Vogels redden met groen licht

Olie- en boorplatforms zijn dodelijk voor trekvogels, vertelt Marquenie. „Vooral kleine zangvogels zijn het slachtoffer. Op een Duits olieplatform zijn in één jaar 463 dode exemplaren geteld. Als je ze bekijkt, gaat het om de halve vogelgids, zo’n 120 soorten.”

Marquenie raakt in 1992 als milieuadviseur betrokken bij proefboringen van de NAM in de Waddenzee, 2 kilometer uit de kust bij Terschelling. „Ze zouden in de zomer gaan boren en in de herfst testen en het gas affakkelen. In het najaar vliegen er echter ook zwermen trekvogels rond. Hoe moesten we daarmee omgaan? Er was eigenlijk erg weinig van trekvogels bekend. Waar vliegen ze? Hoeveel zijn het er? Hoeveel slachtoffers vallen er door boorplatforms? We wisten het niet.”

Het onderwerp is nog steeds taboe in de offshore-industrie. „Als je vroeg naar slachtoffers onder trekvogels, was het altijd: „Nee, dat gebeurt hier niet.” Terwijl er bij het affakkelen soms wel 4000 spreeuwen met afgebrande vleugels op het dek terechtkomen. Praten daarover is echter not done. Mensen generen zich ervoor”, weet Marquenie.

Gewoonlijk vliegen trekvogels onder platforms door of eromheen. Ook in het donker of bij mist weten ze hun weg prima te vinden. Als ze echter in het donker of in mist een helder verlicht olie- of gasplatform naderen, raken ze gedesoriënteerd. Ze blijven rondjes cirkelen om het platform totdat het licht wordt of de zon doorbreekt. „Tussen 23.00 uur en 4.00 uur vliegen er soms zwermen van wel 50.000 vogels om een platform heen”, legt Marquenie uit. „Platforms zijn echter niet glad afgewerkt. Vogels vliegen zich te pletter tegen draden.”

De grote boosdoener lijkt de verlichting van de platforms te zijn. Dus begint Marquenie een experiment met licht. Dat heeft echter heel wat voeten in de aarde. „Het licht op een platform is niet simpel met een knopje uit te schakelen.”

De NAM steekt in de jaren negentig veel tijd en geld in het onderzoek. Tijdens twee proeven op platforms voor de kust van Ameland –à 250.000 euro– blijkt inderdaad de verlichting het probleem. „Het was tijdens de vogeltrek bewolkt. Zolang het licht uit bleef, was er geen vogel te bekennen. Maar toen de lampen tien minuten brandden, zwermden er al weer 5000 vogels om het platform”, vertelt Marquenie.

De verlichting tijdens de vogeltrek uitdoen, is geen optie. „Dat is technisch en economisch –700 keer 250.000 euro– nauwelijks uitvoerbaar. Bovendien komt dan de veiligheid van de platformbemanning in het gedrang: de productie gaat dag en nacht door.”

De milieuadviseur meent dat de kleur van het licht weleens de sleutel tot de oplossing zou kunnen zijn. „Uit experimenten van een stagiaire bleek dat vogels zich aangetrokken voelen door wit licht –dat bestaat uit alle kleuren van de regenboog– en door rood licht. Op blauw en groen licht reageren ze niet of nauwelijks. Experimenten aan de Duitse universiteit van Neurenberg bevestigden de resultaten. Rood licht schopt het interne kompas van vogels in de war: hoe meer rood licht, hoe meer verstoring. Maar lampen zonder rood licht zijn nergens te koop.”

Elektronicagigant Philips gaat ook meedoen en komt met de zogeheten ClearSkylampen met veel groen en blauw en slechts 5 procent rood licht. „Als er helemaal geen rood in zit, zijn rode voorwerpen zoals een brandblusser of een reddingsboei onzichtbaar. Uit veiligheidsoverwegingen kan dat natuurlijk niet.”

De lichten worden geïnstalleerd op het platform L15 van de NAM voor de kust van Vlieland. De eerste reacties zijn verrassend positief. „De medewerkers vonden het prettiger werken bij blauw licht: ze zagen meer contrast. Dat vergrootte hun gevoel van veiligheid. De kraandrijver kon veel beter diepte zien. Ook de Search and Resquehelikopterpiloten van Vliegbasis Leeuwarden waren enthousiast. En in het najaar vlogen er 50 tot 90 procent minder vogels om het platform.”

Het lichtproject blijkt een doorslaand succes. „Maar”, zo vervolgt Marquenie. „Toen begonnen de problemen. Piloten van de Britse helikoptermaatschappij Bristo bijvoorbeeld wilden in 2009 ’s nachts niet meer op het platform landen. Ze zagen dat als één groene zee. Toen een Franse helikoptermaatschappij ook afhaakte, sloeg de twijfel toe bij de NAM. En al de groene verlichting werd weer vervangen door witte.”

Marquenie staat voor een raadsel. Tot de zomer van 2012. Hij is dan net met pensioen. „Ik ontdekte dat er twee soorten voorruiten bestaan voor helikopters: met en zonder een coating die het blauwe licht wegfiltert. Dit verklaart de positieve én de negatieve reacties: militaire toestellen hebben geen filter, maar civiele helikopters wel.” Inmiddels is dit probleem opgelost door de voortschrijdende techniek. Platforms worden in de toekomst uitgerust met een ring en een H van oranje licht, de zogenaamde circle-and-H-verlichting. Het blauwfilter op de helikopterruit hoeft dan geen probleem meer te zijn.

Maar wanneer Marquenie het onderwerp opnieuw aansnijdt, heeft niemand meer interesse. „Philips heeft het ClearSkyverlichtingsconcept verkocht aan IMT, een Nederlandse fabrikant die er wel brood in ziet; en milieubewegingen zijn druk met windmolens, die veel vogels het leven zouden kosten – uit onderzoek blijkt echter dat windmolens op zee nauwelijks een probleem opleveren voor vogels. Maar de platforms doden nog steeds tal van zangvogels.”

>>imt.eu

Flora- en faunawetgeving noodzaakt tot actie

Boor- en productieplatforms op de Noordzee moeten vanaf 1 januari dit jaar voldoen aan de Natuurbeschermingswet en de Flora- en Faunawet. Het is daardoor verboden om inheemse beschermde diersoorten opzettelijk te verontrusten, te vangen, te verwonden en te doden.

Eelco Leemans, directeur van Stichting De Noordzee, bevestigt dat er veel trekvogels sneuvelen rond boorplatforms. „Het gaat om ten minste 300.000 vogels per jaar. Deze vogelsterfte op de Noordzee is vrij onbekend. Maar door de inwerkingtreding van de wet is het een urgente kwestie geworden. Het is bewezen dat trekvogels gedesoriënteerd raken door fel licht.”

Ook voor de vogels die wel overleven, heeft desoriëntatie gevolgen. „Ze raken meer energie kwijt dan nodig. Ze hebben daardoor een kleinere kans om aan te komen. Dat brengt vervolgens risico’s voor hun voortplanting met zich mee.”

Aart Tacoma, woordvoerder milieu van Nogepa –de brancheorganisatie van olie- en gasproducenten–, wil het vogelprobleem absoluut niet bagatelliseren, maar zet wel vraagtekens bij de hoge sterftecijfers. „We hebben momenteel geen harde getallen over de omvang van het probleem. Of de branche de wet overtreedt, is dus niet zeker.”

Landen die deelnemen aan het internationale Osparverdrag ter bescherming van het zeeleven in het noordoosten van de Atlantische Oceaan gaan terughoudend om met het nemen van maatregelen. Ze hebben twee acties afgesproken, somt de Nederlandse delegatieleider Thomas Collette op. „Allereerst moet er zekerheid komen over het werkelijke aantal vogelslachtoffers door platforms; workshops in 2012 gaven geen eensluidend beeld. Daarnaast is een aantal landen een vrijwillige richtlijn overeengekomen om het licht op de platforms af te schermen.”

De olie- en gasindustrie onderzoekt momenteel of met bijvoorbeeld uitschakelbare verlichting en afscherming mogelijke effecten kunnen worden voorkomen, vertelt Aart Tacoma. „Ook ondersteunen we het project ”Licht op natuur” door Wageningen UR. We zijn echter terughoudend met de toepassing van ClearSkyverlichting. Deze past nu niet binnen de internationale veiligheidsafspraken die groene verlichting voorschrijft voor helikopterdekken.”

Eelco Leemans bezocht enkele jaren geleden het L15-platform bij Vlieland, dat was voorzien van ClearSkyverlichting. „Dat was indrukwekkend. Vogels hadden er geen last van, terwijl mensen er goed bij konden werken.” Hij was hoogst verbaasd dat de lampen twee jaar geleden vanwege veiligheidsaspecten geruisloos waren vervangen.

„De olie- en gasbedrijven hebben maatschappelijk verantwoord ondernemen hoog in hun vaandel staan. Daar zou ClearSkyverlichting goed in passen.” Als helikopterdekken in de toekomst worden uitgerust met oranje circle-and-H-verlichting, ziet Leemans geen belemmering om de vogelvriendelijke verlichting opnieuw te introduceren op de platforms.

ClearSky als efficiënte straatverlichting

Als vogelvriendelijke verlichting op boor- en productieplatforms wordt ClearSky vooralsnog minimaal gebruikt. Maar als straatverlichting al wat vaker, vertelt Marjolein Boer, woordvoerder van fabrikant IMT uit Culemborg.

„ClearSky activeert de staafjes in het netvlies. Die zijn extreem gevoelig voor groen licht. Je ziet daardoor in het donker veel meer contrast dan bij gebruikelijke straatverlichting. Onder geel licht zie je de grasberm als vage mat, maar onder het groene licht kun je de grassprietjes zelfs haarscherp zien.”

Uit testen blijkt dat ClearSky dertig keer efficiënter is dan gewone straatverlichting, vervolgt Boer. „Met veel minder watts zie je meer. Gemeenten kunnen hiermee fors besparen op hun energierekening.” Ameland is de eerste gemeente die is overgestapt op ClearSky als straatverlichting. „De veerdam van Nes heeft ze al. De andere dorpen vragen de gemeenteraad geregeld wanneer zij hun groene verlichting krijgen”, vertelt Boer.

Groningen Seaport experimenteert momenteel in de Eemshaven met de groene verlichting. Als de proef succesvol verloopt, overweegt de directie van Groningen Seaports om het hele havengebied van groen licht te voorzien.

Met ClearSky is ook lichtvervuiling grotendeels verleden tijd: de lampen branden minder fel en het groene licht reflecteert nauwelijks. Boer: „Als je de veerdam van Nes in het donker nadert, zie je de lampen pas als je nog slechts een kilometer van het eiland bent verwijderd.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen