Louis Braille leerde visueel gehandicapten kijken met hun handen

Coupvray (spreek uit: koewrè) ligt onder de rook van Parijs, vlakbij de oostelijke rondweg om de stad. Het is op zichzelf een onopvallend dorp. Toch wordt het bezocht door mensen uit alle delen van de wereld. Het zijn degenen die weten dat Louis Braille er geboren werd. Dat gebeurde op 4 januari 1809. Hij werd er tweeënveertig jaar later ook begraven. In de loop der jaren is Coupvray voor miljoenen visueel gehandicapten een soort pelgrimsoord geworden.

Oude begraafplaats
Wij beginnen ons bezoek aan Coupvray op de oude begraafplaats van het dorp. Er is net een bus met schoolkinderen aangekomen. Twee meisjes helpen een blinde mevrouw met uitstappen. Gedrieën wandelen ze de begraafplaats op. De meisjes, overbezorgd, waarschuwen voor elke steen, voor elke hobbel, voor elke kuil. Voor hen uit loopt een blinde man met een donkere bril, omringd door een stel jongens. Hij vertrouwt helemaal op zijn geleidehond en praat honderduit met de kinderen, die vol bewondering kijken hoe de hond zijn baas feilloos over de paden loodst.
Helemaal achteraan houdt excursieleider Pillonneau uit Chelles een oogje in het zeil. Hij vertelt ons dat hij een vereniging vertegenwoordigt die zich ten doel stelt kinderen en gehandicapten met elkaar in contact te brengen. „Wij kennen allemaal het verschijnsel dat kinderen geneigd zijn mensen met een handicap eng te vinden. Ze durven hen dikwijls niet te benaderen; ze weten niet hoe ze met hen moeten communiceren. Daardoor komen blinden ten opzichte van kinderen vaak in een isolement terecht. Onze vereniging wil daar iets aan doen. Deze keer hebben we enkele mensen uit een naburig blindeninstituut uitgenodigd om samen met een groep schoolkinderen een excursie te maken naar de geboorteplaats van Louis Braille.

Graf
Inmiddels zijn we aangekomen bij het graf van Braille. Op de marmeren gedenksteen staat een zwart gelakt ijzeren kruis. Iemand heeft er als eerbetoon een blauwe guirlande omheen gevlochten. Met goudkleurige letters zijn geboorte- en overlijdensdatum in de steen gegrift. Daaronder worden Brailles werk als leraar aan het nationaal blindeninstituut in Parijs en zijn uitvinding van het brailleschrift gememoreerd.
Onze begeleidster vertelt dat er aanvankelijk op Brailles graf slechts een eenvoudige steen gelegen heeft. Zijn ouders waren namelijk helemaal geen rijke, aanzienlijke mensen. Ze behoorden tot de eenvoudige handwerkslieden van Coupvray. Toen Louis op 43-jarige leeftijd stierf, werd hij begraven op de plek waar zijn vader en zijn zuster Marie al eerder ter aarde waren besteld. Pas naderhand realiseerde men zich in Coupvray dat Louis veel meer dan een gewone plaatsgenoot was geweest. Zijn blindenschrift begon zich over de hele wereld te verspreiden en de naam Braille werd een begrip. In 1885, 33 jaar na zijn dood, besloot de gemeenteraad van Coupvray dan ook unaniem dat het terrein waar zijn stoffelijke resten liggen, enkel en alleen zal worden benut voor het graf van deze beroemde man en dat er nooit iemand anders ter aarde zal mogen worden besteld. De gemeente liet een nieuwe grafsteen ontwerpen en sindsdien heeft men het graf van Louis Braille als gedenkplaats in hoge ere gehouden.

Compromis
Op de grote, liggende grafsteen staat een marmeren kistje, waarop twee geboetseerde rode rozen. Een van de kinderen vraagt aan de gids wat erin zit. Als ze vertelt dat daarin de handen van Louis Braille worden bewaard, kijken de kinderen haar ongelovig aan: Alleen de handen? Dat kan toch zeker niet?
„Toch is het waar, verzekert de gids en ze wijst naar de tekst op het kistje: De gemeente Coupvray bewaart met eerbied in deze urn de handen van de geniale uitvinder.
„In Parijs, aldus de gids, „staat een groot gebouw, het Pantheon. Daarin worden de stoffelijke resten van heel beroemde Fransen bewaard. Toen in 1952 de honderdste sterfdag van Braille werd herdacht, vond de Franse regering dat deze geniale Fransman ook in het Pantheon thuishoorde. Maar de inwoners van Coupvray wilden het graf van hun beroemde vroegere plaatsgenoot niet missen. Na lang heen en weer gepraat werd besloten een compromis te sluiten: Het lichaam van Braille zou naar Parijs gaan en de handen zouden in Coupvray blijven. En zo komt het dat Brailles handen hier liggen op een leeg graf.
De kinderen kijken een beetje ontsteld; ze vinden het maar een raar verhaal. Om ze wat gerust te stellen, vraagt de gids: „Weet je waarom speciaal de hánden hier in Coupvray gebleven zijn? Een meisje steekt haar vinger op: „Omdat Braille heeft geleerd hoe je met je handen kunt lezen als je blind bent.

Monument
Een van de klimmende straatjes brengt ons naar het oude centrum van Coupvray. Opzij van het raadhuis bevindt zich, te midden van een bloemenzee, een meer dan drie meter hoog monument ter ere van Braille. Het dateert uit 1887. Het geld ervoor kwam bijeen door talrijke bijdragen uit alle delen van de wereld. Tegenover het raadhuis staat het kerkje waar de kleine Louis op 8 januari 1809 werd gedoopt. Een plaquette aan de muur boven het historische doopvont herinnert aan deze gebeurtenis.
In de deuropening van het geboortehuis van Louis Braille staat Madame Benedetto klaar om de groep rond te leiden. „Bijna tweehonderd jaar geleden, vertelt mevrouw Benedetto, „woonden hier Simon-René Braille met zijn vrouw Monique en drie kinderen. In 1809 kregen ze er een kindje bij: een tenger, maar welgeschapen jongetje. Met goede, gezonde ogen, voegt ze er nadrukkelijk aan toe.
Hoewel het enige raampje nauwelijks voldoende is om de sombere ruimte te verlichten, zien we naast het raam een vitrine met instrumenten. Daaronder een lange werkbank; verder her en der wat gereedschap en aan de muur enkele paardentuigen. „Dit was de werkplaats van vader Braille, licht mevrouw Benedetto toe. „Hij was bourrelier van beroep. Wie weet wat een bourrelier is?
„Zadelmaker, roept een van de meisjes spontaan.
„Mis, zegt mevrouw Benedetto, „dat denkt bijna iedereen, maar dat is niet juist. De vader van Louis maakte geen zadels, maar riemen, leidsels en tuigen voor paarden. Je zou hem dus een leerwerker kunnen noemen. Welnu, bij het opgroeien kwam de kleine Louis wel eens bij zijn vader in de werkplaats om te kijken wat hij deed.
Op een dag gebeurde er iets vreselijks. Terwijl zijn vader even weg was, pakte de kleine Louis een van de vlijmscherpe mesjes die daar lagen, en probeerde daarmee een stukje leer af te snijden, zoals hij zijn vader vaak had zien doen. Hoe kon een vierjarig jongetje weten hoe gevaarlijk dat is? Plotseling schoot zijn hand uit en de punt van het mes kwam in zijn linkeroog terecht. De vader rende meteen met de jongen naar de dokter. Deze behandelde het gewonde oog naar beste weten en kunnen, maar hij kon niet voorkomen dat de wond ontstoken raakte. En, erger nog, ook het andere oog werd na verloop van tijd aangetast. Wát men er ook aan deed, het kwam niet meer goed. En toen Louis vijf jaar was, was hij volkomen blind.
De kinderen zijn onder de indruk van dit trieste verhaal. Ze volgen mevrouw Benedetto stilletjes naar de andere vertrekken van het huis, waar vrijwel alles te zien is wat met Louis Braille te maken heeft. We krijgen te horen en te zien dat de blind geworden jongen niet aan zijn lot werd overgelaten: Zijn vader hamerde met gladde, koperen kopspijkers de vormen van alle letters en cijfers op een houten plankje. De kleine Louis kon ze niet zien, maar wel voelen met zijn vingers. En zo leerde hij op de tast de vormen van letters en cijfers. Hij ging ook gewoon met zijn leeftijdgenoten naar school. En hoewel hij niet kon zien, nam hij via zijn gehoor alles scherp in zich op en prentte de dingen die hij leerde zorgvuldig in zijn geheugen. Weldra was hij zijn leeftijdgenoten in veel opzichten de baas.

Brailleschrift
Toen hij tien jaar was, werd hij ingeschreven als leerling van het Koninklijk Instituut voor blinde Kinderen in Parijs. De stichter van de school had voor zijn leerlingen een primitief leessysteem met grote, opgelegde letters ontworpen. Louis, die de letters van het alfabet op het plankje van zijn vader had leren voelen, verslond in korte tijd alle veertien boeken die met dit systeem waren gemaakt. Deze boeken waren evenwel onhandelbaar groot en voor normaal gebruik onbetaalbaar.
Louis maakte echter ook kennis met een gecodeerd leessysteem van een Franse legerkapitein. Deze had het ontworpen om soldaten in staat te stellen in het donker legerberichten te lezen. Het berustte op het principe dat klanken werden voorgesteld door tastbare punten en streepjes. Dat zette Louis aan het denken. Hij bestudeerde het systeem met grote belangstelling, maar stootte steeds weer op dezelfde tekortkomingen: het onhandige twaalfpuntensysteem en het weergeven van klanken in plaats van letters.
Toen Louis vijftien jaar was, had hij een eigen systeem ontwikkeld met letters, cijfers en leestekens in een goed bruikbaar zespuntensysteem. Dit schrift, dat naderhand naar Braille genoemd werd, vond tijdens het leven van de ontwerper maar weinig ingang. Het grote succes kwam pas na zijn dood. Het brailleschrift werd toen steeds meer de standaardvorm van lezen en schrijven over heel de wereld in vrijwel elke taal. En dat is het gebleven, zelfs tot in het computertijdperk.

Openingstijden
Het geboortehuis van Louis Braille is van dinsdag t/m zaterdag te bezoeken. Van 1 april tot 30 september zijn er rondleidingen om 10.00, 11.00, 14.00, 15.00, 16.00 en 17.00 uur. Van 1 oktober tot 31 maart om 14.00, 15.00 en 16.00 uur. Vrijdags op afspraak.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen