Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Turks-Cyprus: een eldorado voor kunstrovers

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Turks-Cyprus: een eldorado voor kunstrovers

4 minuten leestijd Arcering uitzetten

"Veel van onze kerken in Noord-Cyprus zijn verwoest en in stallen veranderd. Dat was doelbewust beleid van het Turkse leger. Alles wat aan de Grieken herinnerde, moest verdwijnen. Net als Hitler deed ten opzichte van de Joden. Er zijn maar een paar kerken, zoals de Agios Mamas in Morphou, die niet door de Turken geschonden zijn." Bitterheid klinkt door in de stem van Pavlos Flourentzos als hij hierover vertelt.

"Ook kerkhoven zijn geschonden en vernield. Kloosters werden in gebruik genomen door het Turkse leger. Dat doet in het noorden wat het wil", zo beklemtoont hij. Als hoofd van de Oudheidkundige Dienst van Cyprus gaan deze zaken hem zeer ter harte. Bovendien is hij afkomstig uit Famagusta, dat nu in Turkse handen is.

Uiteraard bestaat het probleem van de verlaten kerken en moskeeën op heel Cyprus. De bevolking die daar voorheen gebruik van maakte, is gevlucht of weggetrokken. "Wij in het zuiden onderhouden die moskeeën", zo stelt Flourentzos. Overigens weet men van Turks-Cypriotische zijde voorbeelden van het tegendeel aan te halen. Tal van moskeeën op Cyprus zijn oorspronkelijk als kerk gebouwd. Na de verovering van het eiland in de zestiende eeuw namen de Turken die kerken in bezit en bouwden er een minaret aan vast.

In het Turkse deel van het eiland bevinden zich ook belangrijke archeologische monumenten, bijvoorbeeld de inmiddels opgegraven antieke havenstad Salamis, waar Paulus en Barnabas op hun eerste zendingsreis aankwamen (Hand. 13:5). "De zogenaamde autoriteiten van Turks-Cyprus hebben geen geld en geen deskundigen om al die monumenten goed te onderhouden. Wij hebben allerlei specialisten in dienst om gebouwen en fresco's te conserveren", zo meent Flourentzos te weten.

Op aanbiedingen van Grieks-Cypriotische kant om bij het onderhoud te assisteren, wilden de Turken volgens hem niet ingaan. Het enige wat gezamenlijk gebeurde, is de restauratie van de oude Venetiaanse muren van Nicosia in de VN-bufferzone.

Geroofde kunst

In de loop der jaren zijn in Noord-Cyprus veel iconen uit de kerken geroofd en verkocht naar Europa of Amerika. Zelfs mozaïeken werden vakkundig of minder vakkundig verwijderd. Ook archeologische voorwerpen worden verkocht. Van Turks-Cypriotische zijde beklemtoont men veelal dat men geen geld heeft om al die ongebruikte kerken te onderhouden en afdoende te bewaken.

Voor de Grieks-Cypriotische regering is het een zaak van hoge prioriteit om die kunstvoorwerpen weer terug te krijgen. Zo is men attent op veilingcatalogi om tijdig te kunnen ingrijpen. Veel geroofde stukken komen echter om begrijpelijke redenen niet op de open markt.

Volgens Yiannis Eliades, de directeur van het Byzantijns Museum in Nicosia, is München het centrum van de illegale handel van de uit Noord-Cyprus geroofde kerkelijke kunst. Daarbij gaat het om grote aantallen. De kerken in het Turkse deel van Cyprus bevatten vroeger zo'n 20.000 iconen. Wezenlijk voor een orthodox kerkgebouw is immers de iconostase: de iconenwand die in het kerkgebouw de scheiding vormt tussen het deel waar de kerkgangers samenkomen en de plaats waar het altaar zich bevindt.

Apostelhoofden

Uiteraard zijn die iconen uit kunstzinnig oogpunt niet allemaal topstukken. Maar tal van iconen die nu verdwenen zijn, hadden een grote kunstwaarde. Vol trots, maar ook met ingehouden woede, laat hij in zijn museum de kisten zien waarin de in de loop der jaren teruggekregen mozaïeken van de Panagia Kanakaria-kerk tijdelijk zijn opgeslagen.

Deze uit de zesde eeuw daterende apostelhoofden werden in 1979 ontvreemd uit het op Noord-Cyprus gelegen plaatsje Lythrangomi. Via de dubieuze Turkse kunsthandelaar Aydin Dikmen in München en de Nederlandse tussenpersoon Michel van Rijn kwam een aantal daarvan in Amerika terecht. Op een gegeven moment bood de eigenaar, die er een miljoen dollar voor betaald had, ze voor niet minder dan 20 miljoen dollar aan het Paul Getty-museum aan.

Daar kwam een rechtszaak van, die al spoedig een politieke dimensie kreeg. Moesten deze overduidelijk gestolen kunstvoorwerpen teruggegeven worden aan de regering van Turks-Cyprus, of aan die van Grieks-Cyprus? Aanvankelijk viel de beslissing ten voordele van de Turkse autoriteiten uit. Een nieuwe rechtszaak leidde er echter toe dat ze aan de Grieks-Cypriotische regering werden teruggegeven. Volgens het internationale recht was die immers de enige wettige vertegenwoordiger van het Cypriotische volk.

Onder groot gejuich (de kerkklokken van Nicosia luidden) werden vier mozaïeken in 1991 op Cyprus in ontvangst genomen en in het Byzantijns Museum tentoongesteld. Daarbij is het de bedoeling dat ze eens teruggebracht worden naar de kerk waaruit ze geroofd zijn.

De Nederlandse kunsthandelaar Van Rijn kreeg later ruzie met zijn Turkse collega, die in 1997 door de Duitse politie opgepakt werd. Dikmen bleek een grote voorraad uit Noord-Cyprus geroofde kunstwerken in zijn bezit te hebben. Van Rijn bood de Grieks-Cypriotische autoriteiten aan behulpzaam te zijn met het opsporen van ontvreemde kunstvoorwerpen. Zo kwamen later door zijn bemiddeling de nog ontbrekende mozaïeken van de apostelen Thomas en Thaddëus weer op Cyprus terug. Lukas en Bartholomëus waren, zij het met forse beschadigingen, al in 1983 teruggevonden.

Dit is het laatste deel van een serie artikelen over Cyprus.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 14 november 2005

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Turks-Cyprus: een eldorado voor kunstrovers

Bekijk de hele uitgave van maandag 14 november 2005

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's