Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Professionele aanpak van een monument

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Professionele aanpak van een monument

Gereformeerde Bijbelstichting ijvert veertig jaar voor handhaving Statenvertaling

9 minuten leestijd

Handhaving van de Statenvertaling. Dat was en is de hoofddoelstelling van de Gereformeerde Bijbelstichting (GBS), inmiddels veertig jaar lang. De stichting timmert steeds meer aan de weg, nu ook met bijbelverspreiding in gevangenissen, in Oost-Europese landen en met voorlichting op scholen. Op één punt is de GBS onverzettelijk: geen aanpassing of revisie van de Statenvertaling, en verwerping van allerlei nieuwe(re) vertalingen, zoals de op handen zijnde Nieuwe Bijbelvertaling (NBV).

Werd de GBS aanvankelijk gezien als een groepje amechtige lieden, ze ontwikkelde zich tot een professionele organisatie die ook buiten de landsgrenzen ijvert voor de verspreiding van Gods Woord.

Het kantoor van de GBS staat ingeklemd tussen allerlei bedrijven op het industrieterrein Nieuw-Schaik in Leerdam. Het pand bevat een opslagruimte voor duizenden bijbels (in verschillende talen), kantoren en een indrukwekkende bibliotheek van oude geschriften en bijbeluitgaven. In deze entourage heeft het gesprek plaats met de bestuursleden ds. A. van Heteren (eerste secretaris) -eerste voorzitter ds. P. Blok was verhinderd-, J. Roza (penningmeester) en directeur L. M. P. Scholten, kenner van de grondtalen van de Bijbel. Hij is bezig de laatste hand te leggen aan een van fouten gezuiverde editie van de Statenbijbel met kanttekeningen. In de tweede helft van 2004 moet deze eendelige uitgave in huisbijbelformaat verschijnen. Opnieuw een mijlpaal in de geschiedenis van de GBS.

Friese Wouden

De oorsprong van de GBS ligt in de Friese Wouden. Op 8 januari 1963 hield de heer H. Kooistra in Broeksterwoude een inleiding voor de SGP-kiesvereniging over het onderwerp "Over en tegen de Nieuwe Vertaling". Hij sprak er zijn bezorgdheid over uit dat het straks wellicht moeilijk of zelfs onmogelijk zou worden om Bijbels in de Statenvertaling te kopen. De oprichting volgde van het "Landelijk comité tot behoud van de Statenvertaling en veroordeling van de Nieuwe Vertaling", op 14 januari 1966 gewijzigd in "Stichting tot handhaving van de Statenvertaling".

In 1969 werd de doelstelling uitgebreid met de verspreiding van Bijbels in andere talen. Sindsdien luidt de naam volgens de statuten "Gereformeerde Bijbelstichting tot handhaving van de Statenvertaling en tot verspreiding van protestantse en onvervalste bijbeluitgaven".

Het was een tijd waarin werd gevoeld dat de Statenvertaling teloor dreigde te gaan. Het was echter niet zozeer de angst dat deze vertaling niet meer verkrijgbaar was, zo neemt Scholten eventuele misverstanden weg. "Je kon de Statenvertaling gewoon in de boekhandel kopen. Maar de synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken bijvoorbeeld liet in de jaren zestig de vertaling vrij. De Nieuwe Vertaling, die in 1951 totstandkwam, burgerde snel in. Er ontstond ook verwarring doordat het Nederlands Bijbel Genootschap (NBG) vlak voor de Nieuwe Vertaling een gemoderniseerde Statenvertaling uitgegeven had, waarin bijvoorbeeld een woord als "hel" veranderd was in "dodenrijk". Dat gaf allemaal veel verwarring."

Jongbloed-editie

Het belangrijkste werk in de begintijd van de GBS was het uitgeven van een betrouwbare Bijbel in de Statenvertaling. Het bestuur koos een Jongbloed-editie als uitgangspunt. Het verwijderen van fouten en onzorgvuldigheden was het werk van verschillende commissies, waarbij de Van Ravesteijn-editie van 1657 als basis werd gebruikt.

Het werk resulteerde uiteindelijk in de eerste GBS-Bijbel, die op de toogdag van 18 augustus 1973 door de toenmalige GBS-voorzitter, ds. J. van Haaren, werd overhandigd aan de weduwe van Kooistra. Maar ook toen zag men de onvolmaaktheid van deze uitgave. Een herziening van een herziening volgde. In 1976 kwamen de eerste GBS-schoolbijbels gereed.

Is het eindpunt van de activiteiten nu bereikt? Nee, verzekeren de bestuursleden. Het werk van de GBS behelst immers veel meer dan de verzorging van een nauwgezette Statenvertaling, al lag hier vele jaren het accent op. De GBS gaf ook voorlichtende brochures van de hand van A. Bergsma over de Nieuwe Vertaling uit. De stichting werkt sinds 1969 samen met de Trinitarian Bible Society (TBS), ontwerpt lesmateriaal voor scholen en houdt regelmatig donateursacties ten behoeve van uitbreiding van de achterban. De verwachting is dat het aantal donateurs begin volgend jaar de 40.000 zal overschrijden.

Penningmeester Roza wijst op de bijzondere betekenis van de acties voor bijbelverspreiding. "Doelstelling van de GBS is een betrouwbare Bijbel op de markt te brengen, Bijbels te produceren en een vermogen op te bouwen voor bijzondere projecten, zoals de uitgave van de Bijbel met kanttekeningen. We hebben de afgelopen jaren voor 250.000 euro Bijbels per jaar verspreid, waarbij de actie voor Roemenië nog een extra bedrag opleverde van 450.000 euro, goed voor 100.000 Bijbels. Dat is ongekend. Mensen blijken graag bereid om geld te geven voor specifieke acties. We zullen dat in de toekomst wellicht meer gaan doen."

Editie-Tukker

Een vervelende episode in de geschiedenis van de GBS noemt Scholten de oprichting van een commissie die in samenwerking met het NBG het initiatief nam tot herziening van de Statenvertaling. Vanwege het voorzitterschap van ds. W. L. Tukker werd het de commissie-Tukker genoemd, hoewel Tukker zelf deze aanduiding betreurde, aldus Scholten.

Wat was de oorzaak van die herziening? Scholten: "Er waren mensen die met lede ogen het ontstaan van de GBS aanzagen en toen contact hebben gezocht met het NBG."

Hoe is de verhouding met het NBG nu?

Scholten: "Die is lang erg koel geweest. Het NBG stelde dat het ook de Statenvertaling in zijn assortiment had: in feite waren wij dus overbodig. De GBS nam het het NBG kwalijk willens en wetens de Nieuwe Vertaling te propageren. Principieel deed het dat niet, maar feitelijk wel. Dat is de reden waarom we als volwaardig bijbelgenootschap naast het NBG zijn ontstaan."

De laatste jaren is er echter een kentering in de relatie gekomen. "Ik heb de indruk dat zij de linkervleugel verliezen aan de buitenkerkelijkheid en dat ze nu meer gericht zijn op de evangelischen als nieuwe doelgroep."

Ds. Van Heteren: "We zijn de kinderschoenen ontgroeid. Er wordt meer naar elkaar geluisterd. Ons product is relatief goed."

Scholten: "Er is geen geregeld overleg met het NBG, maar met de huidige directeur heb ik na zijn aantreden een goed gesprek gehad."

Roza: "Het negatieve imago dat we hebben, neemt eerder af dan toe. Ik verwijs bijvoorbeeld naar de wetenschappelijke artikelen in het GBS-blad Standvastig die vroeger niet verschenen."

Wordt de komende Nieuwe Bijbelvertaling (NBV), een initiatief van het Nederlands Bijbelgenootschap en de Katholieke Bijbelstichting, een aanslag op het werk van de GBS?

Scholten: "We hebben klip en klaar onze mening gegeven, in artikelen en in brochures. Maar met de kritiek is verder niets gedaan. De marsroute is vastgelegd en aan de uitgangspunten wordt niet getornd. Het is nu echter opvallend rustig rond de NBV geworden. De vertaling zal eind volgend jaar klaar zijn, maar als het langer zal duren, zullen we hen dat niet kwalijk nemen. Want ook wij hebben een lange aanloop tot onze GBS-editie gehad."

Ds. Van Heteren: "Er zullen weinig mensen zijn die de overstap maken van de SV naar de NBV. Het gaat om totaal verschillende doelgroepen."

De GBS wordt wel eens starheid verweten door alleen vast te houden aan de oude tekst van de Statenvertaling. Raakt u dat?

Ds. Van Heteren: "Dat is te sterk uitgedrukt. We hebben het woord "wijf" ook veranderd in "vrouw". Maar we zijn erg terughoudend met veranderen en we willen dat zeker niet actief propageren. De keuze van de GBS is om niet de taalkundige vorm aan te passen, maar om zo letterlijk mogelijk de zinsbouw van de grondtekst weer te geven."

Is de Statenvertaling voor velen niet te moeilijk?

Ds. Van Heteren: "Problemen van deze aard bereiken ons in ieder geval niet. Je moet wel bepaalde woorden uitleggen, maar als je dat doet, valt de moeilijkheidsgraad uiteindelijk mee. Als ik bijvoorbeeld zie hoe jongeren thuis zijn in de computertaal, dan vraag ik me af of zij zich ook niet kunnen verdiepen in de zinsbouw en de constructie van de Statenvertaling."

Scholten: "Ik geef toe dat je niet meer zegt: "Ik ben krank." Maar als je je daaraan ergert, dan laat je toch iets van aversie zien, want je weet heus wel wat het woord betekent. Als je het woord krank verandert in ziek, ontneem je iets van het koloriet van de Statenvertaling. De statenvertalers hebben bewust een deftige en gedragen vertaling willen leveren."

Strijdt de handhaving van de onveranderlijkheid van de Statenvertaling niet met de alternatieve vertalingen die we tegenkomen bij de kanttekenaren?

Scholten: "De statenvertalers hebben niet een vertaling verabsoluteerd, maar het typeert juist hun bescheidenheid dat zij stelden: Wij hebben dit gekozen, maar het had ook iets anders kunnen zijn. Wij verabsoluteren als GBS niet de vertaling, zoals de Rooms-Katholieke Kerk dat doet met de Vulgaat. Het gaat ons om een duidelijke standaardtekst die er ter wille van de eenheid van de kerk moet zijn. Je moet één Bijbel hebben voor de gereformeerde gezindte. Wij sluiten de mogelijkheid van andere vertalingen niet uit, maar dan moet die wel een gezamenlijk eigendom zijn van alle kerken."

Toogdagen

De GBS is altijd interkerkelijk geweest. De samenstelling van het hoofdbestuur laat overwegend predikanten uit de rechterflank van de gereformeerde gezindte zien. Ds. Van Heteren: "De samenwerking is altijd goed geweest. De GBS heeft samenbindend gewerkt, wat vooral bleek op de toogdagen. Er is altijd een traditie geweest dat de eerste voorzitter opent en de tweede voorzitter sluit. Die beide voorzitters komen uit verschillende kerken."

De GBS werden eerst in Utrecht, later in Barneveld gehouden. De opzet is nog steeds hetzelfde: een zestal toespraken met een meditatief karakter.

Het aantal bezoekers, hoofdzakelijk ouderen, daalt de laatste jaren enigszins. Is er nooit nagedacht over een andere formule?

Ds. Van Heteren: "De toogdag is ook een ontmoetingsdag. Ik kan me ook moeilijk voorstellen dat mensen belangstelling hebben voor workshops. Wat de opkomst betreft: veel jongeren hebben een zaterdagbaan. Dat is gewoon de realiteit."

Scholten: "We hebben een trouwe groep van ongeveer 1500 bezoekers. Die ga je ook niet van je vervreemden door allerlei nieuwe dingen te bedenken. De concurrentie van andere bijeenkomsten wordt wel steeds groter."

Bijna twee jaar geleden is er geadverteerd voor een opvolger van Scholten als directeur van de GBS. Is die persoon nog steeds niet gevonden?

Roza: "We hebben niet de geschikte kandidaat kunnen vinden. We vroegen iemand die zowel manager is en wetenschappelijke kwaliteiten heeft op het terrein van de grondtalen en de Bijbel. Het is de vraag of we die functie misschien moeten splitsen. De opvolging van Scholten blijft een punt van zorg."

Ds. Van Heteren: "Het schaap met vijf poten is nog niet gevonden. De nieuwe directeur moet ook iemand zijn die kerkelijk past bij de achterban en kan omgaan met de kerkelijke stromingen binnen de GBS. Dat is niet iedereen gegeven."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Thursday 2 October 2003

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Professionele aanpak van een monument

Bekijk de hele uitgave van Thursday 2 October 2003

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken