Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Zoeken naar een gemeenschappelijke leer

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Zoeken naar een gemeenschappelijke leer

Gesprekken tussen rooms-katholieken en protestanten leveren per saldo weinig op

7 minuten leestijd

Gesprekken tussen protestanten en rooms-katholieken over de inhoud van het christelijk geloof zijn bijna net zo oud als de Reformatie zelf. Toch leveren de beraadslagingen per saldo weinig op. In 1541 was er een akkoord over de rechtvaardigingsleer; in 1999 opnieuw. Maar over de kerk- en sacramentsleer lopen de wegen nog steeds uiteen.

De eeuwen door hebben vertegenwoordigers van de Rooms-Katholieke Kerk en de protestantse kerken geprobeerd de breuk die in 1517 is ontstaan, te helen. Om dat doel te bereiken, bespraken ze de onderwerpen waarover zij van mening verschilden, zoals de rechtvaardiging van de mens, de kerk, het pausambt, het avondmaal en de ceremoniën.

Het eerste grote godsdienstgesprek tussen rooms-katholieken en protestanten had plaats in de Duitse stad Regensburg in 1541. Over het kernpunt van de Reformatie, de rechtvaardiging door het geloof, bereikten de afgevaardigden overeenstemming. De rechtvaardiging werd opgevat als een door Christus geschonken gerechtigheid, waaraan de mens door het geloof deel krijgt. Tegelijkertijd werd benadrukt dat het geloof door de liefde werkzaam is en dat goede werken door God worden beloond als ze in geloof worden verricht.

Beide partijen waren tevreden met de gevonden formulering. Ook de reformator Johannes Calvijn, die de besprekingen van nabij volgde, was blij met het resultaat. Het had wat hem betreft wat helderder mogen zijn, maar gezien de uiteenlopende overtuigingen van de gesprekspartners was er heel wat bereikt. De rooms-katholieken hadden concessies moeten doen, terwijl "de onzen de kern van de ware leer hebben vastgehouden, zodat daar niets is weergegeven dat niet in onze geschriften voorkomt."

Anders lag het bij de avondmaalsleer. De protestanten bleven onoverkomelijke bezwaren houden tegen de leer van de transsubstantiatie, de verandering van brood en wijn in het lichaam en bloed van Christus. Ook de kerkelijke hiërarchie en het pausambt wezen zij af. De niet-zichtbare gemeenschap van gelovigen bepaalde het wezen van de kerk, niet de zichtbare instantie.

Tot een volledige overeenstemming in de leer kwam het niet in Regensburg. "Het gehele beraad om tot verzoening te komen ging in rook op", concludeerde Calvijn.

Vervloeking

De Rooms-Katholieke Kerk en de protestantse kerken groeiden na 1541 steeds verder uit elkaar. Rome schiep tijdens het Concilie van Trente (1545-1563) duidelijkheid over haar theologische opvattingen. De kerkvergadering onderstreepte het absolute gezag van de paus en het belang van aflaten, heiligenverering, vagevuur en de zeven sacramenten.

Over een groot aantal onderdelen van de protestantse leer sprak het concilie een anathema ("die zij vervloekt") uit. Zo bepaalde de vergadering in 1547 dat "mensen die zeggen dat de genade, waardoor wij gerechtvaardigd worden, alleen maar een gunst van God is", vervloekt zijn.

Andersom wezen de protestanten de typisch rooms-katholieke leerstellingen af. De Heidelbergse Catechismus, die verscheen in het laatste jaar van het Concilie van Trente, neemt op veel plaatsen stelling tegen Rome. Vraag en antwoord 80 noemt de mis een "vervloekte afgoderij."

Dialoog

Toenadering tussen Rome en de kerken van de Reformatie is van vrij recente datum. Sinds het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-1965) maakt de Rooms-Katholieke Kerk meer ernst met de oecumene. Inmiddels voert ze een officiële dialoog met verschillende wereldbonden van protestantse kerken, zoals die van anglicanen, lutheranen, methodisten, gereformeerden, baptisten en pinksterchristenen.

Het Vaticaan is sinds 1970 in gesprek met de World Alliance of Reformed Churches (WARC), die wereldwijd zo'n 200 kerkgenootschappen met 75 miljoen leden vertegenwoordigt. Dat leverde twee gezamenlijke documenten op: over kerk en wereld en over het kerkbegrip. Paus Benedictus XVI riep vorig jaar op de wederzijdse veroordelingen uit het verleden te herzien.

Sinds 1993 is er ook een dialoog gaande tussen de Evangelische Alliantie (EA), een overkoepelende organisatie van ongeveer 150 miljoen evangelischen wereldwijd, en de Rooms-Katholieke Kerk. De gesprekken worden gevoerd door de pauselijke raad voor de eenheid van christenen en de theologische commissie van de EA.

Tijdens de gezamenlijke ontmoetingen hebben besprekingen plaats over het gezag van de Heilige Schrift en zijn relatie tot de kerkelijke traditie, de rechtvaardiging door het geloof, de gemeenschap van christenen in gescheiden kerken, evangelisatie en het werven van kerkleden bij andere kerken.

Prominente rooms-katholieken en evangelicalen -onder wie de bekende theoloog James Packer- houden sinds 1994 onofficiele samensprekingen. De onofficiële werkgroep Evangelicals and Catholics Together gaat uit van wat rooms-katholieken en protestanten samenbindt, zoals de Apostolische Geloofsbelijdenis. Regelmatig verschijnen er gezamenlijke verklaringen, zoals over christen-zijn in de samenleving, de rechtvaardigingsleer, Schrift en traditie, de kerk, persoonlijke levensheiliging en de bescherming van het leven.

Rechtvaardiging

Mijlpaal in de oecumenische gesprekken is een gemeenschappelijke verklaring van de Rooms-Katholieke Kerk en de Lutherse Wereldbond. Op 31 oktober -Hervormingsdag- 1999 bereikten zij in Augsburg overeenstemming over de basiswaarheden van de rechtvaardigingsleer.

"Het is ons gemeenschappelijk geloof", aldus de verklaring, "dat de rechtvaardiging het werk van de drie-enige God is. De Vader heeft zijn Zoon tot heil van de zondaar in de wereld gezonden. De menswording, de dood en de opstanding van Christus zijn de grond en voorwaarde van de rechtvaardiging. Daarom betekent rechtvaardiging dat Christus zelf onze gerechtigheid is, waaraan wij naar de wil van de Vader door de Heilige Geest deel krijgen. Gemeenschappelijk belijden wij: alleen uit genade in het geloof in de heilsdaad van Christus, niet op grond van enige verdienste van onze kant worden wij door God aangenomen en ontvangen wij de Heilige Geest, die onze harten vernieuwt en ons in staat stelt en oproept tot goede werken."

De Wereldraad van Methodisten sloot zich vorig jaar aan bij de gemeenschappelijke verklaring van Rome en de Lutherse Wereldbond.

Ware kerk

Over het wezen van de kerk lopen de meningen echter uiteen. De rooms-katholieken wezen in de zestiende eeuw al op het belang van de zichtbare kerk, bestaande uit de paus, de bisschoppen en de prelaten; de protestanten stelden dat het wezen van de kerk bestaat uit de gemeenschap van uitverkorenen.

Die posities zijn niet wezenlijk veranderd. In juli dit jaar maakte de Rooms-Katholieke Kerk haar visie op de kerk nog eens duidelijk. De Vaticaanse congregatie voor de geloofsleer, die waakt over de zuiverheid van de rooms-katholieke leer, publiceerde een document waarin staat dat de kerk van Rome "de enige kerk van Christus" is. Protestantse kerken mogen zich geen kerk noemen, omdat ze de wezenlijke eigenschappen van het kerk-zijn zouden missen: de juiste leer en een juiste visie op de sacramenten, vooral de eucharistie.

Volgens het document, getiteld "Antwoorden op vragen over bepaalde aspecten van de leer van de Kerk", houdt de oecumenische betrokkenheid van de Rooms-Katholieke Kerk niet in dat zij haar overtuiging opgeeft dat ze de enige echte kerk van Christus is.

De congregatie erkent dat er buiten de kerk "talrijke elementen van heiliging en waarheid" zijn. Maar die zijn er in verschillende gradaties. Zo kent het Tweede Vaticaanse Concilie de titel "kerk" toe aan de oosterse kerken die zich in de middeleeuwen wel afscheidden van Rome, maar toch eenzelfde kerkstructuur hebben bewaard, samen met het priesterschap dat teruggaat tot de apostelen en de eucharistie. Voor het Vaticaan blijft wel staan dat orthodoxe kerken, die de paus niet als hoofd erkennen, "een gebrek" hebben.

De kerken die tijdens de Reformatie in de zestiende eeuw ontstonden, blijven in de ogen van Rome slechts "kerkgemeenschappen."


Rome en Reformatie

De belangrijkste leerverschillen tussen de Rooms-Katholieke Kerk en de kerken uit de Reformatie:

- Rechtvaardiging - De Reformatie belijdt dat een mens zalig wordt door de toegerekende gerechtigheid van Christus. Dit gebeurt alleen door genade (sola gratia) en geloof (sola fide). Volgens de Rooms-Katholieke Kerk zijn behalve geloof ook goede werken nodig, die God uit genade schenkt.

- Sacramenten - Rome telt zeven sacramenten: doopsel, vormsel, eucharistie, biecht, wijding, huwelijk en zalving. Protestantse kerken erkennen slechts doop en avondmaal. Wat betreft het avondmaal bestaat verschil van mening over de werkelijke presentie van Christus in brood en wijn.

- Traditie - Volgens de Reformatie openbaart God Zich in de Schrift (sola Scriptura). Voor de Rooms-Katholieke Kerk zijn Schrift én traditie maatgevend. De kerk mag leeruitspraken doen, omdat de Heilige Geest haar leidt.

- Heiligen - De Rooms-Katholieke Kerk vereert Maria en een groot aantal heiligen. De Reformatie wijst beide opvattingen af.

- Kerk - De Rooms-Katholieke Kerk én de protestantse kerken belijden één heilige, algemene kerk. Voor Rome is dat een zichtbare kerk, met een hiërarchische structuur (met de paus aan het hoofd). Protestanten gaan ervan uit dat de ware kerk ook een niet-zichtbare gestalte heeft, bestaande uit de uitverkorenen. Zij ontkennen het primaat en de onfeilbaarheid van de paus.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 25 oktober 2007

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Zoeken naar een gemeenschappelijke leer

Bekijk de hele uitgave van donderdag 25 oktober 2007

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken