Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Wormen in de kaas

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Wormen in de kaas

3 minuten leestijd

Het is een overbekend verhaal. Een man klemt aan het begin van een straat zijn duim. Aan het eind van de straat krijgt men door mondelinge overlevering te horen dat ’s mans been is geamputeerd. Zo heeft mondelinge overlevering geschiedschrijving vaak vervormd, mooier of lelijker gemaakt. Ze heeft zelfs tot mythevorming geleid.

Ik kwam daarop bij het lezen van een fraai boek: ”Geuzen en papen. Katholiek en protestant tussen Vecht en Eem 1550-1800” (uitg. Verloren, Hilversum). Daarin passeert de naam van de Italiaan Carlo Ginzburg. Hij schreef ”De kaas en de wormen. Het wereldbeeld van een zeventiende-eeuwse molenaar”.

Enige naspeuring leerde me dat de bewuste molenaar als ”aartsketter” in conflict kwam met de roomse inquisitie, vanwege zijn radicale ideeën over sacramenten, relikwieën, heiligenbeelden, kortom, de hele kerkelijke santenkraam. De Reformatie gaf hem de moed dit alles publiekelijk uit te dragen.

Maar zo reformatorisch waren zijn gedachtegangen niet. Zijn wereldbeeld was mede ontleend aan mondeling overgeleverde tradities, geworteld in het volksgeloof. Hij zag het zo: in den beginne was alles chaos: aarde, lucht, water en vuur door elkaar. Uit dit alles ontstond een massa, zoals kaas uit melk ontstaat. Daarin ontstonden wormen en dat waren de engelen. En onder al die wormen was er ‘een God’. Nou ja, dan ben je inderdaad wel een ”aartsketter”, ook in reformatorische ogen. Ook voor hem rookte de brandstapel. Maar hij putte zijn visie, las ik, „uit een onderstroom van boerenradicalisme, overgeleverd van generatie op generatie.”

Zulk volksgeloof heeft de eeuwen door onder het ongeletterde volk het Bijbelse geloof geflankeerd. Men geloofde in heksen, tovenaars en boze geesten. Ook de kerkelijke geschiedschrijving is erdoor vervormd. Zo komt in genoemd boek de hervorming in Nieuw-Loosdrecht ter sprake. Pastoor Nicolaas Thol zou ’s morgens de mis nog hebben bediend. ’s Middags riep hij de parochianen naar de kerk om hun mee te delen dat hij tot de Reformatie overging. Wie rooms wilde blijven, moest maar naar Oud-Loosdrecht gaan. Zulks geschiedde. De beelden en de doopvont gingen nog diezelfde middag de kerk uit en werden begraven. Alsof er niet meer gedoopt zou worden. De muurschilderingen werden met een kalklaag bedekt. Alles zomaar op een zondagnamiddag. Wat een gewillig volk.

In Nigtevecht droeg pastoor Jan Cruysbergh op 16 januari 1567 de mis op. Maar halverwege trok hij zijn misgewaad uit en wierp het op de grond. „Ik wens niet meer mee te doen aan deze afgoderij.” Het volk reageerde goedkeurend. In werkelijkheid verliep de hervorming in deze plaatsen veel geleidelijker.

De moraal van het verhaal is dat volksoverlevering misleidend is. Een dominee liet de staarten van de vossen bij Simson 5 meter lang worden om ze vervolgens op aanwijzen van zijn vrouw drastisch in te korten. Zoiets. Ook wonderverhalen kunnen –kúnnen– tot de categorie volksoverlevering behoren. Wormen in de kaas.

Maar nu toch nog even een andere volksoverlevering. Toen in Ethiopië jaren geleden een analfabete Joodse volksstam in volstrekte afzondering was ontdekt, bleek daar door eeuwenlange mondelinge overlevering de Joodse traditie het best te zijn bewaard. Zo kan het ook.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 18 november 2013

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Wormen in de kaas

Bekijk de hele uitgave van maandag 18 november 2013

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken