Bekijk het origineel

Levensgevaarlijk minimonster

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Levensgevaarlijk minimonster

Wespensteek bracht Femke van Deelen op intensive care

10 minuten leestijd

Ze balanceerde op het randje van de dood door slechts één wespensteek. "Toen ik op straat neerzeeg, kwam er een vrouw voorbij, die meteen de dokter waarschuwde. Haar telefoontje heeft mijn leven gered", zegt de 29-jarige Femke van Deelen uit Elst.

Dat de wesp gemene steken kan uitdelen, wist ze. Maar dat het zwart-gele insect zich kan ontpoppen tot een gevaarlijk minimonster, had Femke van Deelen nooit beseft. Totdat ze zeven jaar geleden een prik kreeg die haar bijna het leven kostte. "Gelukkig lag ik binnen vijftien minuten op de intensive care. Anders had ik het niet kunnen navertellen", zegt ze in haar woning in Elst.

Van Deelen woonde in een oud studentenhuis in het centrum van Deventer, toen ze op een ochtend in augustus 2000 wakker werd door gekriebel bij haar linkeroog. Ze was die week al twee keer gestoken door een wesp, een keer in haar voet en een keer in haar arm, maar ze had er geen flauw vermoeden van dat ze opnieuw werd belaagd door een insluiper uit de orde van de Hymenoptera (de vliesvleugeligen). Die twee steken hadden haar overigens nauwelijks zeer gedaan. Dat zou ditmaal anders uitpakken.

Zonder na te denken over oorzaak of gevolg en bijna reflexmatig probeerde Van Deelen de kriebelaar met haar hand weg te vegen. Dat kwam haar duur te staan. De ongenode gast sloeg meteen toe en deelde met zijn angel een pijnlijke steek toe. Het gif drong diep het ooglid in en deed de huid enorm opzwellen. Daar bleef het niet bij.

Extra veel

"Ik sprong uit bed en belde direct de dokter", vertelt Van Deelen. "Ik kon een middeltje ophalen. "Doe maar extra veel", lachte ik nog. Ik had absoluut niet door welk risico ik liep. Wel belde ik meteen daarna mijn moeder. Zij was op vakantie in Limburg. Tijdens het telefoontje kwamen er witte vlekken op mijn arm. Ook werd ik duizelig. Mijn moeder adviseerde me om naar buiten te gaan, zodat in geval van nood iemand mij kon helpen."

Van Deelen was nog maar nauwelijks op straat, of ze verloor het bewustzijn. Door een allergische reactie op de aanwezigheid van het gif in haar lichaam was haar bloeddruk in korte tijd fors teruggelopen. "Ik zag een vrouw op me afkomen. Die hoorde ik via een telefoon vragen om een ambulance. Daarna werd het zwart voor de ogen."

Op de intensive care kwam Van Deelen bij kennis. "Het eerste wat ik zag was dat verpleegkundigen een infuus aanlegden", zegt ze. Artsen dienden haar een dosis adrenaline toe. "Daarop begon m'n hart enorm te bonzen. Een heel raar en naar gevoel. Het was alsof ik een marathon had gelopen. Maar het middel was nodig, zo hoorde ik achteraf, om m'n bloeddruk op peil te krijgen en om voldoende zuurstof te hebben."

Nog diezelfde dag kreeg ze haar ouders op bezoek. "M'n moeder had alles via de telefoon gehoord. Ze was vreselijk geschrokken. Terwijl ze onderweg was naar het ziekenhuis in Deventer hoorde ze dat het goed met me ging. Bij een benzinepomp kocht ze een beer voor me." Met een lach: "In de vorm van een wesp."

Zo snel ze in het ziekenhuis kwam, zo snel mocht Van Deelen ook weer naar huis. De volgende dag werd ze ontslagen. Bij thuiskomst bleek dat een buurman ondertussen een wespennest uit de spouwmuur had verwijderd. Samen met een vriendin kocht ze een klamboe. "Terwijl ik op haar wachtte in de auto, kreeg ik een paniekaanval. Er vlogen drie wespen bij de voorruit. Ik wist me geen raad."

Serveerster

De angst voor het insect was van korte duur. "In die tijd werkte ik als serveerster op een terras. Dat was een goede therapie om te voorkomen dat ik voortdurend voor de wesp op de loop zou gaan. Rustig blijven, dat is het beste advies als er wespen in de buurt zijn."

Het incident heeft Van Deelen, onderwijzeres op een Nijmeegse basisschool, alert op wespen gemaakt. Op het alleronverwachtst kunnen ze toeslaan, zegt ze. "Bij kinderen let ik altijd extra op. Zelf ben ik immuun gemaakt voor het gif. Dat heeft me een jarenlange behandeling in het ziekenhuis in Deventer gekost: een keer in de week, later een keer in de maand een spuit halen. Ik had het er graag voor over."

Niemand weet of hij bij steek overeind blijft

Wie eenmaal is gestoken door een wesp en daardoor in levensgevaar heeft verkeerd, voelt zich vaak niet meer op zijn gemak tijdens een wandeling door de natuur of een verblijf op een terras. Tenzij hij voor de gevolgen immuun is gemaakt met een speciale behandeling in het ziekenhuis. Veruit de meeste slachtoffers kiezen daarvoor, zegt allergoloog prof. dr. Jan de Monchy van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG).

Prof. De Monchy (58) liep zelf in de zomer van 2005 een wespensteek op. Hij tilde buiten een tafeltje op. Terwijl hij het meubelstuk opnam, voelde hij een felle pijnscheut in zijn hand. De veroorzaker bleek een wesp te zijn. "Op hetzelfde moment schoot de gedachte door me heen: Nu zul je beleven dat je zelf in een shock terechtkomt. Dat viel mee. Het bleef uiteindelijk bij een forse zwelling."

De afgelopen jaren heeft de specialist van het UMCG vele honderden slachtoffers van een wespensteek behandeld. "De meesten hielden er een angstige herinnering aan over. Voor hun gevoel hebben ze de dood in de ogen gezien. Gelukkig zijn er goede medicijnen voorhanden om slachtoffers te behandelen."

Miljoen

Jaarlijks krijgen talloze mensen in Nederland een steek van een angeldrager. Veruit de meeste steken (negen van de tien) komen voor rekening van de wesp. Zo'n 15.000 slachtoffers krijgen een meer of minder ernstige allergische reactie. Van hen gaat er naar schatting een duizendtal naar het ziekenhuis. Een klein deel overlijdt, gemiddeld drie tot vijf mensen per jaar. In Amerika ligt het aantal dodelijke slachtoffers hoger. Onderzoek geeft aan dat daar per jaar veertig mensen overlijden aan een wespen- of bijensteek.

De gevolgen van een prik door een wesp, hommel of bij kunnen levensgevaarlijk zijn, maar dat geldt lang niet altijd voor mensen die allergisch op het wespengif reageren. Bij sommigen blijven de klachten beperkt tot rode uitslag, zwellingen van de weke delen, misselijkheid en benauwdheid. Bij anderen zet de reactie door. Zij komen in een "anafylactische shock" terecht en kunnen buiten bewustzijn raken. In het ergste geval overlijden zij aan een hartstilstand.

De vraag waarom de ene mens anders reageert op het wespengif dan de ander maakt onderdeel uit van omvangrijk onderzoek waaraan prof. dr. De Monchy mede leiding geeft. Wel is duidelijk dat het wespengif inwerkt op de oppervlakte van zogenaamde mestcellen. Dat leidt ertoe dat grote hoeveelheden histamine, een stof die een rol speelt in het immuunsysteem, worden uitgescheiden. Daardoor verwijden de bloedvaten zich en daalt de bloeddruk zienderogen. Tegelijk kunnen astmatische reacties optreden.

Voor de behandeling van een allergische shock als gevolg van een wespensteek is sinds de jaren tachtig een goed medicijn op de markt: de zogenaamde Epipen, een automatische injectiespuit met adrenaline. "Het gaat de werking van histamine tegen, zodat de bloedvaten samentrekken, de aders op druk komen en het hart weer kan gaan pompen."

Mensen die uit ervaring weten dat zij allergisch reageren op wespensteken, kunnen ervoor kiezen zich voortaan te wapenen met zo'n Epipen. "Hiermee kunnen ze zichzelf, mocht dat nodig zijn, een nieuwe prik toedienen."

Veruit de meeste slachtoffers kiezen volgens prof. De Monchy echter voor een alternatief: de immunisering. Daarbij krijgen mensen over een periode van ongeveer drie jaar van tijd tot tijd zeer geringe hoeveelheden zuiver wespengif -geproduceerd op een wespenfarm in Amerika- geïnjecteerd. Onderzoek wijst uit dat de behandeling bij 95 procent van de mensen succesvol uitpakt.

EHBO'ers

Niemand weet van tevoren of hij bij een eerste wespensteek overeind blijft of neerzijgt en in een shock terechtkomt. Er zijn weliswaar tests beschikbaar waarmee allergie voor het gif van angeldragers kan worden vastgesteld, aldus prof. De Monchy, maar de sterkte van de reactie kan niet worden voorspeld.

Zeker om die reden is het zaak dat ouders, hulpverleners en huisartsen goed geïnformeerd zijn over de signalen die wijzen op een allergische reactie door een wespensteek. De Monchy is er geen voorstander van dat mensen op EHBO-posten adrenalinespuiten bij zich dragen. "Je moet goed weten wat je doet. Adrenaline is een pittig middel, je moet ermee oppassen om het toe te dienen aan mensen met een zwak hart."

"Ze zaten op heel m'n lichaam"

De 8-jarige Niels Kempers uit Urk trapte afgelopen maand per ongeluk in een wespennest. De zwart-gele gifmonstertjes gingen onmiddellijk tot de aanval over en deelden meer dan dertig steken uit. "Ze zaten op heel m'n lichaam: op m'n armen, m'n benen en m'n buik."

Zijn vrienden waren de sloot al over, Niels zou als laatste de sprong naar de overkant wagen. Hij had die woensdagmiddag, de 20e juni, als altijd vrij van school en bracht de tijd door aan de rand van het Urkerbos. "Ik struikelde en belandde op een wespennest", vertelt hij door de telefoon vanaf een camping in Zeeuws-Vlaanderen.

De wespen sloegen meteen terug. Massaal vlogen ze op hem af. Eerst rende Niels het bos in, maar toen de zwerm wespen weigerde de achtervolging op te geven, besloot hij in paniek naar huis terug te rennen. Hij was ondertussen al heel wat keren geprikt en schreeuwde het uit van de pijn. "Een man heeft me toen op de fiets meegenomen naar huis."

De huisarts gaf het advies om Niels eerst onder de douche te zetten en hem daarna in te smeren met zalf. Omdat hij het niet helemaal vertrouwde, stuurde hij hem bovendien ter controle naar het ziekenhuis. "Verpleegsters telden dertig bulten. In zijn nek, op zijn armen, op zijn benen. Daarna zijn ze met tellen opgehouden", zegt moeder Gea Kempers.

Niels hield aan zijn avontuur niets over. "Hij heeft heel veel pijn gehad, maar gelukkig bleek hij niet allergisch te zijn. In dat geval had het heel anders kunnen aflopen", zegt zijn moeder. Heeft Niels meer angst voor wespen dan voorheen? Helemaal niet, zegt hij. "Als ik er één zie, ren ik gewoon weg."

De wesp is, samen met de bij en de horzel, een van de weinige diersoorten in Nederland die levensbedreigend voor de mens kunnen zijn. Jaarlijks krijgen ongeveer 100.000 mensen een steek uitgedeeld. De meesten ervaren slechts een felle pijnscheut, voor anderen zijn de gevolgen ernstiger. Enkele honderden mensen moeten zich onder doktersbehandeling stellen, een deel van hen heeft verschijnselen variërend van misselijkheid tot pijn in de hartstreek, sommigen verkeren in een shocktoestand. Drie tot vijf mensen komen jaarlijks door een bijen- of wespensteek om het leven.

Het Spaarne Ziekenhuis in Hoofddorp start volgende maand met een preventieve therapie voor mensen die allergisch zijn voor steken van bijen en wespen. Patiënten die de therapie ondergaan, worden vijf dagen lang opgenomen. Ze krijgen elke dag een beetje gif ingespoten, in totaal net zo veel als 25 steken. Na de behandeling is de patiënt immuun. Een allergische reactie blijft dan, aldus het ziekenhuis, voortaan uit.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 17 augustus 2007

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

Levensgevaarlijk minimonster

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 17 augustus 2007

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken