Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Gast in hospice Rozenheuvel

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Gast in hospice Rozenheuvel

9 minuten leestijd

Nog maar twintig jaar terug was het woord hospice onbekend en stond de medische wereld sceptisch tegenover palliatieve zorg. Nu zijn er hoogleraren voor dit terrein en kent ons land een netwerk aan hospices en bijnathuishuizen. „Gemiddeld overlijden hier twee mensen per week.

Ooit was Rozenheuvel het winterverblijf van de heren van het nabijgelegen Kasteel Rosendael. Sinds 1994 doet het landhuis in het parkachtige dorp Rozendaal bij Arnhem dienst als hospice van het Leger des Heils. Het kreeg bekendheid door het werk van de uit Polen afkomstige oncoloog dr. Ben Zylicz, een van de pioniers op het terrein van de palliatieve zorg. Hij verzette zich fel tegen ‘kookboekgeneeskunde’ bij ongeneeslijk zieke patiënten en bepleitte zorg op maat in de laatste levensfase, waarbij niet de technische en medische mogelijkheden, maar de behoeften van de zieke centraal staan.

De pioniersjaren waren bij het afscheid van Zylicz in 2005 voorbij. Door de uitbouw van het pand, in 2009, kwam het aantal beschikbare bedden op tien. Na de laatste periodieke toetsing van de zorg, voor het opnieuw verkrijgen van het Keurmerk Palliatieve Zorg, werd Rozenheuvel door de toetsingscommissie geprezen om de gedegen organisatie, de deskundige medewerkers en de betrokken vrijwilligers.

Mieke Pluymert, als specialist ouderengeneeskunde in dienst van het Arnhemse verpleeghuis Regina Pacis, is verantwoordelijk voor de medisch-palliatieve zorg in Rozenheuvel. Ze wordt daarin bijgestaan door een fysiotherapeut, een psychosociaal medewerker en gespecialiseerde verpleegkundigen. Gerrie Kat, majoor bij het Leger des Heils, is aangesteld als geestelijk verzorger.

Vrijwilligers

De christelijke levensovertuiging is bij Rozenheuvel verweven met de dagelijkse praktijk. Elke maandagmorgen verzorgt een voorganger uit de regio een weekopening voor de medewerkers, de vrijwilligers en de ongeneeslijk zieke gasten. Er wordt zo min mogelijk gesproken over patiënten. Ook de aankleding van het monumentale pand wekt weinig associaties met een ziekenhuis. Het doet meer denken aan een ouderwets familiehotel.

Van de ruim honderd vrijwilligers is een derde actief als kok. Elke dag mogen de gasten aangeven wat ze die dag willen eten, waarna de dienstdoende vrijwilligers de ingrediënten inkopen en de maaltijden bereiden. „Die zijn niet alleen gezond, maar ze zien er ook nog geweldig uit”, verzekert unitmanager Thirza Koster, van origine oncologieverpleegkundige.

De bezettingsgraad van de hospice ligt rond de 90 procent. Het merendeel van de gasten komt uit Arnhem en omgeving, de rest uit alle mogelijk delen van het land. De laatste categorie kiest vaak voor Rozenheuvel omdat kinderen in de nabijheid van deze hospice wonen.

Belangrijk criterium voor opname is een levensverwachting korter dan drie maanden, omdat voor financiering een terminaalverklaring nodig is. Het overschrijden van de gestelde termijn levert volgens Koster overigens nooit problemen op. „Bij kankerpatiënten, onze grootste doelgroep, is de levensverwachting vrij goed in te schatten, maar bij aandoeningen als ALS, hartfalen en COPD is dat veel lastiger. We hebben ooit iemand gehad die hier negen maanden is geweest.” De gemiddelde verblijfsduur ligt in Rozenheuvel op krap een maand. „Meestal overlijden hier twee mensen per week, maar er zijn ook weken waarin zes gasten sterven.”

Respijtbedden

De Gelderse hospice van het Leger des Heils heeft enkele ‘respijtbedden’, voor ongeneeslijk zieke patiënten die er een zware periode overbruggen, bijvoorbeeld tijdens een zeer belastende chemokuur. Door de inkrimping van de verpleeghuiszorg ziet de unitmanager de druk op de hospices toenemen. „Veel mantelzorgers zijn overbelast, wat nogal eens tot een crisisopname leidt.”

Rozenheuvel probeert dat te voorkomen door nauw samen te werken met het palliatief team van de Stichting Thuiszorg Midden-Gelderland. „Veel medewerkers van dit team hebben bij ons gewerkt, dat maakt de lijnen kort. Bovendien zitten we samen in het consultatieteam van het Integraal Kankercentrum Nederland. Helaas zijn er ook thuiszorgorganisaties met heel weinig kennis op palliatief gebied, waardoor ze te laat actie ondernemen.”

De instroom vanuit het Rijnstateziekenhuis in Arnhem is goed geregeld. Palliatief arts Mieke Pluymert zit daar wekelijks bij het multidisciplinair overleg voor de bespreking van uitbehandelde patiënten die palliatieve zorg krijgen. „De groep van ongeneeslijk zieken die soms nog jaren leven, wordt steeds groter. Wij horen het graag tijdig als bij deze mensen de laatste fase is aangebroken en ze overwegen naar een hospice te gaan.”

Onduidelijk

Thirza Koster ziet tal van mogelijkheden om de samenwerking met het ziekenhuis uit te breiden, met name in de deskundigheidsbevordering op medisch en verpleegkundig gebied. „Gespecialiseerde artsen van Rijnstate die op Rozenheuvel een klinische les komen geven, verpleegkundigen van Rozenheuvel die stage lopen in het palliatief team van Rijnstate, artsen in opleiding die een poosje meelopen met Mieke Pluymert, et cetera.”

Het belang van een goede samenwerking is volgens de manager van Rozenheuvel temeer van belang nu de financiering van de hospicezorg uit de AWBZ gaat. Met ingang van 2015 zijn de zorgverzekeraars verantwoordelijk. Er is beloofd dat op de palliatieve zorg niet zal worden bezuinigd, maar het verschil in visie tussen de zorgkantoren noemt Koster „schrikbarend.”

Rozenheuvel heeft de onderhandelingen met verzekeraar Achmea inmiddels naar tevredenheid afgerond, maar veel collega-instellingen verkeren nog in onzekerheid. „De bedoeling is dat hospicezorg bij de thuiszorg wordt ondergebracht. Het probleem is dat een hospice naast verpleging en persoonlijke verzorging ook begeleiding biedt. Die gaat door de WMO naar de burgerlijke gemeenten. Het ministerie van VWS heeft gezegd dat dit niet voor de palliatieve zorg geldt. Daar moeten de drie elementen in één pakket blijven, maar over de concrete invulling bestaat nog zeer veel onduidelijkheid.”

Dit is het eerste deel in een serie van vijf artikelen over hospicezorg in Nederland.


Palliatief verpleegkundige verliest hart aan hospicezorg

Door een stage in Rozenheuvel, tijdens het laatste jaar van haar hbo-opleiding verpleegkunde, verloor Alieke Witsel haar hart aan de hospicezorg. Het is vooral de combinatie van technisch werk, verpleging en begeleiding die haar trekt. „Alle aspecten van het vak breng je hier in praktijk.” Dinsdag doet ze zo nodig intakegesprekken, op de dag van het interview met een bejaarde vrouw bij wie acute leukemie is geconstateerd. „Ze woont alleen met een hondje, en heeft één zoon.”

De palliatief en oncologisch verpleegkundige ervaart het niet als bezwaarlijk dat ze situaties soms mee naar huis neemt. „Het hoort bij dit werk dat je af en toe verdrietig of emotioneel de deur achter je dichttrekt.” Juist op zulke momenten ervaart ze de kracht van het christelijk geloof. „Het lijkt me verschrikkelijk moeilijk om als atheïst in een hospice te werken. Wat moet je dan antwoorden op vragen van mensen over de zin van het lijden en het leven na de dood? Die krijg je onherroepelijk in dit werk.”

Als consultatieverpleegkundige voor het Integraal Kankercentrum Nederland adviseert Witsel huisartsen en specialisten in de regio telefonisch over zaken als pijnbestrijding en palliatieve sedatie, in samenspraak met een palliatief specialist. De verpleegkundige van Rozenheuvel zag de achterliggende tien jaar een snelle professionalisering van de hospicezorg. De grootste vooruitgang is in haar optiek de ontwikkeling van het palliatief redeneren, afgeleid van het klinisch redeneren door artsen. „Het is nu gebruikelijk om de klachten van mensen te ontleden, om ze zo goed mogelijk te kunnen behandelen. Neem pijnklachten. Die kunnen een lichamelijke, maar ook een psychosociale oorzaak hebben. In het ziekenhuis wordt te makkelijk gekozen voor het verhogen van de dosis morfine, terwijl handmassage of een gesprek met een pastor effectiever kan zijn.”

Na de komst van een nieuwe gast stelt de verpleegkundige die de opname verzorgt op basis van een inventarisatie van de klachten een zorgplan op. Dat wordt dagelijks geëvalueerd en zo nodig bijgesteld. Het aantal technische handelingen is in de hospice relatief beperkt, omdat niet het toevoegen van dagen aan het leven, maar van leven aan de dagen centraal staat.

Omdat palliatieve zorg een relatief jong vakgebied is, komt er voortdurend nieuwe kennis bij, vooral op psychosociaal gebied. In het omgaan van terminale patiënten met de laatste levensfase onderscheidde Stichting STEM (Sterven op je Eigen Manier) vijf stijlen: proactief, onbevangen, vertrouwend, rationeel en sociaal. „Belangrijk is dat je als hulpverlener aansluit bij de stijl van de patiënt”, ontdekte Alieke Witsel. „Anders praat je snel langs elkaar heen.”

Ook de aandacht voor de betekenis van levensovertuiging en spiritualiteit zag ze de achterliggende jaren toenemen. „Terecht. Mensen zijn op het laatst heel puur. Ze verliezen alle maskers en gaan overdenken wat het belangrijkste in hun leven was. Daardoor kun je veel van deze patiënten leren. Wat dat betreft is dit het mooiste beroep wat je kunt bedenken.”


Hospices in soorten en maten

De hospicezorg in Nederland kent verschillende vormen. Het bekendst zijn de zelfstandige hospices waar professionele palliatieve zorg wordt geboden door een multidisciplinair team onder leiding van een palliatief arts. In 2000 werd de Associatie van High Care Hospices (AHCH) opgericht, voor gezamenlijke belangenbehartiging en uitwisseling van kennis. De associatie telt momenteel twintig leden. Voorwaarde voor toelating is het bezit van het Keurmerk Palliatieve Zorg. De Associatie van High Care Hospices ondersteunt de leerstoel ”ethische en spirituele vragen in relatie tot de palliatieve zorg in hospices” aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht (prof. dr. Carlo Leget) en de leerstoel hospicezorg aan de Universiteit Utrecht (prof. dr. Saskia Teunissen).

Belangrijk kenmerk van ”high care hospices” is de 24 uurs aanwezigheid van gediplomeerde verpleegkundigen die zijn gespecialiseerd in palliatieve zorg. Dit onderscheidt deze instellingen van hospice-units in verpleeghuizen, waar voornamelijk ziekenverzorgenden werken, onder leiding van een verpleegkundige. Zogenaamde bijnathuishuizen, meestal ontstaan uit particulier initiatief, worden gerund door vrijwilligers. De eigen huisarts van de patiënt is verantwoordelijk voor de medische zaken, een thuiszorgorganisatie levert de verpleegkundige zorg.

De hospicezorg ontdeed zich de achterliggende twintig jaar van het imago dat deze tak van zorg een hobby van prolifeartsen is. De acceptatie is mede te danken aan de inmiddels overleden humanistische bewindsvrouw Borst, die zich in haar jaren als minister van Volksgezondheid hardmaakte voor de integratie ervan in de reguliere zorg.

De instellingen voor palliatieve zorg en hospicezorg onderhouden contact met elkaar via regionale netwerken. De website netwerkpalliatievezorg.nl biedt een overzicht van alles wat de verschillende regio’s op dit terrein te bieden hebben. Om ook in piektijden voldoende capaciteit te hebben, zijn er per 100.000 inwoners 6 hospicebedden nodig, ofwel 1000 bedden voor het hele land.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 22 november 2014

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Gast in hospice Rozenheuvel

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 22 november 2014

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken