GBS: Terughoudend in aanpassen tekst Statenvertaling

Dat schrijft de GBS in een toelichting op de werkwijze in het project ”Statenvertaling bewaren”. Die staat in het jongste nummer van StandVastig, het officiële orgaan van de Bijbelstichting.

Een belangrijk uitgangspunt is „dat het taalkleed van de Statenvertaling intact wordt gelaten, ook ten behoeve van de herkenbaarheid van de vertaling”, schrijven C.C. Bremmer en C. Valk namens de projectgroep. Dat betekent onder andere dat woorden als dewijl, droefenis, krank, mitsgaders, vermogen (in de betekenis van kunnen) en voleinden gehandhaafd blijven.

Wijzigingen zullen alleen plaatsvinden „waar dat nodig is”, omdat „woorden niet meer begrepen worden of in betekenis veranderd zijn”. Ook is een uitgangspunt dat „wanneer een woord met een verouderde betekenis gewijzigd dient te worden, het vervangende woord eveneens moet passen in het taalkleed. Wanneer dit mogelijk is, zal een vervangend woord worden gekozen dat de vertalers zelf reeds hebben gebruikt.”

Van Dale

De GBS handhaaft in de nieuwe uitgave ook „vele woorden die weliswaar minder gebruikelijk zijn”. Zo blijven woorden staan die het woordenboek de Dikke Van Dale niet kenmerkt als „verouderd”, maar als „archaïsch”. „Archaïsche woorden zijn woorden die niet meer actief gebruikt worden in de spreektaal, maar die veelal nog wel worden begrepen en ook nog voorkomen in geschreven tekst.” Als voorbeelden noemt de GBS onder andere ”dewijl” en ”mitsgaders”.

Ook woorden die „gekenmerkt kunnen worden als Bijbeltaal” vervangt de GBS niet. Het gaat dan om begrippen als afschijnsel, edik, geraakte, gunstgenoot en morgenwake.

Er is ook een categorie woorden die het woordenboek niet als Bijbeltaal kenmerkt, maar die wel „een specifiek Bijbels gebruik hebben”, stelt de GBS. Ook die blijven wat betreft de projectgroep in de tekst staan. Voorbeelden daarvan zijn woorden als ”bestaan” (zoals in Psalm 1:5), ”bezoeken”, ”mogendheden”, ”ongerechtig” en ”weldadig”.

Vervangen

Is een woord echt in onbruik geraakt, dan stelt de GBS vast in hoeverre sprake is van ”niet verstaan” of ”misverstaan”. Woorden als aanschijn, doorbrengen (verkwisten) en grimmigheid (hevige toorn) zijn volgens de Bijbelstichting nog voldoende bekend. „Ook het woord ”vergaderen” in de betekenis van ”verzamelen” noemt Van Dale verouderd, maar mag nog wel bekend worden verondersteld”, aldus de GBS. „Dat geldt ook voor de vele woorden die beginnen met ”neder-” en ”weder-” (bijvoorbeeld nederliggen, wederkomen en dergelijke).”

Woorden die de projectgroep wel wil vervangen, zijn: achterlage (wordt hinderlaag), bagge (wordt ring), beradenen (degenen die zich laten raden), beroerte (beroering), betrachten (overdenken), bloedvriend (bloedverwant), duurachtig (duurzaam), grootmoedig (hoogmoedig), luchtige (lichtende), opsperren (opensperren), en verve (kleur). In sommige gevallen blijven de woorden ”beroerte” en ”betrachten” wel staan.

Doel

De Gereformeerde Bijbelstichting startte het project ”Statenvertaling bewaren” in 2022. Doel is om de Statenvertaling „te bewaren voor het nageslacht”. „Door veranderingen in de Nederlandse taal hebben sommige woorden nu een andere betekenis gekregen dan in de 17e eeuw het geval was. Ook zijn sommige woorden geheel in onbruik geraakt”, aldus de Gereformeerde Bijbelstichting in de toelichting.

Onder andere de synodes van de Gereformeerde Gemeenten (GG) en de Gereformeerde Gemeenten in Nederland spraken steun uit voor het project. Met name vanuit de Gereformeerde Gemeenten klinken regelmatig oproepen om tot een snelle afronding te komen. De synode van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland sprak uit niet deel te nemen.

De projectgroep gaat eerst „woorden en taalkundige constructies” verzamelen „die (door de ontwikkeling van de Nederlandse taal) niet meer worden begrepen of waarvan de betekenis is veranderd”. Daarna onderzoeken GBS-medewerkers „of er alternatieven zijn die inhoudelijk overeenkomen”.

De volgende stap is „de toetsing van de voorstellen door een commissie van revisoren vanuit de betrokken kerken. Als laatste zal het GBS-bestuur zich buigen over de voorstellen.

Woorden die de Dikke Van Dale kenmerkt als archaïsch blijven staan C.C. Bremmer en C. Valk, medewerkers project GBS

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen