Bekijk het origineel

Een levensreddende ruil

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Een levensreddende ruil

Prof. dr. W. Weimar: Elke Nederlander is nu een potentiële donor bij leven

6 minuten leestijd

Bijna 1400 Nederlandse nierpatiënten wachten op een donornier. Die komt in veel gevallen te laat beschikbaar. In toenemende mate zijn familieleden of vrienden bereid een nier af te staan, maar die voldoet niet altijd aan de vereisten. Een voor Europa uniek ruilsysteem moet aan dat probleem een eind maken. "We vinden het niet prettig als 15 tot 20 procent van onze patiënten op een wachtlijst overlijdt."

Terwijl het dagritme van de doorsnee Nederlander wordt bepaald door de maaltijden, leven dialysepatiënten met het steeds terugkerende "spoelen". Dat maakt een normaal bestaan schier onmogelijk, maar zonder dialyse zijn ze ten dode opgeschreven, tenzij er een donornier beschikbaar komt. De gemiddelde wachttijd daarvoor bedraagt in Nederland vier jaar. Wie het slecht treft, is na acht jaar nog niet aan de beurt. Of al van de wachtlij st verwijderd, omdat de dood sneller kwam dan de nier.

Nefroloog prof. dr. W. Weimar, hoofd van de afdeling niertransplantatie van het Erasmus Medisch Centrum (EMC) in Rotterdam, verklaart het tekort aan organen primair uit het Nederlandse systeem voor orgaandonatie. Met verbazing nam hij kennis van de hoofdconclusie van de Tweede evaluatie van de wet op de orgaandonatie. Het overstappen naar een systeem waarbij iedere burger in principe donor is, tenzij hij of zij laat registreren daar bezwaar tegen te hebben zou weinig effect hebben.

"Alle mensen die enig verstand van de materie hebben, krabden zich achter het oor toen ze dit lazen. De situatie is nu dat tweederde van de Nederlandse bevolking zich niet heeft laten registreren. In geval van overlijden geeft bijna 70 procent van de nabestaanden aan: Hij zal dus wel geen orgaandonatie gewild hebben. Daardoor mis je heel veel mogelijke donoren. De registratiegraad is bij ons veel te laag om het transplantatiesysteem goed te laten verlopen."

Alerte houding

Naast wijziging van de wetgeving bepleit Weimar het vergroten van de betrokkenheid op transplantatiezorg binnen met name de reguliere ziekenhuizen. "Het is voor artsen en andere werkers in de gezondheidszorg lastig om van de gerichtheid op de patiënt om te schakelen naar de gerichtheid op een donor. Door een alertere houding zou het aantal beschikbare organen verhoogd kunnen worden. Daar wordt nu overigens hard aan gewerkt. Alle ziekenhuizen hebben donatiefunctionarissen gekregen."

Vorig jaar kwamen bijna 400 nieren van overleden donoren beschikbaar, een recordaantal. Daarnaast stelden ruim 200 levende donoren een nier beschikbaar. Wat betekent dat 600 nierpatiënten konden worden verlost van het dialyseren.

De groep burgers die bereid is een nier af te staan ten gunste van een familielid of vriend, neemt geleidelijk toe. In het EMC ligt het aantal nierdonaties bij leven zelfs hoger dan het aantal donaties door overleden donoren. Reden daarvan is volgens Weimar de aandacht die het academisch ziekenhuis in Rotterdam besteedt aan de mogelijkheid van "relatietransplantatie".

Weimar: "We vinden het niet prettig als 15 tot 20 procent van onze patiënten op een wachtlijst overlijdt, dus we doen er alles aan om dat te voorkomen. Een actief donorwervingsprogramma maakt daar deel van uit. We hebben voorlichtingsmateriaal over donatie bij leven ontwikkeld en transplantatiecoördinatoren aangesteld. De cijfers bewijzen dat effect heeft."

Ruilsysteem

Een praktisch probleem is dat de nier die mensen willen afstaan ten gunste van een ander in een aantal gevallen niet aan de vereisten voldoet. Omdat de bloedgroepen van donor en ontvanger met elkaar strijden. Bij echtparen komt het regelmatig voor dat de vrouw door zwangerschappen antilichamen tegen weefseltyperingen van de man heeft aangemaakt.

Het waren patiënten van het EMC die met het voorstel kwamen een ruilsysteem op te zetten. In Zuid-Korea, waar het transplanteren van organen van overledenen strijdig is met de religieuze overtuiging van veel burgers, wordt dat al jaren toegepast. Het systeem is even simpel als doeltreffend. De donor uit koppel A staat een nier af aan de ontvanger in koppel B, om voor de eigen partner een nier terug te krijgen van de donor in koppel B.

Weimar pakte het idee actief op. Nadat transplantatiecoördinator Marry de Klerk een enquête had uitgevoerd onder patiënten die de mogelijkheid van een relatietransplantatie hadden aangekaart, vond op 15 april 2003 de eerste gepaarde donorruil in Nederland plaats. Met succes. Vorige maand ging het cross-over-programma, waaraan alle academische ziekenhuizen meewerken, officieel van start. Inmiddels zijn zes cross-over-transplantaties uitgevoerd, de komende weken worden er nog tien verricht. Nederland vervult daarmee binnen Europa een pioniersrol.

Gelijktijdig

Landelijk coördinator van het cross-over-programma is Marry de Klerk. De gegevens van alle nierpatiënten en donoren die zijn ingeschreven bij een van de zeven Nederlandse niertransplantatiecentra, zijn ondergebracht in één database. Het 'matchen' van koppels gebeurt door de Nederlandse Transplantatie Stichting, die daarvoor een speciaal computerprogramma heeft ontwikkeld. "Dat voorkomt dat artsen en patiënten gaan shoppen", verklaart Weimar. "Je moet zoiets laten doen door een onafhankelijke instantie. We willen een zorgvuldige en evenwichtige verdeling van de beschikbare organen garanderen."

De voordelen van nierdonatie bij leven zijn evident. Een postmortale nier gaat gemiddeld tien jaar mee, een nier van een levende donor twintig jaar. Door de veel betere condities. "Al het benodigde onderzoek kan vooraf worden uitgevoerd, medicijnen kun je veel makkelijker instellen, de ingreep kan nauwkeurig worden gepland", somt Weimar op. "Zo'n operatie verloopt doorgaans beter dan een bij nacht en ontij, onder hoge tijdsdruk."

De ruiltransplantatie heeft plaats in het academisch ziekenhuis waar de nierpatiënt onder behandeling is. Wat betekent dat de donor naar het ziekenhuis van de ontvanger moet reizen. Het verwijderen van de nier bij beide donoren vindt op hetzelfde tijdstip plaats. Om te voorkomen dat de een op de valreep afhaakt, terwijl de ander z'n nier al kwijt is.

In beeld

Na afweging van alle voor- en nadelen is besloten de koppels niet met elkaar in contact te brengen. "Deze mensen hebben al heel veel aan hun hoofd", licht Marry de Klerk toe. "Ze geven zelf aan daarbij niet ook nog belast te willen worden met het verhaal van een andere nierpatiënt."

Door donatie bij leven meer voor het voetlicht te halen, kan de wachtlijst voor een niertransplantatie drastisch worden teruggebracht, is de stellige overtuiging van Weimar. "De bereidheid om voor een familielid of een goede vriend een nier af te staan is er. Nu moeten we landelijk bekendheid aan die mogelijkheid gaan geven. Als alle academische centra relatietransplantaties gaan uitvoeren in het tempo waarmee wij dat hier in Rotterdam doen, zo nodig in combinatie met cross-over-transplantaties, is de wachtlijst binnen acht jaar weg."

Tegelijk onderstreept de Rotterdamse hoogleraar dat mensen nog bewuster dan voorheen hun keuze moeten maken. "Het kwam voor dat familieleden opgelucht ademhaalden als ze te horen kregen dat ze niet in aanmerking kwamen voor directe donatie. Door de mogelijkheid van cross-over-transplantatie, komen ze toch weer in beeld. Elke Nederlander is nu een potentiële donor bij leven."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 april 2004

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Een levensreddende ruil

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 april 2004

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken