Bekijk het origineel

Getekend en gedrukt

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Getekend en gedrukt

Zeldzame prentkunst uit de tijd van Titiaan in het Bonnefantenmuseum

5 minuten leestijd

Tiziano Vecellio (1488-1576) is een van de weinige schilders die, net als Rembrandt, bekend zijn geworden onder hun voornaam. En niet zonder reden. Titiaan geldt als een van de belangrijkste Italiaanse Renaissanceschilders en werkte onder meer voor Karel V en Filips II. Het Venetië van Titiaan was echter vooral beroemd om zijn productie van prenten.

Het Bonnefantenmuseum in Maastricht heeft onder de titel "De eeuw van Titiaan" een fijnzinnige tentoonstelling ingericht met Venetiaanse prenten uit de Renaissance. Ze zijn gemaakt in een periode die grofweg de levenstijd van de beroemde meester omvat: 1470 tot 1580.

Al in de veertiende eeuw werden er in Venetië prenten gemaakt, vermenigvuldigd en verspreid. Dat gebeurde aanvankelijk in de ambachtelijke sfeer. De meeste (anonieme) prenten hadden een godsdienstige of praktische functie. Vooral heiligenprenten en speelkaarten waren in trek.

De schilders Andrea Mantegna (Italië) en Albrecht Dürer (Duitsland) gaven de Venetiaanse prentkunst rond 1500 een stevige impuls, zodat die tot grote bloei kwam. In de vijftiende en zestiende eeuw behoorde Venetië tot de voornaamste centra van prentproductie in Europa.

Vanaf 1550 was de commerciële prenthandel sterk in opkomst. Er waren steeds meer personen die bewerkte koperplaten of houtblokken beheerden, waarmee prenten konden worden gedrukt. Sommigen noemden zichzelf "libraro" (handelaar in gedrukt materiaal) anderen "intagliatore in rame" (plaatsnijder). In die tijd kwamen allerlei soorten prenten in omloop: landkaarten, portretten en religieuze voorstellingen. Veel prenten hadden een informatieve of didactische waarde.

Dynamiek

Titiaan zelf heeft nooit prenten gemaakt. Hij spoorde wel een aantal bekwame houtsnijders aan tot het maken van vernieuwende werken. In dat opzicht heeft hij grote invloed gehad op de prentkunst.

Typerend voor de stijl van Titiaans prentontwerpen zijn de krachtige lijnvoering en de dynamiek, die zijn werk uitermate geschikt maken voor houtsnedes. De kunstenaar ontleende graag motieven aan de klassieke oudheid en aan werken van Leonardo da Vinci, Michelangelo en Rafael. Maar ook bijbelse verhalen inspireerden hem. "Het offer van Abraham" en "Ondergang van het leger van de Farao in de Rode Zee" zijn de bekendste voorbeelden.

Het laatstgenoemde werk wordt beschouwd als Titiaans meest voldragen werk. Door de compositie te verdelen over verschillende houtblokken, konden de houtsnijders een reusachtig kunstwerk maken. "De ondergang" bestaat uit twaalf grote blokken die samen de dramatische voorstelling vormen. Dr. Gert Jan van der Sman van het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Instituut in Florence noteert in de bij de tentoonstelling verschenen catalogus: "Daar Titiaan steeds meer affiniteit had met de houtsnedetechniek, zette hij het medium gaandeweg steeds meer naar zijn hand. Het is niet ondenkbaar dat hij deze keer met zijn energieke, gedurfde tekenstijl bewust een stap verder heeft willen gaan dan Dürer." In Maastricht is een gaaf exemplaar van "De ondergang" te zien.

Experimenten

Kenmerkend voor de Venetiaanse prentkunst is vooral de rijkdom aan uitdrukkingsvormen. Er werd voortdurend geëxperimenteerd met nieuwe technieken en stijlen. Beroemde kunstenaars legden zich toe op het maken van gravures en etsen, of leverden ontwerptekeningen die door anderen tot houtsneden werden verwerkt. In het Bonnefantenmuseum kunnen bezoekers de verschillende technieken met een vergrootglas nauwkeurig bestuderen.

"De uitspraak dat de Venetiaanse prentkunst van de Renaissance een even grote verscheidenheid aan uitdrukkingsvormen te zien geeft als de schilderkunst van de desbetreffende periode, is zeker geen overdrijving", merkt Van der Sman op.

In die tijd hadden prenten vele functies en betekenissen. Van der Sman: "Al aan het begin van de zestiende eeuw worden er verschillende technieken en stijlen toegepast. In de omgeving van de schilder Giorgione ontstaan kleine, geraffineerde kopergravures die appelleren aan de verfijnde smaak van ontwikkelde kunstliefhebbers. Titiaan, zijn voornaamste leerling, geeft er vaak de voorkeur aan om samen te werken met houtsnijders, die zijn brede, krachtige tekentrant op adequate wijze weten weer te geven."

In het tweede kwart van de zestiende eeuw deed, onder invloed van Parmigianino, de ets zijn intrede in het werk van de twee belangrijkste pioniers in Venetië: Andrea Schiavone en Battista Franco. Franco bereidde zijn prenten, die hij meestal maakte met gemengde techniek (ets en gravure), op traditionele wijze voor met behulp van gedetailleerde figuurstudies. Schiavone daarentegen experimenteerde veel met de droge naald.

Omstreeks 1560-1570 probeerden de prenthandelaren met hun prenten een breed publiek te bereiken. Het brede spectrum van onderwerpen -luilekkerland, carnaval en vasten, de omgekeerde wereld- biedt zicht op verschillende aspecten van de renaissancecultuur. Van der Sman: "Bekend zijn vooral de prenten die de vorm hebben van een stripverhaal en een combinatie te zien geven van satirische en moralistische elementen. Thema's die in de (volks)literatuur en het culturele leven al een lange traditie kenden -het "Land van Kokanje" (Luilekkerland), de "Omgekeerde Wereld"- werden zeer gedetailleerd in beeld gebracht. Vanuit Venetië zou dit type voorstellingen zich over heel Europa verspreiden."

Zeldzaam

De prenten die in Maastricht zijn te zien, zijn van een hoge drukkwaliteit. Dat ze nauwelijks bij een breed publiek bekend zijn, heeft te maken met hun zeldzaamheid. Ze liggen opgeborgen in beroemde prentenkabinetten die over de hele wereld zijn verspreid. Bijvoorbeeld de Albertina in Wenen, het British Museum in Londen, de Metropolitan Museum of Art in New York, het Rijksprentenkabinet in Amsterdam en het Louvre in Parijs. Liefhebbers van grafische kunst moeten de kans nu dus waarnemen.

Na de tentoonstelling in Maastricht nemen de Stedelijke Musea van Brugge de expositie over. In het Arentshuis te Brugge is "De eeuw van Titiaan" van 1 maart tot 26 mei te zien.

De tentoonstelling "De eeuw van Titiaan" is tot en met 16 februari te zien in het Bonnefantenmuseum in Maastricht. Informatie: 043-3290190 of www.bonnefanten.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 16 december 2002

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Getekend en gedrukt

Bekijk de hele uitgave van maandag 16 december 2002

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken