Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

EP wil ethisch kader voor genetica

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

EP wil ethisch kader voor genetica

Uitkomst stemming over resolutie met beperkingen voor wetenschap ongewis

7 minuten leestijd

De geneeskunde maakt een stormachtige ontwikkeling door. De genetica speelt daarbij een belangrijke rol. De kennis op dat terrein heeft een enorme vlucht genomen. Maar is alles wat technisch mogelijk wordt, ook ethisch aanvaardbaar? Het Europees Parlement (EP) probeert een kader op te stellen om de wetenschappelijke research en de toepassingen die daaruit voortvloeien te normeren.

In de voorbije maanden heeft een tijdelijke commissie uit het genoemde EU-orgaan zich intensief met deze problematiek beziggehouden. Zij organiseerde hoorzittingen met een reeks van deskundigen om een scherp beeld te krijgen van de knelpunten en de opvattingen. De bevindingen zijn neergelegd in een resolutie en een toelichtend rapport. Volgende week woensdag komen die stukken aan de orde in de plenaire vergadering in Straatsburg.

Verschillen

Aanleiding tot het formeren van een speciale werkgroep van afgevaardigden waren de plannen in het Verenigd Koninkrijk om daar toestemming te verlenen voor het creëren van menselijke embryo's ten behoeve van onderzoeksdoeleinden. Die voornemens bevestigden nog eens dat er binnen Europa forse meningsverschillen zijn te constateren over medisch-ethische thema's.

Terwijl de Britten vooroplopen, geven bijvoorbeeld de Duitsers blijk van een zeer terughoudende benadering. Dit laatste valt waarschijnlijk te verklaren vanuit de historie. De dramatische ervaringen met het gedachtegoed van het nazisme over de supermens en de gevolgen daarvan destijds laten tot op de dag van vandaag hun sporen na. Vanuit dezelfde achtergrond voelen onze oosterburen ook weinig voor een versoepeling van de euthanasiepraktijk.

Een meerderheid van het EP aanvaardde in september vorig jaar in reactie op de berichten vanuit Groot-Brittannië een uitspraak waarin het zogeheten therapeutisch kloneren, waarbij een embryo ontstaat dat genetisch identiek is aan een bepaald individu en dat de potentie in zich draagt om uit te groeien tot een mens, werd afgewezen. Enkele maanden later trad als een vervolg daarop de commissie "menselijke genetica en andere nieuwe technologieën in de moderne geneeskunde" aan.

Tevreden

De rapporteur van dat gezelschap, de Italiaanse christen-democraat Francesco Fiori, vervaardigde naar aanleiding van de verkregen informatie en inzichten een ontwerpresolutie. Zijn collega's dienden op dat document maar liefst zo'n 550 amendementen in. De stemmingen over die brij van wijzigingsvoorstellen vergden afgelopen maandagmiddag en dinsdagmorgen ruim zeven uur. Maar nu is de definitieve versie dan toch gereed en kan de behandeling in het voltallige Parlement plaatshebben.

Dr. J. Blokland, die namens de fractie van ChristenUnie-SGP deel uitmaakt van de tijdelijke commissie, zegt al met al tevreden te zijn over het totale resultaat. De eerder deze week aangebrachte aanpassingen in de tekst hebben een aanscherping opgeleverd in de door hem gewenste richting van het opleggen van stringente beperkingen aan het wetenschappelijk onderzoek. Daarbij trokken hij en de vertegenwoordigers van de christen-democraten en ook van de groenen veelal gezamenlijk op. De aanwezige socialisten en liberalen zaten op een andere lijn. Zij willen de geleerden in de laboratoria juist veel vrijheid verschaffen.

Of de nu uitgezette lijn in het plenaire debat overeind zal blijven, valt niet te voorspellen. De commissie is in ieder geval niet representatief voor het gehele EP. De diverse politieke groeperingen zijn verdeeld en vanuit de industrie wordt gelobbyd voor ruime mogelijkheden.

Embryo's

Een speerpunt in de ethiek rond de biotechnologische revolutie die zich momenteel voltrekt betreft het kloneren. Ten aanzien van het zogeheten reproductief kloneren, met als doel een man of vrouw te doen ontstaan die genetisch volledig identiek is aan iemand anders, heerst geen verschil van opvatting. Alle partijen onderschrijven de wenselijkheid van een verbod hierop.

Over het therapeutisch kloneren daarentegen botsen de visies. Dan praten we over het produceren van eveneens embryo's die zich kunnen ontwikkelen tot een persoon, maar die enkel dienen voor onderzoek, om daarna te worden vernietigd. Het gaat de wetenschappers vooral om de stamcellen. Die halen zij eruit, omdat die perspectieven bieden voor het vinden van effectieve methoden voor de bestrijding van sommige ernstige ziektes, zoals een infarct, alzheimer en diabetes.

"Voor ons staat de menselijke waardigheid voorop. De mens is geen gebruiksartikel", zegt Hans Blokland. De onschendbaarheid en de beschermwaardigheid van het leven vanaf het prilste stadium hanteert hij als basis voor zijn politieke handelen op het gebied van de genetica. Vanuit die principiële grondhouding stelt hij met dankbaarheid vast dat de nu voorliggende resolutie opnieuw, conform het al eerder door het Parlement ingenomen standpunt, een afwijzende opinie bevat over het therapeutisch kloneren. "De bewoordingen daarover zijn glashelder", meent hij.

Positief oordeelt Blokland ook over het niet tolereren van gentherapie als techniek voor het aanbrengen van veranderingen in het erfelijk materiaal met gevolgen daarvan voor komende generaties. Een ingrijpen in die sfeer is alleen geoorloofd als de effecten beperkt blijven tot een individu. Bovendien mag het enkel gericht zijn op het proberen te genezen van kwalen en niet op het verbeteren van normale functies, op het perfectioneren van de mens.

Bij het toepassen van genetische tests behoort het zelfbeschikkingsrecht van een ieder te prevaleren, meent het EP. Dat betekent geen pressie uitoefenen op iemand, vanuit de maatschappij of door wie dan ook, om zich te laten screenen op bijvoorbeeld een verhoogd risico op een bepaalde aandoening. Voorrang van de persoonlijke belangen boven het collectieve nut, eerbiediging van het privé-leven en recht van de patiënt om te weten en niet te weten, zo luiden enkele noties in de resolutie.

Kaderprogramma

Volgende week behandelen de volksvertegenwoordigers in Straatsburg ook het zogenaamde zesde kaderprogramma voor wetenschappelijke activiteiten. Dat bevat regels voor het verstrekken van financiële middelen uit de EU-kas in de komende jaren ten behoeve van projecten van ondernemingen en instellingen. De genetica geniet als aandachtsveld in dat verband hoge prioriteit. Duidelijke ethische normen waaraan moet zijn voldaan om gemeenschapsgeld te ontvangen, ontbreken echter.

Blokland en anderen hebben er daarom op aangedrongen eerst het verslag-Fiori te bespreken, zodat de daarbij aanvaarde beginselen kunnen fungeren als randvoorwaarden bij het researchbeleid en er geen subsidies gaan naar onderzoeken die het EP niet acceptabel vindt. Het Parlement beschikt met betrekking tot de omvang van het budget voor de betrokken sector en de verdeling ervan over medebeslissingsbevoegdheid en heeft dus bij deze gelegenheid een prachtige kans zijn invloed dwingend aan te wenden.

De voorzitters van de fracties hebben donderdagmiddag besloten het rapport van de commissie voor de biotechnologie inderdaad vervroegd op de agenda te plaatsen. Mocht het echter toch niet lukken de beoogde leidraad op te nemen in het wetenschapsprogramma dan reikt de status van de vastgestelde normen voor de genetica niet verder dan een oproep en een aanbeveling aan de Europese Commissie, de Raad van Ministers en de lidstaten om er in het beleid en bij toekomstige regelgeving rekening mee te houden.

Universeel principe

Ondertussen ligt er voor de fractie van ChristenUnie-SGP intern nog een heikele kwestie. In hoeverre acht zij bemoeienis vanuit Europa met ethische onderwerpen -een vraag die eveneens speelde bij de politieke strijd over euthanasie- wenselijk? De protestantse partijen hechten aan zelfstandigheid en aan subsidiariteit op dat vlak, ofwel: geen inmenging van de EU. Maar als het inhoudelijk goed uitkomt, lijken zij te ijveren voor juist wel een richtinggevende uitspraak op bovennationaal niveau. Heeft dat niet iets weg van selectief winkelen?

Blokland lost dat spanningsveld op door te benadrukken: "De beschermwaardigheid van het menselijk leven beschouwen we als een universeel principe dat voorrang behoort te krijgen op het principe van nationale soevereiniteit."

Hij vervolgt: "Mijn stelling is dat Nederland moet opletten om niet voortdurend op allerlei terreinen uit de pas te lopen in Europa, ook al staan daar geen sancties op. Als je dat te vaak doet, rijst de vraag of wij nog wel thuishoren in die statengemeenschap. Het lidmaatschap van de EU brengt nu eenmaal verplichtingen mee."

"Nederland is voortdurend minder stringent dan de partners, duikt als het ware telkens onder de minimumgrens. Denk aan onze tolerante opstelling ten aanzien van drugs en euthanasie. Voor de embryowetgeving geldt hetzelfde. Die komt, als het Europees Parlement de conceptresolutie aanvaardt, in een heel vreemd daglicht te staan. Het EP neemt bij een voor ons gunstige uitslag van de stemming ook op dit punt afstand van de koers van 'paars'."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 november 2001

Reformatorisch Dagblad | 44 Pagina's

EP wil ethisch kader voor genetica

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 november 2001

Reformatorisch Dagblad | 44 Pagina's

PDF Bekijken