Bekijk het origineel

Kolff, uitvinder op het snijvlak van geneeskunde en techniek

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Kolff, uitvinder op het snijvlak van geneeskunde en techniek

5 minuten leestijd

Blinden kunnen weer zien. Ten dode opgeschrevenen blijven leven, ook als nieren, hart of longen het begeven. Dankzij het kunstoog, de kunstnier, het kunsthart, de kunstlong en de hart-longmachine. Aan al die uitvindingen is de naam verbonden van dr. Willem Johann (Pim) Kolff. De nu 92-jarige uitvinder nam vorige week in het Leidse Museum Boerhaave zijn biografie in ontvangst.

Kolff is even uit Philadelphia overgekomen. De hoogbejaarde dokter, met grijs ringbaardje en stok, schuifelt op gymschoenen het museum binnen. Een aantal van zijn leerlingen vormt een deel van het publiek. Ze klitten om de legendarische uitvinder heen. Kolff is bijna blind en ondanks zijn twee hoorapparaten is hij moeilijk aan te spreken.

ANP-journalist Herman Broers presenteert zijn eerste boek: "Dokter Kolff. Kunstenaar in hart en nieren". Kolff toont zich in zijn nopjes met zijn biografie. Pas heel laat kreeg hij erkenning voor zijn baanbrekende werk. Vanwege zijn gedrevenheid maakte Kolff niet alleen vrienden. Hij stootte artsen -in Amerika vaak grote ego's- voor het hoofd als dat nodig was om zijn doel te bereiken. Kampenaar Broers beschrijft Kolff als een meedogenloos rechtlijnig onderzoeker. De stad Kampen, waar de uitvinder van de kunstnier geschiedenis schreef, heeft hem geëerd met een borstbeeld: "Strijder voor de volksgezondheid".

Experiment

De kiem van Kolffs uitvindersleven is gelegd in 1938. In dat jaar sterft Jan Bruning in het Academisch Ziekenhuis in Groningen aan een chronische nierontsteking. Hij is slechts een van de miljoenen nierpatiënten die ten dode zijn opgeschreven omdat zijn nieren niet meer werken. De toen 27-jarige Pim Kolff, de jongste arts in het ziekenhuis, gaat op zoek naar een antwoord op de dodelijke nierziekte. Enkele jaren later, als Kolff in het kleine stadsziekenhuis in Kampen werkt, slaagt zijn zoektocht. De eerste kunstnier wordt geboren.

Het is een grote langwerpige emaillen trommel, die ronddraait in een bak water met een fysiologische zoutoplossing. De trommel is omwikkeld met cellofaanstrips waar het bloed van de patiënt doorheen stroomt. Cellofaan is een doorzichtige folie gemaakt van cellulose. Het heeft als eigenschap dat het grote moleculen tegenhoudt en kleine moleculen doorlaat. Via de dunne cellofaanwand wordt het bloed gezuiverd. De giftige bestanddelen worden opgenomen door de zoutoplossing. Het gezuiverde bloed stroomt weer terug in het lichaam van de patiënt. Het is het proces dat ook in een gezonde nier plaatsheeft.

De eerste experimenten zijn weinig bemoedigend. Geneesheer-directeur Kehrer spreekt over "spelen met nieren." Hij gelooft er niet in. Niet onbegrijpelijk, want tijdens een van de demonstraties treedt er een scheur op in de cellofaanstrips van de ronddraaiende trommel. In korte tijd baadt het behandelteam in een schuimbad dat door bloed en de fysiologische zoutoplossing wordt veroorzaakt. Kehrer wil geen patiënten meer naar Kolff doorverwijzen. "Dan kan ik ze net zo goed direct naar het mortuarium sturen", verzucht hij.

Dokter Kolff geeft echter niet op. Zestien patiënten sterven tijdens of vlak na de behandeling met de kunstnier. Kolff sleutelt net zo lang door totdat in 1945 de zeventiende dialysepatiënt in leven blijft. Miljoenen mensen zullen volgen. Tot vandaag de dag.

Hart en longen

Intussen heeft Kolff met zijn assistent Bob van Noordwijk ook het principe van de hart-longmachine uitgedacht. De generieke uitvinder laat in 1950 Kampen achter zich en vestigt zich in Amerika. Daar blijkt ene John Gibbon het idee van Kolff al uitgewerkt te hebben. In 1953 wordt een achttienjarig meisje aan het hart geopereerd, terwijl de hart-longmachine van Gibbon haar in leven houdt. Ze herstelt volledig. Bij de tweede operatie kort daarna, waarbij dezelfde machine wordt gebruikt, sterft de patiënt. Dat grijpt Gibbon zo aan, dat hij het voor gezien houdt. Kolff laat het er niet bij zitten. Hij perfectioneert het apparaat. Drie jaar later is de hart-longmachine van Kolff een feit.

De gedreven uitvinder zit niet stil. Hij bouwt in 1958 een kunsthart. Het loopt op batterijen. Het bloed wordt voortgestuwd door middel van compressielucht. Drie jaar later, in 1961, demonsteert hij zijn intra-aorterale ballonpomp: een minuscuul klein pompje dat in een catheter tot boven in de grote lichaamsslagader wordt geschoven en dat het bloed door deze slagader het lichaam inpompt wanneer de pompkracht van de hartspier dat in onvoldoende mate meer doet.

Nog is Kolff niet klaar. In 1969 wordt het eerste door hem ontwikkelde kunsthart geïmplanteerd. In de jaren daarna ontwikkelt hij verschillende modellen, tot een elektrohydraulisch kunsthart toe. Zeventien patiënten leven ermee.

Eerbied en bewondering

Het devies van Kolff luidt: "Wie één mensenleven redt, redt de mensheid." Kolff demonstreert in het Leidse museum door hem meegenomen draagbare kunstlongen en minuscule hart-longmachines. Klap op de vuurpijl is het kunstoog. Een minuscuul cameraatje op de kop van een brillenpoot brengt de beelden via een kabeltje over naar een op de hersenen geplaatst ontvangertje. Het stimuleert het hersengedeelte waar de visuele vermogens zetelen. Drie blinde patiënten kunnen weer zien en rijden zelfs auto.

Herman Broers beschrijft het levensverhaal van dokter Kolff. Het is geen wetenschappelijke biografie, maar een journalistiek verhaal, vol bewondering voor een arts-uitvinder met zeer grote verdiensten voor de patiëntenzorg.

De Kamper huisarts Pel verwoordde in 1947 zijn bewondering voor dokter Kolff als volgt: "Welbeschouwd kan het (de uitvinding van de kunstnier, A. M. A.) ons slechts met eerbied en bewondering vervullen voor de grote Schepper aller dingen. Maar hoe oneindig ver blijft alle mensenwerk beneden het Zijne."

N.a.v. "Dokter Kolff. Kunstenaar in hart en nieren", door Herman Broers; uitg. Mets en Schilt, Amsterdam, 2003; ISBN 90 5330 377 4; 240 blz.; tot 31 januari 20,- daarna 25,-.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 27 januari 2004

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Kolff, uitvinder op het snijvlak van geneeskunde en techniek

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 27 januari 2004

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken