Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Predikant burn-out

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Predikant burn-out

4 minuten leestijd

Burn-out is in. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldt dat in 2001 10 procent van de bevolking tussen 18 en 64 jaar leed aan een burn-out.

Burn-out als serieus probleem werd in de jaren zeventig van de vorige eeuw eerst gesignaleerd in de sectoren van de welzijns- en gezondheidszorg. Daarna werd het onderzocht in andere contactuele beroepen, zoals onderwijs, politie en justitie. Inmiddels is vastgesteld dat burn-out evengoed voorkomt in beroepen die niet gekenmerkt worden door veel contact met mensen. Behalve werkdruk als belangrijke oorzaak speelt toch wel het directe contact met mensen een substantiële rol bij het ontstaan ervan.

Van burn-out wordt gesproken als de volgende drie kenmerken samen worden aangetroffen: uitputting (het gevoel psychisch overbelast te zijn en volledig door de mentale en emotionele reserves heen te zijn), mentale distantie (een afstandelijke en soms zelfs cynische houding tegenover het werk en de mensen met wie men werkt) en verminderde competentie (de beleving van persoonlijke onbekwaamheid). Het kenmerkende gevoel totaal opgebrand te zijn in de werksituatie, zoals bij burn-outverschijnselen het geval is, is een sluipend proces dat gemakkelijk veronachtzaamd wordt.

Er is in de wereld van de zorgverlening veel aandacht voor burn-outverschijnselen. Arbo-diensten zijn er zeer alert op. Er zijn instr umenten ontwikkeld, zoals vragenlijsten, waardoor burn-out psychologisch gemeten wordt.

Predikanten vormen een bijzondere risicogroep door hun werkbelasting, die bepaald wordt door voortdurende beschikbaarheid, intensieve pastorale contacten, rolonduidelijkheid en rolconflicten door verwachtingen van gemeenteleden, grote interferentie tussen werk- en thuissituatie en het feit dat emotionele problemen bij de predikant onmiddellijk hun terugslag hebben op het functioneren.

Inmiddels is er al heel wat literatuur verschenen, ook in de vorm van persoonlijke verslagen van predikanten die aan een burn-out geleden hebben. Er is ook onderzoek gedaan onder predikanten. Bij hervormde predikanten in 2003 door W. Evers en W. Tomic: "Burnout among Dutch Reformed Pastors" in Journal of Psychology and Theology (31, 329-338). Daarnaast onderzoek onder predikanten behorend tot de Gereformeerde Kerken in Nederland door W. Tomic en anderen in 2004: "A question of burnout among Reformed Church ministers in The Netherlands" in Mental Health, Religion and Culture (7,3, 225-247).

In Psyche en Geloof, juni 2005, publiceerden B. Loonstra en W. Tomic een uitvoerig artikel en een onderzoeksverslag: "Werkdruk, zingeving en burn-out bij predikanten in orthodox-gereformeerde kerken". Hun onderzoek richt zich op predikanten behorend tot de Christelijke Gereformeerde Kerken, de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt en de Nederlands Gereformeerde Kerken.

Dit onderzoek is om meer dan één reden het vermelden waard. De onderzoekers gebruiken nauwkeurig het beschikbare onderzoeksinstrumentarium, zodat het een methodisch verantwoord onderzoek is geworden. Bovendien hanteren zij existentiële motivatie of zingeving als extra terminant. Daarmee is bedoeld de mate waarin iemand zijn bestaan als betekenisvol beleeft en daaraan de motivatie ontleent voor zijn gedrag.

Deze determinant werd gemeten met de existentieschaal over zingeving, ontwikkeld door leerlingen van de Oostenrijkse psycholoog V. E. Frankl. In deze schaal zijn vier dimensies van zingeving verwerkt. Eveneens werd in het onderzoek gebruikgemaakt van de Utrechtse burn-outschaal, speciaal aangepast voor predikanten.

Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat hogere scores op de zingevingsdimensies samenhangen met lagere scores op ervaren werkdruk en burn-out. Vroegere onderzoeksresultaten worden bevestigd, zoals de correlatie tussen werkdruk en burn-outdimensies. Een hogere werkdruk leidt tot hogere burn-outscores.

Maar opvallend is dat existentiële zingeving veel sterker met burn-out verband lijkt te houden dan werkdruk. Hoge beleving van de zin van het werk leidt tot lagere ervaren werkdruk en heeft dus een matigende invloed op de stressbeleving. Een hoge mate van existentiële zingeving heeft tot gevolg dat men een geringere werkdruk ervaart, ook al wordt er veel werk verzet.

Ten slotte constateren de onderzoekers dat dit onderzoek onder predikanten van de drie genoemde kerken hogere gemiddelde scores op werkdruk en burn-out laat zien dan die bij hervormde en gereformeerde predikanten in eerdere onderzoeken.

Dit valt temeer op daar de gemiddelde grootte van de gemeenten kleiner is. De onderzoekers geven als verklaring dat in deze gemeenten de lijnen korter zijn, de predikant als vangnet fungeert met als gevolg roloverlading en dat bij emotionele problemen de predikant hier dichter bij de mensen staat, zodat de emotionele belasting hoger is.

Conclusie mag in ieder geval zijn dat gebrek aan existentiële zingeving een belangrijke veroorzaker is van burn-out. Deze is tot op heden ten onrechte verwaarloosd, maar moet een bruikbaar aanknopingspunt zijn voor de gezondheidszorg. Drs. M. Burggraaf, voormalig voorzitter van het college van bestuur van de Christelijke Hogeschool Ede

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 14 september 2005

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Predikant burn-out

Bekijk de hele uitgave van woensdag 14 september 2005

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken