Bekijk het origineel

Geen verklaring van de Klaagliederen meer

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Geen verklaring van de Klaagliederen meer

Oud-staatssecretaris Nuis pleit voor wet op de vaste boekenprijs

7 minuten leestijd

Aad Nuis geeft het toe: hij heeft wel eens wakker gelegen om de vaste boekenprijs. "Het systeem afschaffen? Dat kan toch niet waar zijn?" Voor de oud-staatssecretaris van Cultuur staat het als een paal boven water dat de tucht van de markt leidt tot een schraal boekenklimaat. "Als je tegen economen zegt dat het goed is dat er boeken zijn die dwars op de markt staan, kijken ze je aan alsof je gek bent."

Bij de voorzitter van de Koninklijke Vereniging van het Boekenvak (KVB) is het stellen van een eerste vraag niet eens nodig. Nuis begint uit zichzelf wel over het onderwerp dat hem na aan het hart ligt: het "beproefde systeem" van een vaste boekenprijs als garantie voor een zo breed mogelijk aanbod van titels. "Het is in het belang van lezers, uitgevers en boekhandelaren dat die veelvormigheid in stand blijft. Daar wil ik best energie in steken."

Bestsellers

Het stelsel van een vaste boekenprijs komt er in het kort op neer dat een boek gedurende twee jaar na verschijning in iedere winkel dezelfde prijs heeft. Op die manier zijn marges gegarandeerd. Vervolgens luidt de redenering dat de hogere winsten van bestsellers kunnen worden gebruikt ter subsidiëring van minder snel lopende boeken.

Prijsafspraken zijn op zich in strijd met de mededingingswet. De Nederlandse overheid heeft het boekenvak echter tot 1 januari 2005 een ontheffing verleend. Vóór die datum moet er iets worden geregeld. Nuis: "Een nieuwe ontheffing is op grond van cultuurpolitieke criteria niet mogelijk." En dus rollen de meningen om de zoveel tijd over straat. Afgelopen week opnieuw, rond de verschijning van een evaluatierapport van het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) over de vaste boekenprijs.

Los van het onderzoek van de planbureaus vatte Nuis in september 2001 de koe bij de horens door in "Het boek en de markt" een pleidooi te voeren voor het behoud van de vaste boekenprijs. In die uitgave steekt de oud-staatssecretaris de loftrompet op "de nergens ter wereld geëvenaarde kwaliteit van de Nederlandse boekhandel."

Die kent grote en gevarieerde collecties boeken en personeel met een kennisniveau om u tegen te zeggen. Gestunt met boekenprijzen zou deze veelzijdigheid in gevaar brengen. Sterker nog: het voortbestaan van tal van (met name kleinere) boekhandels wordt ongewis.

Boekhandels failliet

Hoe weet Nuis dat? "Kijk naar Frankrijk. Daar is het systeem van vaste boekenprijzen in 1979 afgeschaft. Dat leidde tot een grote ramp. Bijna elke maand gingen er boekhandels failliet en de prijzen van boeken vlogen omhoog." Gevolg: in 1981 werd de vaste boekenprijs in ere hersteld en bij wet geregeld.

Nuis: "Het gaat wat ver om te zeggen dat we in Nederland uitzonderlijk bezig zijn als we pleiten voor handhaving van de vaste boekenprijs. De meerderheid van de lidstaten van de Europese Unie heeft momenteel een vaste boekenprijs. België wil weer een wet. Duitsland, dat nu net als wij een op afspraken gebaseerde vaste prijs heeft, gaat er ook een wet van maken."

Over het evaluatierapport van het SCP en het CPB is de KVB-voorzitter helder. "Het boekenvak is heel goed beschreven en de voors en tegens van de vaste boekenprijs zijn keurig op een rijtje gezet. Maar de conclusies deugen niet." De prijzen van boeken in een vrije markt bijvoorbeeld zouden 5 tot 7 procent omlaag kunnen. Nuis: "Dat is een aanname. Bewijzen daarvoor ontbreken in het rapport."

De dienstverlening van de boekhandels zou er volgens de onderzoekers zonder een vaste boekenprijs op vooruitgaan. Nuis: "Daar heb ik lang op moeten studeren. Ze bedoelen natuurlijk dat internetboekhandels meer kansen krijgen. Maar ook zo'n zaak heeft het geld hard nodig. Pakjes versturen en het onderhouden van een website zijn duur. Dat red je niet met stuntprijzen alleen. Er ís in het boekenvak geen ruimte voor prijsoorlogen."

Het SCP en het CPB zien ook dat het aanbod van boeken zonder vaste boekenprijs beter op de vraag zou aansluiten. Ook een discutabele stelling, meent de KVB-voorzitter. "Wanneer zijn er te veel boeken? Ik zou zeggen: als het boek geen lezer vindt. Dat weet je echter pas achteraf. In het systeem van vaste boekenprijzen zijn er inderdaad boeken die niet lopen. Maar dat geldt voor elk ander systeem. Met de vaste boekenprijs krijgen meer boeken een káns om te gaan lopen."

Ondoordringbaar woud

Nuis koestert de huidige werkwijze. "Het is een systeem waarin we meer boeken de kans geven om meer lezers te vinden. Internationaal zie je een concentratie op bepaalde titels. Wat buiten die hoofdstroom verschijnt, wordt een steeds ondoordringbaarder woud. Hoe val je dan als schrijver nog op?"

Voor de oud-staatssecretaris (D66) is lezen een "sociale organisatie, waarbij mensen geholpen moeten worden." Dat kan in zijn ogen met behulp van school, het verenigingsleven en recensenten. "Maar de uitgevers en de boekhandels zie ik als sluiswachters, als een irrigatiesysteem dat een enorme stroom in goede banen leidt."

Die sluiswachters zijn op hun taak berekend, meent hij. "Een uitgever geeft boeken uit omdat hij ze goed vindt. Natuurlijk zit de top van zo'n bedrijf ook te rekenen, maar het plezier staat voorop. Mede dankzij de vaste boekenprijs. Dat geldt ook voor de boekhandelaar. Ik zie hem als een voorpost met hersens en met hart voor de zaak. Marktwerking bedreigt dit plezier."

Nuis vindt niet dat hij overdrijft. Het besluit van de drogisterijketen Kruidvat bijvoorbeeld om klassieke muziek te gaan uitgeven, was "een klap" voor de gevestigde platenwinkels. "Toen ik nog staatssecretaris was, durfde ik nauwelijks in zo'n winkel te komen. De eigenaar begon direct te klagen."

"Ik beweer niet dat het boekenvak in elkaar stort op het moment dat we de vaste boekenprijs loslaten, maar het klimaat zal gegarandeerd sterk verschralen: minder keuze, minder kleine boekhandels, minder ruimte voor deskundig personeel. En dus geringere levenskansen voor boeken en schrijvers met een minder voor de hand liggende of populaire boodschap." Een angstvisioen voor elke boekenliefhebber, meent hij.

Als reactie op het evaluatierapport van de planbureaus schreef Nuis de brochure "Het boek en de markt: deel drie". Die laatste toevoeging is een plaagstootje in de richting van het SCP en het CPB. "Ik vond dat de titel van hun rapport -"Boek en markt"- wel erg veel op die van mijn eerste boekje leek."

In de prullenmand

In zijn brochure, die morgen als leidraad dient op een debat tussen het KVB en kamerleden in de Amsterdamse Balie, hekelt Nuis de "vele slagen om de arm" en de "vrijblijvendheid" in het evaluatierapport. De drie gepresenteerde alternatieven voor een vaste boekenprijs -afschaffen van de vaste boekenprijs, een afgebakende vaste prijs of subsidie voor de boekhandel- verdwijnen één voor één in de prullenmand.

Nuis komt met een eigen, vierde alternatief: een wet op de vaste boekenprijs. Die biedt naar zijn mening -ook in Europees verband- het meeste perspectief. Daarbij is het huidige systeem niet heilig, maar de KVB-voorzitter ziet ook geen reden daar ver van af te wijken. "Over de termijn van twee jaar valt te praten. Maar niet over een halfjaar, zoals de planbureaus willen. Dan valt de vaste boekenprijs veel te gemakkelijk te ontduiken."

Nuis is "zeer optimistisch" over de toekomst van het boekenvak. De politiek is aan zet en de oud-staatssecretaris heeft nog genoeg voelsprieten in het Haagse om te verwachten dat een "grote meerderheid" van de Tweede Kamer achter het idee van een vaste boekenprijs staat. "Er gloort licht aan het einde van de tunnel, maar snelheid is nu geboden om de wet voor 2005 van kracht te laten zijn."

De opstelling van VVD-minister Jorritsma van Economische Zaken -"afschaffen, niet meer van deze tijd"- verontrust Nuis nauwelijks. "Dijkstal was vroeger voor handhaving, Bolkestein ook en Vonhoff is een fervent voorstander van het huidige systeem. En ach, de uitspraken van Jorritsma geven geen blijk van diepgaande studie."

Kookboeken

Mocht het dubbeltje onverhoopt toch de kant van de vrije markt opvallen, wat loopt de Nederlandse lezer dan op den duur mis? "Alle poëzie bijvoorbeeld. Poëzie moet de kans krijgen gezien te worden. Een eerste pennenvrucht is zelden succesvol. Maar ook groteletterboeken voor oude mensen krijgen het zonder een vaste boekenprijs moeilijk. Kookboeken ook. En een verklaring van de Klaagliederen eveneens." Nuis ziet het nog niet gebeuren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 1 mei 2002

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Geen verklaring van de Klaagliederen meer

Bekijk de hele uitgave van woensdag 1 mei 2002

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken