoofdstukken omvattende zogenaamde "acquis", het totaal aan EU-regelgeving. Met Turkije zal die voorbereidende fase pas aanvangen als daar verbeteringen zijn aangebracht in de situatie op het gebied van de democratie en de mensenrechten.

De vijftien regeringsleiders hebben in december in Nice uitgesproken en twee weken geleden in Göteborg herhaald dat zij ernaar streven de onderhandelingen met de verst gevorderde genomineerden voor het einde van 2002 af te ronden. Vervolgens wacht de ratificatie- of goedkeuringsprocedure in elk van de huidige lidstaten. De feitelijke aansluiting zou volgens dat schema in 2004 haar beslag kunnen krijgen.

Alleen Bulgarije en Roemenië liggen te ver achterop. De overige tien waarmee besprekingen gaande zijn, boeken zo veel vooruitgang bij de noodzakelijke aanpassingen dat het verwerven van het entreebiljet conform het uitgezette tijdpad haalbaar lijkt. Maar dan dienen zij wel in de nabije toekomst goed te blijven presteren.

Verheugen drukte het gisteren zo uit: "Geen garantie, evenmin uitsluiting. Toetreding is niet gewaarborgd, maar ook niet voor een van hen geblokkeerd. Het hangt van henzelf af, van hun eigen verrichtingen, of ze de perspectieven benutten die wij ze in ons scenario bieden. We beoordelen elk land afzonderlijk op zijn eigen verdiensten." Aan een voorspelling over hoeveel gegadigden het daadwerkelijk zullen redden, waagde hij zich niet.

Polen

Twijfel klinkt de laatste tijd hier en daar over Polen. Met de autoriteiten in Warschau zijn tot dusver namelijk minder dossiers afgehandeld dan met die van veel andere nieuwkomers. Verheugen toont zich echter niet somber: "Polen heeft de mogelijkheid snel de achterstand in te lopen. Binnen enkele weken zal een inhaalslag zichtbaar worden", voorspelt hij. En verder: "Er is geen reden om te veronderstellen dat dit land straks niet tot de kopgroep behoort. De transformatie begon er al 1989 en de regering voert er een consistent beleid van politieke en economische hervormingen."

Polen is met 40 miljoen inwoners veruit de grootste van de kandidaat-leden waarmee wordt onderhandeld. Met name Duitsland hecht eraan dat deze natie deel uitmaakt van de voorhoede. Maar op een voorkeursbehandeling behoeft zij niet te rekenen, verklaart Verheugen desgevraagd. "Zij moet evenals de rest op eigen kracht alle vereisten vervullen."

Vraagtekens rijzen er eveneens rond Cyprus. Turkije houdt een deel van het eiland bezet. Of dat een obstakel vormt voor de toetreding, daarover wenst de commissaris niet te speculeren. Hij hoopt dat alvorens die vraag echt aan de orde is, een oplossing zal zijn gevonden voor het reeds decennia oude conflict.

"Daar wordt intensief aan gewerkt." Na veel gesprekken in de afgelopen weken, onder meer met de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cem zegt hij optimistisch tegen de situatie aan te kijken. Hij heeft Ankara in ieder geval opgeroepen "alle zeilen bij te zetten om het vredesproces vlot te trekken" en de voorstellen die de VN later dit jaar zal voorleggen "met een positieve instelling te benaderen."

Bezorgdheid

Twee dingen zijn nodig voor het volgens plan realiseren van de uitbreiding. In de eerste plaats overeenstemming over alle beleidsterreinen, zowel binnen de EU in huidige samenstelling als met de toekomstige leden. Zweden is erin geslaagd in de voorbije zes maanden onder zijn leiding het programma uit het draaiboek volledig uit te voeren. "Een zeer succesvol voorzitterschap op dit punt", constateert Verheugen dan ook.

Zo kwam een akkoord totstand over de grensoverschrijdende mobiliteit van werknemers. De uiteindelijke deal kenmerkt zich door een grote mate van flexibiliteit. Het hoeft niet, maar als er in een land angst leeft onder de bevolking dat goedkoop personeel uit Oost-Europa de banen zal wegkapen, mag het gastarbeiders nog maximaal zeven jaar de toegang weigeren.

"Een dergelijke bezorgdheid moeten we serieus nemen en niet wegwuiven als nationaal egoïsme. Zakelijke oplossingen zijn mogelijk, zoals aangetoond bij het compromis over het personenverkeer", aldus Verheugen. "We kunnen beter een overgangstermijn toekennen dan dat we aan het einde van de rit geconfronteerd worden met het ontbreken van de benodigde steun voor de uitbreiding."

België neemt van Zweden de regie over. Het treft onder andere de hoofdstukken energie, transport en belastingen op zijn bordje aan. In de eerste helft van 2002 zijn vervolgens de Spanjaarden aan de beurt. Voor die periode staan landbouw en structuurfondsen (subsidies aan minder ontwikkelde regio's) als heikele onderwerpen op de rol.

Draagvlak

In de tweede plaats is van belang het verwerven van voldoende steun voor het vergroten van de Unie. "Onder de politieke besluitvormers heerst eensgezindheid. Die achten het proces, zoals verwoord op de top in Göteborg, onomkeerbaar. Meer zorg heb ik over het draagvlak onder de burgers. De politiek moet ervoor knokken om de zaken beter aan de man te brengen", vindt Verheugen.

Hij pleit voor "een brede communicatie", met het telkens voor het voetlicht halen van de voordelen. Wat dit laatste betreft merkt hij op: "We krijgen straks een grote gemeenschappelijke markt. Daar profiteren alle landen van. Verder komt er, doordat de nieuwe leden de EU-regelgeving overnemen, een betere bescherming van het milieu op ons continent en een betere bestrijding van misdaad en criminaliteit."

"Het gaat om vrede en welvaart in Europa. Het alternatief is dat de landen uit het voormalige Oostblok in moeilijke politieke en economische omstandigheden verzeild raken. Dat brengt onherroepelijk de dreiging mee van instabiliteit. Daar zullen we voortdurend aan moeten herinneren. In 1999, kort na de crisis rond Kosovo, waren we ons daar sterker van bewust dan nu."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen