Kerkrecht

Dit boek bevat de academische nalatenschap van Detmer Deddens (1923-2009), hoogleraar kerkgeschiedenis en kerkrecht aan de Broederweg in Kampen. Zijn wens dat zijn oraties en enkele artikelen gepubliceerd zouden worden, was zo sterk dat hij daarvoor een aparte stichting oprichtte. Leon van den Broeke, universitair hoofddocent kerkrecht aan de VU en de TUK, schreef ter inleiding een boeiende biografie van zijn voorganger, waarin hij ook ‘ongemakkelijke aspecten’ van diens leven en werk belicht (22).

In de vorige eeuw speelden in Kampen bij hoogleraarsbenoemingen kerkpolitieke overwegingen een grote rol. Zo liep Deddens na het plotselinge overlijden van zijn vader in 1958 een benoeming mis, terwijl hij bijna gepromoveerd was, terwijl Jaap Kamphuis (1921-2011) de benoeming kreeg en professor werd voordat hij doctorandus was.

Deddens gaf aan het einde van zijn leven toe dat hij te veel had verzameld en te weinig geschreven (87). Het lukte hem door zijn perfectionisme en door een gebrek aan motivatie na de teleurstelling van 1958 zelfs niet om zijn dissertatie af te ronden. In 1979 werd hij toch benoemd als hoogleraar, maar door de voortdurende druk - die hij zichzelf ook oplegde - waren zijn jaren in Kampen geen onverdeeld genoegen. Zijn perfectionisme blijkt onder andere uit de ronduit hilarische beschrijving van de wijze waarop hij vanaf zondagavond middernacht (!) tot in de ochtend bezig was met een in memoriam en daarvoor zelfs een student-assistent uit de slaap hield (88).

Het boek werpt ook licht op een andere vrijgemaakte hoogleraar Saekle Greijdanus (1871-1948) door de opname van een eerder gepubliceerd artikel en een interviewverslag. In het artikel staan vooral de schriftbeginselen van het kerkrecht centraal, geheel conform het neocalvinistische ideaal om de verschillende disciplines van de theologie af te leiden uit geopenbaarde principia. Het kerkrecht wordt zo rechtstreeks in de openbaring gefundeerd. Dat roept de vraag op of dit sola scriptura niet te veel gewicht geeft aan willekeurige uitspraken van kerkelijke vergaderingen. Het interview biedt interessante details, zoals het feit dat Greijdanus als student bij Abraham Kuyper op zondagavond - het was Kuypers verjaardag - bij hem thuis na de kerkdienst tentamen moest afleggen (163).

Het centrale thema in de andere teksten - oraties, lezingen en artikelen - is het congregationalisme. De belangstelling voor deze vorm van kerkregering houdt mijns inziens verband met de sterke nadruk in vrijgemaakte kring op de zelfstandigheid van de plaatselijke gemeente. Dit accent roept de vraag op of de historische visie op de gereformeerde kerk - vrijgemaakten zeggen steevast kerken - in de Republiek van de zestiende en zeventiende eeuw niet te veel bepaald is door door Kuypers perspectief, dat in de vrijmaking werd geradicaliseerd en geleid heeft tot een repeterende breuk. Ook de wortels van de spanning tussen de hervormde en gereformeerde benaderingen van de verhouding tussen de plaatselijke gemeenten en de kerk liggen hier.

Deddens, die een groot kenner was van de details van het historische kerkrecht, heeft zich bij zijn kritiek op vermeende centralistische neigingen door dit vertekende beeld van de historische werkelijkheid laten leiden. Ook bij de bestudering van de geschiedenis van het kerkrecht spelen belangen in het heden een rol. Het zou interessant zijn om te vernemen hoe Van den Broeke als historicus en jurist dat beoordeelt, maar we kunnen in deze bronnenuitgave geen uitvoerige reflectie op deze vraag verwachten.

Van den Broeke voorziet de bijdragen van Deddens steeds van een inleidende tekst en een uitvoerige annotatie en dat is een enorme prestatie. Er zijn helaas nogal wat slordigheden in de tekst overgebleven: ‘bemoemd’ (41), counference 219 ‘Apolonnius’ (291) en ‘lndependentistische’ (297) om er enkele te noemen. Wellicht kan de uitgever voor de prijzige boeken in de ‘Deddens Church Policy Series’ een extra correctieronde inlassen. De keuze om de voetnoten van de bezorger in een vette letter af te drukken - om die te onderscheiden van de oorspronkelijke voetnoten - levert een onrustige bladspiegel op.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat deze uitgave tot stand gekomen zou zijn zonder de uitdrukkelijke wens van de Kamper hoogleraar en de financiële middelen die hij daarvoor beschikbaar stelde. Nu het boek er ligt, biedt het een mooie inkijk in het kerkrechtelijke denken van de vrijgemaakte kerken en in het academische klimaat aan de Broederweg in de tweede helft van de vorige eeuw. De redacteur verdient bewondering voor het vele werk dat hij in deze uitgave gestoken heeft. Hij eindigt de biografie met de fraaie opmerking dat Detmer Deddens, de eeuwige promovendus en collectioneur werd vergaderd tot zijn voorgeslacht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen