Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Waarschuwer tegen zelfbedrog

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Waarschuwer tegen zelfbedrog

Leen van Valen: „Waar Shepard eindigt, gaan Owen en Goodwin verder''

10 minuten leestijd

Door zijn boek De gezonde gelovige kreeg Thomas Shepard ook in Nederland bekendheid. Met een publicatie over zijn leven en werk haalt Leen van Valen de Amerikaanse puritein opnieuw voor het voetlicht. „Zijn bedoelingen waren goed, maar het lezen van zijn werk kan leiden tot ongezonde introspectie.

Belangstelling voor het puritanisme bracht Leen van Valen onder meer in Amerika. Figuurlijk en letterlijk. Hij raadpleegde er geschriften van de eerste generatie predikanten in New England. Onder hen nam Thomas Shepard een voorname plaats in. Door vertaald werk oefende hij ook in Nederland invloed uit. Met name in piëtistische kringen.
„Shepard is een man die heel sterk de nadruk legt op het toetsen van de bekering, en daar normen voor aanreikt. In de preken over de wijze en dwaze maagden gaat hij uitvoerig in op de kenmerken van een vals geloof. Meer dan de gemiddelde puritein is hij beducht voor inbeelding. Ook over zijn eigen gemeente was hij pessimistisch gestemd.

Speelde zijn karakter daarin een rol?
„Die indruk heb ik. Shepard had een somber karakter, dat waarschijnlijk mede door verdriet en teleurstellingen in zijn jeugd is gevormd. Daardoor kreeg hij mensenkennis maar ook wantrouwen naar mensen toe. Soms te veel. Dat zie je bijvoorbeeld in zijn houding ten opzichte van collega John Cotton, die in zijn prediking wat andere accenten legt dan hij. Dan zoekt hij soms spijkers op laag water.

Is er een relatie tussen Shepards theologie en zijn eigen bekeringsweg?
„Zonder meer. Hij kende in eigen leven een grote strijd om heilszekerheid. Die ervaring heeft zijn prediking gestempeld. Hij had de neiging om zijn bekeringsweg tot norm te maken, en legde grote nadruk op het zogenaamde voorbereidende werk, de boetvaardigheid die aan de bekering vooraf gaat. In New England was dat een belangrijk theologisch onderwerp. Lees je de getuigenissen van mensen uit de gemeente van Shepard, dan zie je daarin een overeenkomstig patroon. Na een periode van ontdekking door de wet, soms heel heftig, mogen ze in geloof tot de Heere Jezus vluchten.

In hoeverre speelt daarin mee dat ze hun geestelijke levensgang op de gewenste wijze hebben verwoord?
„De bekeringsgang wordt, zowel in de beleving als in de verwoording, sterk gekleurd door de prediking waaronder je verkeert. Dat is geen probleem zolang beleving en verwoording bijbels zijn, maar met een woord als voorbereiding kun je een heel verkeerde kant uit. Zeker als je er een leerstuk van gaat maken.

Daarin gaat Shepard in uw optiek te ver?
„Dat vind ik wel. Zijn collega John Cotton was evenwichtiger. Ook die besteedde aandacht aan het voorbereidend werk, maar de nadruk lag bij hem op het geloof, de rechtvaardiging en het vertrouwen op de beloften. Dat had waarschijnlijk te maken met het feit dat Cotton elke dag een poosje in de geschriften van Calvijn las. De zekerheid van het geloof is voor hem geen afgeleide van bepaalde kenmerken, maar van het zien op Jezus.
Shepard was veel minder bekend met Calvijn. Toch gaat hij in zijn visie op het voorbereidende werk minder ver dan zijn schoonvader, Thomas Hooker. Die stelde, onder meer in zijn boek De heilzame wanhoop, dat een zondaar zo ver moet komen dat hij zijn verdoemenis aanvaardt. Dat standpunt werd overigens door weinig predikanten in New England gedeeld. Het is meer mystiek dan gereformeerd.

Wijkt Shepard principieel af van de lijn van de Reformatie?
„Dat kun je niet zeggen. Wat hij in De gezonde gelovige over het geloof, de rechtvaardiging, het komen tot Christus en de aanneming tot kinderen schrijft, is zonder meer reformatorisch. Hij preekt ook voluit het aanbod van genade en leert net als Calvijn dat de zondaar in de eerste geloofsdaad, al is die nog zo zwak, in beginsel alles ontvangt. Wel legt hij andere accenten als het gaat om de heilszekerheid. Giles Firmin, een tijdgenoot van Shepard, gaf in zijn boek The real christian aan dat Hooker en Shepard zielen te lang onder het badwater van Johannes de doper hielden. Het mooie is dat Shepard daar niet geïrriteerd op reageerde.
Het kerkelijk standpunt van Shepard was behoorlijk exclusief. Waarin verschilt hij van Jean de Labadie?
„Beide streden voor een zuivere kerk, maar De Labadie verzandde in subjectivisme. Zijn kerkelijk standpunt werd steeds doperser, het verbond en de kinderdoop speelden in de labadistische beweging vrijwel geen rol meer. Shepard bleef de Anglicaanse Kerk als de Engelse kerk van de Reformatie zien en wilde het hele volk bij de kerk betrekken.

Voor het lidmaatschap en het dopen van kinderen moest je wel een getuigenis van persoonlijke bekering af kunnen leggen.
„Dat kwam voort uit een reactie op de situatie in de Anglicaanse Kerk. Daar kon je zelfs als je een schandalig leven leidde, je kinderen laten dopen. In die reactie zijn de puriteinen in New England doorgeschoten. Voor toelating tot een gemeente mag je geloof vragen, maar het wordt erg subjectivistisch als je een bekeringsverhaal wilt horen. Dat hebben de reformatoren nooit gedaan. Men heeft het standpunt ook niet lang vol kunnen houden. Er kwamen heel veel ongedoopte kinderen.

Hoe beoordeelt u Shepards bekendste boek: De gezonde gelovige?
„Positief. Wel denk ik dat hij alle stadia in het voorbereidende werk beter had kunnen terugbrengen tot één pagina, om meer aandacht te besteden aan de opwas in de genade. Daar komt hij niet aan toe. Waar Shepard eindigt, gaan Owen en Goodwin verder. Die zijn wat dat betreft evenwichtiger. Shepard richt zich grotendeels op de initiële bekering, terwijl het overgrote deel van de brieven van Paulus over de levensheiliging gaat.

Boeken als De gezonde gelovige werden geschreven om zoekende zielen verder te helpen. Deden ze dat inderdaad?
„Dat betwijfel ik. Je wordt, onbedoeld, sterk teruggeworpen op jezelf. Wat heb ik wel, wat niet? Daar kun je een leven lang mee bezig zijn. De bedoelingen van Shepard waren goed, maar het lezen van zijn werk kan leiden tot ongezonde introspectie.

Wat is de kracht van het boek?
„Ten diepste gaat het Shepard om het leren kennen en dieper leren kennen van de Heere Jezus. Dat zie je ook in zijn autobiografische geschriften. Christus is hem alles. Daar schrijft hij prachtige dingen over.

Wat is de actuele betekenis van De gezonde gelovige?
„Het kan een goed medicijn zijn tegen het rationeel aannemen van Christus en tegen gebrek aan besef van Gods majesteit en heiligheid. Als dat het geval is, zeg ik: Lees Shepard! We hebben van doen met een heilig, rechtvaardig God en een heilige, rechtvaardige Christus, Die zichzelf ervoor over heeft gehad om aan al de eisen van Gods recht volkomen te voldoen. Het bijbelse zicht daarop hebben we vandaag heel hard nodig.


Thomas Shepard 1604-1649

Grondlegger van Harvard University

Zorg en verdriet komen al vroeg het leven van Thomas Shepard (1604-1649) binnen. Zijn moeder sterft als hij vier jaar oud is. Zijn vader, een succesvol zakenman, zes jaar later. Veel familieleden in Towcester overlijden tijdens een pestepidemie.
Op 15-jarige leeftijd gaat Thomas studeren aan Emmanuel College in Cambridge. Van zijn puriteinse achtergrond is aanvankelijk weinig te merken. Hij leidt een los leven, tot een ernstige ziekte hem stilzet. In 1624 komt het tot een geestelijke doorbraak in zijn leven. Drie jaar later behaalt hij de graad van Master of Arts en wordt hij door de bisschop van Peterborough geordend tot deacon in de Anglicaanse Kerk. Hij woont dan al een halfjaar in het graafschap Essex, waar de puriteinse idealen in praktijk worden gebracht. Shepard is er hulpprediker in het dorp Earls-Colne. De arts Edmund Wilson draagt de kosten.
Predikanten uit de omgeving, die niets moeten hebben van Shepards puriteinse boodschap en praktijk, klagen hem aan bij William Laud, in die tijd bisschop van Londen. Die verbiedt hem om nog langer in zijn diocees te preken. Van Earls-Colne trekt Shepard naar Buttercrambe, waar hij huispredikant van landgoedeigenaar Richard Darley wordt. In juli 1632 trouwt hij met Margaret Touteville, een bediende van Darley, die onder zijn prediking tot bekering is gekomen.

Zorgen
Ook in Buttercrambe wordt de puriteinse voorganger het preken onmogelijk gemaakt, nu door de bisschop van York. Hij vertrekt met zijn echtgenote naar Northumberland, maar moet daar na een jaar alweer opbreken. De nijpende kerkelijke situatie is voor vrienden van hem, onder wie John Cotton en Thomas Hooker, reden om naar New England te emigreren. Ze komen aan bij Boston in Massachusetts, aan de Charles river. Shepard, die hun voorbeeld volgt, wordt in 1636 voorganger van de Kerk van Christus in Newtown (dat later Cambridge gaat heten), aan de overzijde van de rivier.
In zijn huwelijk blijft het verdriet Shepard evenmin bespaard. Zijn eerste kind overlijdt jong. Nog geen twee weken na zijn bevestiging sterft Margaret, kort na de geboorte van de tweede Thomas junior. Een jaar later treedt Shepard in het huwelijk met Joanna Hooker, de oudste dochter van zijn collega Thomas Hooker. Hun eerste kind sterft tijdens de geboorte. De geboorte van John, op 2 april 1646, leidt tot de dood van de moeder. Vier maanden later overlijdt het kind. Noodgedwongen brengt Shepard de vijfjarige Samuel, het tweede kind uit zijn tweede huwelijk, bij zijn schoonvader onder.

Kerkelijke twist
Bij alle huiselijke wederwaardigheden komen de zorgen over de gemeente. Alleen zij die kunnen getuigen van het werk van God in hun leven, mogen lid worden. Hun aantal is relatief gering. En dan is er de beroering rond Anne Hutchinson, fervent aanhanger van zijn collega John Cotton. Ze drijft de opvatting dat de wet geen functie meer heeft als kenbron van ellende en regel voor levensheiliging. Scherp bekritiseert ze de meeste predikanten van New England, reden waarom ook gouverneur John Winthrop zich met de kwestie gaat bemoeien.
Vanwege haar steeds extremere opvattingen neemt ook Cotton afstand van Hutchinson, die met haar gezin naar Rhode Island wordt verbannen.
Shepard speelt een belangrijke rol in deze zogenaamde Antinomian Controversy. Door de uitkomst neemt zijn invloed verder toe. Hij wordt ingeschakeld bij de stichting van nieuwe gemeenten en is een van de initiatiefnemers voor de stichting van een theologische school. Die komt er in 1639, dankzij de nalatenschap van de vermogende predikant John Harvard, naar wie de school wordt genoemd. Het instituut in Cambridge zal uitgroeien tot een van de bekendste universiteiten van Amerika.
In 1647, een jaar na het overlijden van Joanna, treedt Shepard voor de derde keer in het huwelijk. Nu met Margaret Boradel. Uit dit huwelijk wordt in 1948 een zoon geboren: Jeremiah. Die zal zijn vader niet bewust kennen. Alle zorgen hebben de toch al zwakke gezondheid van Shepard gesloopt. Op 25 augustus 1649 overlijdt hij op 44-jarige leeftijd aan een ernstige keelontsteking. Op zijn sterfbed laat hij zijn geestelijk testament vernieuwen. „Deze God heb ik gekozen tot mijn enige Deel en mijn ziel mag rusten in de eeuwige barmhartigheid van diezelfde God: Vader, Zoon en Heilige Geest. Zijn gezin en gemeente laat hij onder meer een autobiografie en een dagboek na. Thomas en Samuel gaan na de dood van hun vader in zijn voetspoor en studeren theologie in Cambridge.

N.a.v. Thomas Shepard - Inleiding tot zijn leven en geschriften met kernteksten, door L.J. van Valen; uitg. De Groot Goudriaan, Kampen; 191 blz.; € 16,90.


Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 28 oktober 2009

Terdege | 92 Pagina's

Waarschuwer tegen zelfbedrog

Bekijk de hele uitgave van woensdag 28 oktober 2009

Terdege | 92 Pagina's

PDF Bekijken