Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Een pennenstrijd op leven en dood

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Een pennenstrijd op leven en dood

Vader en zoon Kagchelland promoveren op polemiek Réveil en verlichting

3 minuten leestijd Arcering uitzetten

KAMERIK - Een pennenstrijd over leven en dood. Zo schetsen vader en zoon Kagchelland de geestelijke strijd tussen de vroege vertegenwoordigers van het Nederlandse Réveil en hun verlichte tegenpolen. "Het ging om Gods zaak. Helaas was het niet altijd een vruchtbaar debat. Er waren geen overwinnaars, mede door de felle toon aan beide kanten."

Vader Arend (1944) en zoon Michiel (1971) Kagchelland promoveerden vandaag in Leiden op het proefschrift "Van dompers en verlichten. Een onderzoek naar de confrontatie tussen het vroege protestantse Réveil en de Verlichting in Nederland (1815-1826)".

De aanhangers van het Réveil, met Willem Bilderdijk (1756-1831) als geduchte voorloper, wilden het vooruitgangsoptimisme van de verlichting uitdoven. De tegenstanders noemden hen daarom "dompers", ontleend aan het voorwerp om een kaarsvlam te doven.

De belangstelling en het verzamelen van oud materiaal -pamfletten, tijdschriften, kranten, handschriften en brieven- resulteerde na tien jaar in een boek met ruim 800 bladzijden in groot formaat, inclusief tal van portretten en illustraties (uitg. Eburon, Delft). Promotors zijn prof. dr. W. Verboom en prof. dr. E. G. E. van der Wall.

De nadruk van het onderzoek ligt op het vroege Réveil, een periode waarin de geest van de verlichting zich in de samenleving echt manifesteerde. Het betreft een periode die nog nauwelijks onderzocht is, en die volgens de auteurs ook interessanter is dan de latere tijd waarin het Réveil steeds meer gekanaliseerd werd.

Het Nederland van die dagen lag onder het oordeel. Dat vonden de vertegenwoordigers van het Réveil, zoals Da Costa, Capadose, Schotsman en vele anderen. Het algemene morele peil was volgens hen nog nooit zo laag geweest. Afval van het ware geloof, revolutiegeest in de samenleving als gevolg van de Franse Revolutie, verheffing van de autonome mens, bandeloze vrijheid die vroeg of laat moest omslaan in anarchie of staatsabsolutisme. "Het was geen verlichte tijd, maar juist een tijd van ongeloof, bijgeloof, afgoderij, dwingelandij, onkunde en duisternis."

De Réveilmannen baseerden hun theologische, maatschappelijke en staatkundi ge denkbeelden op het onfeilbare Woord van God en op de gereformeerde belijdenisgeschriften. Hun opvattingen stonden in flagrante tegenstelling tot de heersende wijsgerig-theologische beginselen van hun tijd, tot uiting komend in de leer van de voortreffelijkheid van de rede, een optimistische visie op de mens en zijn aangeboren redelijk-zedelijke beginselen en het verheerlijken van de vooruitgang in kennis, wetenschap en beschaving.

Op de omslag van het boek prijkt een spotprent waar Bilderdijk een domper zet op een brandend vuur, terwijl een fakkel op zijn hoofd valt. Het onderschrift luidt: "Ik wenschte, dat deze Fakkel u de kop verplette, oude gek! Vive de Verlichting."

"We hebben de ergste citaten uit de pamfletten over en weer maar weggelaten, anders was het een naslagwerk van scheldwoorden geworden", zeggen de promovendi. "De toon was fel, soms te scherp. Er was soms weinig ruimte voor echte argumenten. Uiteindelijk heeft de verlichting getriomfeerd in ons land, al is het Réveil nooit uitgestorven."

Het is bijzonder dat vader (gepensioneerd godsdienstdocent aan de Driestar) én zoon (werkzaam in het basisonderwijs) direct na elkaar op één dag promoveren. "We zijn perfect op elkaar ingespeeld", zegt Kagchelland junior.

Soms kwamen ze knikkebollend in de trein weer terug nadat ze de archieven in Amsterdam, Leiden of Den Haag hadden nagespeurd op nieuwe en onbekende publicaties. "We waren dan óp. Maar we hebben dit met veel plezier gedaan." "Het is jammer dat het voorbij is", zegt vader Kagchelland.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 15 januari 2009

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Een pennenstrijd op leven en dood

Bekijk de hele uitgave van donderdag 15 januari 2009

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's