Ventilatie in onbalans

Ir. Gert Harm ten Bolscher, werkzaam als manager bij DWA installatie- en energieadvies, erkent dat bewoners in Vathorst reële problemen hebben met het ventilatiesysteem (zie "Drie manieren van ventileren") in hun huis. Volgens hem zijn deze problemen niet te wijten aan het balansventilatiesysteem op zich. "Het televisieprogramma Zembla wilde met zijn uitzending op 29 maart dit type ventilatie in een hoekje plaatsen. De zaak werd eenzijdig belicht. Dat vind ik jammer, omdat ik ervan overtuigd ben dat balansventilatie ook een goed systeem is, naast de andere ventilatiesystemen die er op de markt zijn. Bovendien is er veel onnodige onrust door ontstaan."

Ten Bolscher omschrijft het omstreden balansventilatiesysteem -inmiddels toegepast in zo'n 400.000 woningen in Nederland- als een belangrijke vernieuwing in de strijd tegen energieverlies. Een warmtewisselaar draagt warmte uit de afgezogen binnenlucht met een buizensysteem over op nieuw aangezogen buitenlucht. Dit verlaagt de stookkosten van een woning met ongeveer 50 procent. Het systeem is ontwikkeld om ervoor te zorgen dat nieuw opgeleverde woningen kunnen voldoen aan verscherpte eisen voor energiegebruik uit het Bouwbesluit. Het energiegebruik van een woning wordt aangegeven met een energieprestatiecoëfficiënt (EPC). Sinds 2004 geldt een EPC van 0,8. Alle nieuw opgeleverde woningen moeten vanaf 2020 energieneutraal zijn, dus een theoretische EPC hebben van nul.

Onderzoek

"Uit betrouwbare bron heb ik gehoord dat Zembla op eigen kosten onderzoek heeft laten uitvoeren naar de kwaliteit van de binnenlucht in woningen met balansventilatie. Wat bleek: In de onderzochte huizen met balansventilatie werden geen hogere concentraties ziektekiemen aangetroffen dan in de buitenlucht. Zembla zweeg daarover echter in alle talen. Hierdoor is het een eenzijdig negatief verhaal geworden."

Dat betekent volgens Ten Bolscher overigens niet dat er niets aan de hand is met de ventilatiesystemen in de onderzochte huizen. "Ons onderzoek leverde tal van technische mankementen op waardoor de systemen in nogal wat huizen niet goed werkten. Dat kan een verklaring zijn voor de gezondheidsklachten van de bewoners."

Ten Bolscher licht toe: "Bouwpartijen hebben -om kosten te besparen- systemen geïnstalleerd of laten installeren die bij de oplevering al niet voldeden aan de eisen van het Bouwbesluit. In bepaalde ruimtes kwam daardoor onvoldoende verse lucht binnen. Daarnaast voldoet het systeem pas aan de eisen van het Bouwbesluit als geventileerd wordt in de hoogste stand. Die hoogste stand was bij de bewoners niet populair, vanwege de herrie -geregeld meer dan 40 decibel- vergelijkbaar met een draaiende koelkast naast je bed. In nogal wat gevallen zetten bewoners om deze reden het systeem op de laagste stand en schakelden ze het 's nachts zelfs helemaal uit."

De oorzaak van de geluidsoverlast had volgens Ten Bolscher te maken met het aanbrengen van onvoldoende akoestische isolatie, ook weer om kosten te besparen. Soms stonden inblaasventielen niet goed afgesteld, waardoor eveneens geluidsoverlast ontstond.

Dit alles leidde tot een gebrekkige ventilatie waardoor het koolstofdioxidegehalte (CO2) in de meeste woningen opliep tot ver boven de normen, of beter gezegd grenswaardes van het Bouwbesluit. Verder trof DWA in sommige ventilatiesystemen cement, piepschuimkorrels en bouwstof aan. Daardoor raken filters verstopt waardoor de luchtstroming wordt geremd. Ten Bolscher hekelt de versnippering van werkzaamheden in de bouw: "Als er tijdens de aanleg ondeskundig en slordig wordt gewerkt en onderdelen rondslingeren op de bouwplaats, bestaat het risico dat het systeem al is vervuild nog voordat het in gebruik is."

DWA ontdekte ook dat systemen -weer om geld te besparen- niet goed waren ingeregeld. Dan is de hoeveelheid aangevoerde en afgezogen lucht niet in balans. Installateurs krijgen daarvan de schuld, maar die handelen vaak in opdracht van ontwikkelaars of aannemers. Ten Bolscher, met nadruk: "Geen enkele onderzochte woning in Vathorst was goed ingeregeld, terwijl dat per huis maar anderhalf uur kost." DWA heeft onlangs drie woningen opnieuw aangepakt: "Eén uur rekenen, één uur instellen en 80 euro isolatie per woning, waar praat je dan over?"

Fabel

Ook gemeenten laten vaak steken vallen. Ten Bolscher geeft aan dat gemeenten onvoldoende nagaan of het ventilatiesysteem in de aanvraag voor de bouwvergunning en naderhand in de opgeleverde woningen wel voldoet aan het Bouwbesluit. Ze zijn volgens de Woningwet verplicht om dat te controleren. Vaak hebben ze de kennis daarvoor niet in huis. Aannemers en projectontwikkelaars maken hier volgens hem misbruik van: "Als gemeenten steekproefsgewijs controleren, zie je de kwaliteit van de ventilatie, of beter gezegd van de luchtkwaliteit inde totale woning, met stappen omhooggaan."

De communicatie bij de woningoverdracht is ook gebrekkig, constateerde DWA: "Gemeenten en projectontwikkelaars vertellen de nieuwe bewoners: Steek de stekker er maar in en hij doet het. Ze vergeten te zeggen dat de filters elk halfjaar vervangen moeten worden. Dat is vaak na drie jaar nog niet gebeurd. Dan krijg je natuurlijk gezondheidsklachten." Ten Bolscher bevestigt dat sommige bewoners denken dat ze geen raampje open mogen zetten: "Dat is een fabel, alleen is 's winters het rendement van de verwarming hoger als je ramen dicht hebt."

De mediahype na de uitzending van Zembla zorgde ook voor psychologische effecten. Ten Bolscher ontmoette in Vathorst een bewoonster die beweerde: "Ik heb balansventilatie, dus ik ben ziek. Ik wil gevelventilatie, want dat werkt veel beter." Bij nader inzien blijkt in haar huis het gewenste gevelsysteem al te zijn ingebouwd. De klachten zijn bijna over als de onderzoekers haar huis verlaten.

Ten Bolscher verdedigde vandaag op het seminar "Gezond ventileren", dat mede georganiseerd is door DWA, de stelling dat balansventilatie een prima systeem is, ondanks dat sommige experts zeggen dat het niet meer mag worden toegepast in woningen. Fabrikanten, het ministerie van VROM en de installateurs staan volgens hem voor de uitdaging om de informatievoorziening aan de gebruikers van het systeem te verbeteren. Alle relevante informatie komt digitaal beschikbaar op een nieuwe website.

Als het aan de DWA-manager ligt, heeft het balansventilatiesysteem goede toekomstperspectieven, omdat de energiekosten blijven stijgen. Hij ziet voldoende kansen om het verder te ontwikkelen door combinatie met bijvoorbeeld een warmtepomp die omgevingswarmte benut voor verwarming van de woning. "Dit levert 's winters zeer energiezuinige verwarming op en 's zomers kan dat systeem het huis koelen. Het is heel goed mogelijk om gezonde en energiezuinige huizen te bouwen; diverse voorbeelden bewijzen dat. Problemen zoals zich hebben voorgedaan in Vathorst zijn te voorkomen als iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt."

www.amersfoort.nl/smartsite.shtml?id=188071

Ingeklemd tussen vuilstort en snelwegen

Fijnstof, stank en gebrek aan goede voorlichting is volgens bewoners de werkelijke oorzaak van de narigheid in Vathorst.

De Leersumseberg is een van de straten in Vathorst waar ventilatieproblemen optraden. Sfeervolle huurwoningen in Oudhollandse stijl wisselen elkaar af. Wendy Djasian en haar buurvrouw Suzanne Metz -beiden wonend aan de Leersumseberg- bevestigen dat hun ventilatiesysteem niet goed heeft gewerkt, maar zij durfden wel een raampje open te zetten. De gedachte dat niet zou mogen, leefde bij sommige bewoners sinds de oplevering van de woningen. Het ventilatiesysteem in beider huizen is onlangs gereinigd: "Toen de unit werd schoongemaakt kwam er allemaal piepschuim uit."

Aan deze straat zitten meer probleemgevallen. Vutter Arie Klaassen (64) is een van hen. Hij woont al vijfenhalf jaar met plezier in Vathorst. Aan de achterkant van zijn huis ligt een brede watergang. "Daar kun je prima vissen en dat doe ik graag", zegt Klaassen met een glimlach.

Zijn huis is voorzien van het balansventilatiesysteem. Hij heeft al jaren last van een luchtwegklachten.

Is uw ziekte erger geworden sinds u woont in een huis met balansventilatie?

"Dat denk ik niet", zegt Klaassen stellig. "Ik heb nu wel een inhalator, maar dat komt door de hooikoorts. Die ventilatie is hier het probleem niet. Er zijn mensen die alles opblazen. Na die uitzending van Zembla werd er veel geklaagd over het ventilatiesysteem. Bewoners willen weg, er staan hier in de buurt vijf huizen al een halfjaar te koop."

Dus hier is geen probleem met balansventilatie?

"Toch wel. Dat begon al bij de oplevering. Ze zeiden: Hier is de stekker, steek hem er maar in en het systeem werkt. Maar de afstelling deugde niet, dat heeft een vriend van mij in orde gemaakt. Ingenieursbureau DWA heeft onlangs CO2-metingen verricht en nieuwe ventielen in de aan- en afvoerbuiz en geplaatst om het geluidsniveau te verlagen.

De woningcorporatie zei bij de oplevering dat de filters van het ventilatiesysteem goed schoongemaakt moesten worden. Dat deed je dan natuurlijk. Maar na één wasbeurt kwam er veel meer stof in huis, omdat de mazen in de filters groter waren geworden. Nu krijgen we voortaan elk halfjaar nieuwe filters, daar hebben we pas bericht van gehad."

Is dat dan elk halfjaar nodig?

"Dat denk ik wel, kom maar mee." Klaassen gaat naar de tweede verdieping van zijn huis. Aan de muur hangt een apparaat ter grootte van een HR-combiketel, de unit van de balansventilatie. Hij trekt een filter uit het systeem: "Die zit er nu zes weken in en is al bijna zwart.

De huisarts zegt dat hier meer luchtwegklachten voorkomen dan gemiddeld in Nederland. We wonen ingeklemd tussen twee snelwegen, de A1 en de A28. Het drukke verkeer zorgt voor het nodige fijnstof in de lucht."

Zijn vrouw: "En op 300 meter afstand is een vuilstort van Smink. Die stink t 's zomers behoorlijk; dat kan toch niet gezond zijn?"

Klaassen laat een doekje zien met wat fijnkorrelig zwart materiaal. "Kijk, dit komt uit de inblaasopening van het ventilatiesysteem; daar ga ik mee naar de woningcorporatie. Op de basisschool hier klagen kinderen over hoofdpijn. Ze hebben daar zelf apparaten aangeschaft om de lucht te reinigen. Er is al een juf weggegaan vanwege de problematiek. De lucht is hier ongezond, dat is het grote probleem."

Drie manieren van ventileren

Traditionele ventilatie: Verse buitenlucht komt binnen via open ramen of deuren. Om de lucht van de woonkamer in eengezinswoningen dagelijks te verversen is het aanbevelenswaardig 's nachts te ventileren als er niet wordt gestookt. Door een raampje te openen in combinatie met de deur naar de hal ontstaat een schoorsteentrek naar boven. Op zolder of een bovenverdieping dient dan ook een raam open te staan. In flats kunnen 's nachts twee bovenramen tegenover elkaar worden opengezet.

Mechanische ventilatie of gevelventilatie: Toevoer van buitenlucht heeft plaats via roosters in de muur of boven het raam. Een afzuiginstallatie blaast de vuile -maar warme- binnenhuislucht naar buiten. Dit systeem is niet energiezuinig.

Balansventilatie: Buitenlucht wordt actief naar binnen geblazen door de ventilatie-unit en vuile binnenlucht wordt actief weggezogen. De warmte van de afgevoerde lucht wordt door middel van een warmtewisselaar overgedragen op de binnengezogen lucht, zodat zo weinig mogelijk warmte verloren gaat door ventilatie. Dit systeem bespaart dus energie.

Luchtmonsters

GGD Eemland gaat nog dit jaar verder onderzoek doen in de Amersfoortse wijk Vathorst. "We kijken naar het effect van de genomen maatregelen", zegt woordvoerster Manon Vaal.

Metingen in woningen moeten duidelijk maken of aanpassingen aan de ventilatiesystemen zoals betere geluidsisolatie, juiste afstelling en tijdige vervanging van de filters hebben geleid tot daling van het geluidsniveau en voldoende capaciteit van de luchtverversingssystemen.

Moeilijker wordt het om vast te stellen of de genomen maatregelen ook daadwerkelijk hebben geleid tot een daling van het aantal gezondheidsproblemen. De in 2006 gesignaleerde klachten waren onder meer vermoeide en tranende ogen, verstopte neus of loopneus, vaak verkouden, hooikoorts, keel- en hoofdpijn, astma en vermoeidheid. "We bekijken nu hoe we het beste kunnen onderzoeken hoe het klachtenpatroon zich heeft ontwikkeld."

"De gemeente Amersfoort heeft bewust geen onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de buitenlucht in Vathorst", zegt woordvoerder Björn Hählen. "Het is een bouwlocatie. Daardoor zit er veel fijnstof in de lucht. In deze fase hebben metingen geen zin. Wat mogelijk wel zin heeft, is om in de ontwikkelingsfase vaker filters te verwisselen."

De snelwegen rond de wijk kunnen volgens Hählen nauwelijks invloed hebben op de luchtkwaliteit. "Daarvoor is de afstand tot de woonwijk te groot."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen