De Opvoeding van Onze Kinderen -19-

Leringen Wekken, Maar Voorbeelden Trekken In deze rubriek hebben we al meermalen gedeeltes uit het driedelige werk Christelyke Jonkheit van ds. Wilhelmus van Eenhoorn (1691-1759) aangehaald. 1 Treffende gedeeltes die concreet betekenis hebben voor de opvoedingspraktijk. Diverse aspecten van de opvoeding zijn aan de orde gekomen. Ditmaal zal het gaan over het grote belang dat ouders in alles het goede voorbeeld geven aan hun kinderen. Voor het leesgemak hebben we dit gedeelte 2 - evenals de vorige gedeeltes - in herspelde en soms licht hertaalde vorm afgedrukt en tussenkopjes toegevoegd (met dank aan dr. J.A. Bunt). Aan de inhoud hebben we uiteraard niets gewijzigd. Het is onze wens dat het betoog van ds. Van Eenhoorn nog voor velen tot nut zal zijn in deze verwarde opvoedingstijden. Redactie Over het voorbeeld geven door de oudersDs. Van Eenhoorn: Dat voorbeelden veel meer kracht hebben om het redelijk gemoed ter navolging op te wekken dan de allersierlijkste woorden en de keurigste redevoeringen heeft geen bewijs nodig. Bekend is het algemene zeggen onder ons: ‘Woorden mogen ons opwekken, maar voorbeelden zullen trekken.’ Wat een kwaad een kwaad voorbeeld en goed een goed voorbeeld tot gevolg kunnen hebben, is door veel schrijvers aangetoond.Met betrekking tot de kinderen heeft de vermaarde Plutarchus 3 zich hierover in zijn verhandeling Van de Op-voedinghe der Kinderen breedvoerig uitgelaten. En onder de latere schrijvers heeft de schrandere Zwitserse Godgeleerde de heer J.F. Oostervald (1663-1747) in zijn boek getiteld: Verhandelingen over de oorsprongen van het bederf, dat tegenwoordig onder de Christenen heerscht 4 ook leerzame dingen hierover geschreven.Maar ik moet mij wegens de overvloed en het gewicht van de stof alleszins trachten te bekorten en zal over het goede voorbeeld geven door de ouders alleen dit weinige aantekenen:Zeer veel invloedDe mensen in het algemeen zijn gemakkelijk tot navolging te bewegen wanneer zij anderen en vooral die meerder zijn dan zij, zien voorgaan. Hiervandaan komt die bekende uitdrukking: Regis ad exemplum totus componitur orbis. Qualis Rex, talis grex, dat is: ‘De menigte volgt het voorbeeld van de koning en de groten der aarde.’ Is dat zo in de burgerstaat, veel meer in de huisgezinnen waarin de Exempla domestica, de voorbeelden van de vaders en moeders of van de heren en vrouwen, zeer veel invloed hebben op de overige huisgenoten. Dit geldt vooral voor kin-deren - die door kracht van redenen niet zo licht tot hun plicht gebracht kunnen worden - omtrent hun ouders. Die volgen bijna als vanzelf en doen gewillig hetgeen zij anderen zien voordoen.Zo de ouders, zo de kinderenWorden de kinderen door hun ouders vermaand tot deze of gene plichten en zien zij dat die door hun ouders niet betracht worden, dan denken zij dat die van zoveel belang niet zijn en dat de vermaningen daartoe meer uit gewoonte of fatsoen voortkomen dan uit volle overtuiging van het gewicht ervan. Kinderen zullen niet licht bewogen worden om te doen wat door de ouders zelf niet gedaan wordt. Bijvoorbeeld dringen zij sterk op de vreze Gods aan en de jeugd ziet niets in hun voorgangers wat met de indrukken van die hoge Majesteit overeenkomt, hoe zullen zij daartoe dan kunnen bewogen worden? Verbieden zij aan de kinderen het vloeken, liegen en dergelijke schandelijkheden en de kinderen horen of merken dat hun ouders zich aan die zonden min of meer schuldig maken, hoe zullen zij dan van die werken des duivels worden afgeschrikt en afgebracht?Als ouders zelf zonder noodzaak veel uithuizig zijn, hoe kunnen zij dan hun kinderen met grond verbieden niet veel buitenshuis en op straat te lopen? Wanneer zij zelf met goddeloze mensen gemeenzaam omgaan, hoe zullen zij dan hun kinderen kunnen beletten met anderen die dartel, wild en goddeloos zijn, dagelijks om te gaan?Als zij zelf met spelen of hoe ook genaamd de tijd verkwisten, hoe zullen zij dan hun kinderen met vrucht kunnen bestraffen als die van nature speelziek zijn en zich ook met spelen dagelijks vermaken en zo de kostelijke tijd nutteloos doorbrengen? In hoeverre het spelen de kinderen moet toegestaan worden, zullen wij [een andere keer] nader aanwijzen. (…)Willen ouders dat hun kinderen goede Christenen worden, hoe zal dat te verwachten zijn als zij hen niet met Christelijke redenen en Christelijke werken voorgaan? Hoe zal dat te verwachten zijn wanneer zij in het huisgezin zelden anders dan over aardse dingen, het tijdelijke beroep en hetgeen alleen dit leven aangaat, horen spreken? Als niets van Jezus’ voorbeeld in de werken van de ouders gezien wordt? Als zij niets horen of zien dat hen van de wereld onderscheidt en enige bewijzen geeft van hun Christenzijn? Hoe zullen zij onder indrukken van dood en eeuwigheid gebracht worden, als zij nooit horen dat van die ontzaglijke aanstaande dingen met enige ernst en hartelijkheid gesproken wordt? Zullen zij de onsterfelijkheid van de zielen wel waarachtig geloven, als zij hun ouders bijna nooit anders dan over tijdelijke dingen en hetgeen deze wereld aangaat horen spreken?Hoe zullen ze dan heilig jaloers worden?!Zullen de kinderen enige smaak kunnen krijgen in de hemelse dingen als zij daarover zeer zelden horen spreken en de monden van de huisgenoten doorgaans alleen vol zijn van hetgeen in deze wereld ge-beurt, van winst en verlies en van hetgeen dagelijks voorvalt? Dat dit [het spreken over wereldse zaken; red.] mag en moet geschieden in de huiselijke en burgerlijke samenleving, daarover loopt het verschil niet. Dit moest wel gedaan, maar het voornaamste, hetgeen hun geest en eeuwige staat raakt, niet nagelaten worden (Matth. 23:23)! Merken kinderen dat hun ouders over een gering verlies of een geringe winst zo gevoelig aangedaan zijn alsof er hun zaligheid van afhing en horen zij weinig van het gans zeer uitnemend eeuwig gewicht der heerlijkheid (2 Kor. 4:17) spreken en van het geluk van degenen die dat te verwachten hebben, hoe zullen de kinderen dan kunnen geloven dat de hemelse goederen de aardse goederen ver te boven gaan? Worden de kinderen om enig verzuim of verlies van kleinigheden die alleen het lichaam en het tijdelijke raken, sterk bekeven en worden andere misslagen die de godsdienst betreffen, in hen voorbijgezien, moeten zij dan niet als vanzelf tot die gedachten komen dat het meer op de eerste dan op de laatste [zaken] aankomt? Of dat het niet waarachtig geloofd wordt wat men met de mond belijdt en anderen aanprijst? Loopt dit niet geheel tegen het Evangelie aan? En zullen vele kinderen niet tegen hun ouders kunnen getuigen, wanneer zij hen - door het zwijgen over de hemelse en bijna altijd spreken over de aardse dingen - zo zijn voorgegaan?Schadelijke gevolgen van twist en gekijfDe handelwijze van de ouders heeft grote invloed op het gemoed van de kinderen. Zij hebben van nature zo’n hoogachting en liefde voor die hen ter wereld gebracht en met weldaden achtervolgd hebben, dat zij zonder reden goedkeuren alles wat door hen gezegd of gedaan wordt. Hun voorbeeld beweegt hen als vanzelf om het na te volgen. Zodoende krijgt de jeugd een gewoonte en hebbelijkheid om te doen hetgeen hun wordt voorgedaan, die niet gemakkelijk te veranderen en te verbeteren is. Zien kinderen in hun ouders enige bewijzen van wreedheid, merken zij enige twist of gekijf, geknor en gemor onder hen, kinderen nemen daar ongemerkt iets van over. En hoewel zij zoet en zacht van aard mogen zijn, verandert door kwade voorbeelden dienaangaande wel eens hun natuur, waardoor zij ook haastig, toornig en twistgierig worden. Kijven en knorren in een huisgezin, hetzij dat het onder de ouders, kinderen of dienstbaren plaatsheeft, maakt het onaangenaam en afschuwelijk. Wat de wijze koning van een kijfachtige huisvrouw zegt, mag men op allen die zo leven, wel toepassen en met hem zeggen dat het beter is te wonen op een hoek van het dak dan met een kijfachtige huisvrouw, en dat in een huis van gezelschap (Spr. 25:24). Dat zulk een gezelschap, al was het van de dienstboden, lastig en verdrietig valt en hij niet ongelukkig is te keuren die er geen ondervinding van heeft, zal geen bewijs vereisen.De levenswijze in een huisgezin zal meer goed of kwaad kunnen veroorzaken dan het onderwijs met vele redenen. Dit is niet moeilijk te begrijpen als men aanmerkt dat kinderen vanwege hun vlugheid en wispelturigheid zich niet lang met één ding bezig kunnen houden en niet lang hun aandacht kunnen houden bij hetgeen hun geleerd wordt. Daar integendeel hetgeen in hun tegenwoordigheid geschiedt, gezien en gehoord wordt, al de aandacht tot zich trekt, de zinnen aandoet en diepere indrukken in de tedere [jonge, gevoelige; red.] hersenen maken zal. En hoewel zij het schijnen ongemerkt te laten voorbijgaan, zal [een kwaad voorbeeld] altijd vroeg of laat kwade voetstappen nalaten. Zou ik meer in het bijzonder ingaan op hetgeen verkeerd gesproken en zondig bedreven wordt in het bijzijn van de kinderen, mijn redenen zouden zich over dit stuk veel te ver uitstrekken.Weinig onderscheid te zienIk bid ouders die dit ooit lezen mochten, om deze dingen eens bedaard te overdenken, bij deze wat stil te staan en zichzelf af te vragen of hun redenen en samensprekingen in de tegenwoordigheid van hun kinderen wel in de grond verschillen van hetgeen men uit de monden van heidenen, Joden of Turken verwachten zou omtrent hetgeen alleen dit kortstondig leven aangaat? Is het dan wel verwonderlijk dat er tussen Christenkinderen en die van andere vreemde naties, wat de praktijk betreft, weinig onderscheid gezien wordt? Is het haast wel meer dan alleen belijdenis en enige uiterlijkheden? Heeft het Christendom ons dan niets geleerd? Waarin toch zijn wij uitnemender dan die buiten ons zijn? Hier word ik waarlijk verlegen, als ik denk dat onze schone hervormde godsdienst zo weinig kracht doet op het gemoed van de belijders en dat men zo weinig onderscheid in woorden en in werken ontdekken kan tussen kinderen die van hervormde Christenen en die van andere gezindheden worden opgevoed.Kunnen kinderen wel anders spreken dan zij van hun jeugd af gehoord hebben? Spreekt uit den overvloed des harten de mond, volgens des Heilands woord (Matth.12:34), dan kan licht opgemaakt worden hoe de harten dan gesteld zijn van zulke ouders van wie hun monden altijd vol van de wereld zijn. En kunnen de kinderen met redenen bestraft worden als zij die weinig of niet over God en godsdienst hebben horen spreken, omtrent God en godsdienst zeer onkundig, onverschillig en harteloos zijn? Och, dat ouders dit eens bedaard aan hun harten brachten en voortaan met woorden en werken toonden dat zij in waarheid Christenen waren die in een eeuwigheid geloofden en die hun zaad niet voor de wereld, maar voor God trachten op te voeden!De kinderen merken meer op dan men denkt en begrijpen al vroeg dat hetgeen gezegd en geleerd wordt, ook betracht moet worden. Daar men [anders] reden heeft te twijfelen of alles waartoe men hen vermaant, wel zo nodig is en of de ouders of leermeesters zelf wel geloven waartoe zij hen aanzetten. Dit heeft ook in predikanten plaats die niet doen zoals zij spreken. Ik zal dit niet verder uitbreiden.Nalaten wat aanleiding geeft tot misbruikHet is zeker dat voorbeelden het beste en krachtigste onderwijs zullen geven, de meeste indrukken zullen maken op het gemoed van de kinderen en dat ouders die graag zien dat hun zaad deugdzaam is, zich voor alles wat kwaad is in hun tegenwoordigheid zorgvuldig moeten wachten. En integendeel zo moeten spreken en doen en door een Christelijk gedrag tonen dat het hun kinderen wel horen en zien mogen dat de deugd en Godsvrucht en de eeuwige belangen van hun kinderen hen waarlijk ter harte gaan, dat zij in het midden van hun huis willen wandelen in oprechtheid huns harten (Ps. 101:2) en met Jozua zeggen: Aangaande mij en mijn huis, wij zullen den HEERE dienen (Joz. 24:15).Gelijk de kinderen voor de ouders zo moeten omgekeerd ook de ouders voor de kinderen een zekere soort van ontzag hebben. Het was niet kwalijk van een heiden gezegd: Maxima debetur pueris reverentia 5 , dat is: ‘dat men ook eerbied aan de kinderen schuldig is’. Om namelijk niets in hun tegenwoordigheid te doen hetgeen de eerbied voor de ouders meer of minder zou kunnen verminderen. De ouders mogen wel sommige dingen doen bij anderen, die zij voorzichtigheidshalve in het bijzijn van hun kinderen moeten nalaten, omdat zij, die de palen van goed en kwaad niet kunnen onderscheiden, daarvan een kwaad gebruik zouden kunnen maken. Voor kinderen moet al veel gedaan of nagelaten worden, opdat zij nooit het ontzag mogen verliezen hetgeen zij aan hun ouders schuldig zijn. De ouders moeten ook wel zorg dragen om door een voorbeeldig gedrag die achting te bewaren die hun natuurlijkerwijs toekomt.Zelf niet bestraffenswaardig zijnOuders benemen zich de gelegenheid om hun kinderen te bestraffen, wanneer zij zelf in hetgeen bestraffenswaardig is, voorgaan. Worden kinderen bestraft over hetgeen de voorgangers in een huis zelf doen, zij zullen niet kunnen geloven dat die bestraffing uit een grond van genegenheid voortkomt of op hun verbetering gericht is, maar dat haastigheid, eigenzinnig-heid of heerszucht daar de oorzaak van is, als zij hen berispen over enige vrijheid of vermaak omtrent iets waarin zij hen zelf zijn voorgegaan. Willen zij hun meerdere vrijheid aan hun meerdere jaren toeschrijven, dat kan op zichzelf wel goed en geoorloofd zijn, maar evenwel zal dat de jeugd prikkelen om zich ook van dat voorrecht te bedienen en naar meerdere jaren doen verlangen, daar zij doorgaans wensen dat zij nog ouder mochten zijn, om dan ook meer vrijheid en andere voorrechten (van welke zij zich kinderachtige en valse verbeeldingen maken) te mogen genieten.Wijzen op voorbeeldige personenNiets is er wat zo diep en zo gemakkelijk indringt in het gemoed van de mensen dan voorbeelden. Laten vooral kinderen nog zo goed onderwezen en vermaand worden, het zal die indrukken niet maken dan wanneer men hun voorbeelden aanwijst van die zo gedaan hebben als waartoe zij worden opgewekt. Hetgeen wij met onze ogen zien, zal ons doorgaans veel meer aandoen [aanzetten, indruk op ons maken; red.] dan hetgeen wij met onze oren horen. Deugden of ondeugden kunnen zo klaar met geen woorden worden uitgebeeld dan wanneer men die in de daden van zekere personen kan aantonen. Alle redeneringen, hoe overtuigend ook, zullen zelden zoveel kracht doen en tot het goede aandrijven dan een verhaal van doorluchtige voorbeelden van degenen die de ondeugd vermeden en de deugd betracht hebben. Kan men de kinderen voorbeelden aan de hand doen van nog levende mensen die zij kennen en in deugdzaamheid uitmunten, dan zal het van nog betere uitwerking kunnen zijn en nog krachtiger werken op hun gemoed. Heeft bijna wel iets zoveel invloed op jonge kinderen dan hetgeen zij zien dat hun voorgedaan wordt? Zien kinderen veel wanordelijkheden, het misbruiken van Gods goede schepselen, huistwisten en andere ergerlijke zonden, horen zij ook soms Gods Naam misbruiken, zot geklap en gekkernij, hun verdorven natuur heeft daar behagen in en is genegen te volgen waar men voorgaat. En geen voorbeeld is er dat meer kracht en indruk op het gemoed van de kinderen zal maken dan van vaders en moeders, omdat die altijd bij hen zijn, zij van nature grote gedachten van en liefde voor hen hebben en in die bevatting zijn dat als zij hun ouders navolgen, zij dan geen kwaad doen.Met Godvrezende mensen laten omgaanHangen zelfs de gevoelens en plechtigheden van de godsdienst niet enigszins in de kinderen af van hetgeen zij zien en horen van diegenen met welke zij het meeste omgaan? Is het wel het gewicht van redenen of enige overtuigingen van het gemoed door welke zij bewogen worden om deze of gene uiterlijke belijdenis aan te hangen? Volgt men niet doorgaans de godsdienst die in het land van onze inwoning geoefend en van onze ouders beleden wordt? Wie ziet dan niet ten klaarste hoeveel eraan gelegen is met hoedanige personen men de kinderen laat omgaan en hoe nodig het is goed zorg te dragen dat zij, zoveel mogelijk is, met verstandige en Godvrezende mensen omgaan, om van die wijsheid te leren, deugd te betrachten en het goede van hen over te nemen.Gegronde kennisVan mensen die onder de onzen - gelijk de pausgezinden ter mis - naar de kerk gaan zonder dat zij weten hoe of waarom, zegt dhr. Vollenhove 6 zeer wel: En gij die u verlaat op een godsdienstigheid Van luttel waarde, die uit ’s moeders borst gezogen, Op erfgewoonte rust, en als het vee geleid Der meesten voorgang volgt, door ’t voetspoor licht bedrogen: Leer beter, bouwt een huis dat vast is, op een grond Van Steenrots, ’t eeuwig Woord van Gods volmaakte Schriften, enz. Ouders moeten alle mogelijke zorg dragen om hun kinderen gegronde kennis van de zaligmakende waarheden te doen krijgen, opdat zij, als zij tot jaren van onderscheid gekomen zijn, in staat mochten zijn om zelf te weten wat hun in het grote stuk van de godsdienst te doen staat. Als zij zelf wel geoefend zijn, zo zullen zij er hun kinderen het beste toe kunnen en ook toe willen opwekken.Wacht u voor de zondenHoe kunnen ouders vrijmoedigheid gebruiken in het bestraffen van hun kinderen over het een of ander wanbedrijf, als zij zich er zelf niet nauwkeurig voor wachten? Zijn zij door hun eigen kwaad gedrag dan geen oorzaken van de zonden van hun kinderen? En als zij in hen berispen hetgeen zij zelf doen, is dat niet een stil verwijt en veroordeling van zichzelf? Geeft het ook geen gelegenheid om te denken, indien zij het niet durven zeggen: ‘Gij die een ander leert, leert gij uzelven niet?’ (Rom. 2:21a). Zijn kinderen niet genegen en gewoon om alles na te doen en na te apen? Moeten ouders zich daarom niet nauwkeurig wachten om iets [zondigs] te zeggen of te doen hetgeen zij zouden kunnen overnemen? Heeft een heiden [Juvenalis; red.] niet een verstandige les aan de ouders gegeven, als hij zegt: Abstineas agitur damnis huiusce et nim vel. Una potens ratio est, necrimina nostra se quantur. Ex nobis geniti, quoniam dociles imitandis. Turpibus ac pravis omnes sumus, dat is: ‘Onthoud u daarom van hetgeen gij in uw kinderen zoudt bestraffen. Want deze ene reden is gewichtig genoeg opdat zij onze misslagen niet navolgen, daar wij leerzaam zijn in wat schandelijk en kwaad is’ 7 .Van de tuchtmeester Cato 8 leest men bij de vermaarde Plutarchus dat hij voor de goede opvoeding van zijn zoon alle mogelijke zorg droeg en zich zorgvuldig wachtte om onhebbelijke woorden in zijn tegenwoordigheid te spreken (…). Kunnen al de bestraffingen, vermaningen en alles wat men aanwendt om de jeugd godsdienstig te maken, wel ingang vinden, als men hen niet goed voorleeft? Geeft het zondig gedrag van de ouders niet enigszins gezag aan het kwaad van de kinderen? Is het hun niet tot aanmoediging en als een spoor om het voorbeeld van hun voorgangers na te volgen? En wordt het misdrijf van de kinderen door het slordig gedrag van de ouders niet enigszins als gerechtvaardigd? Wandelde Nadab, de zoon van Jerobeam, in den weg zijns vaders, hij wandelde ook in zijn zonde (1 Kon. 15:26). Wandelde Aházia in de wegen van het huis van Achab, (…) zijn moeder was zijn raadgeefster om goddelooslijk te handelen (2 Kron. 22:3). De jongen volgen de ouden doorgaans na, leven liever naar voorbeelden dan naar wetten. En zelden komen er jongen die de ouden verbeteren en overtreffen zullen, volgens het gewone zeggen onder ons. Dit moet met betrekking tot het natuurlijke en burgerlijke verstaan worden, omdat de vrijmachtige genade wel eens in kinderen werkt, waar de ouders van verstoken blijven.Treffend zijn ook in dezen de woorden van de hiervoor genoemde Plutarchus in zijn meer aangehaalde verhandeling over de opvoeding van de kinderen: “Voor alle dingen moeten ouders door niet te zondigen en alles volgens betrekking en verplichting te doen, zich een doorluchtig voorbeeld voor hun kinderen betonen, opdat zij in hun leven, als in een spiegel aanschouwende, van kwade woorden en werken mogen afgetrokken worden. Want indien zij zelf doen hetgeen zij hun kinderen verbieden, veroordelen zij dan zichzelf niet? Zij wier leven schandelijk is, hebben geen vrijheid om hun knechten te bestraffen, veel minder hun kinderen.” 9 Dit wordt door die geleerde heiden verder aangedrongen en kan tot schaamte strekken van Christenouders die hun kinderen niet in de deugd, maar in de zonden voorgaan en een kwaad voorbeeld geven.Ten slotteVeel wijsheid en genade is er nodig om kinderen in alles wel te besturen en tot een goed voorbeeld te zijn. Veel zuchtingen en gebeden zullen daartoe tot de Hoorder der gebeden moeten worden opgezonden. Het is recht vaderlijk en Christelijk met de heer Boddaert 10 veel te bidden: Leer mij de liefde tot mijn kroost aan reden huwen En ’t juiste middelpad van streng en zacht betreên, En door mijn voorbeeld zelf besturen hunne zeên 11 , Om ’t loflijke te doen en slinks bedrijf te schuwen. Doe toch mijn meeste zorg en vlijt daarhenen strekken Dat ik mijn zonen vorm, om in hun rang en stand Te mogen nuttig zijn voor Uwe kerk en ’t land. Ei!, leer mij hen daartoe met woord en daden wekken. Hebben voorbeelden zoveel kracht, dan is het niet verwonderlijk dat des Heeren Geest in het Woord ons zovele voorbeelden ter navolging voorstelt. De redeloze dieren (Spr. 6:6; Jer. 8:7), de redelijke en geheiligde mensen (1 Kor. 11:1; Filipp. 3:17), de heilige engelen en geesten van de volmaakt rechtvaardigen (Matth. 6:10), de Heere Jezus als het Voorbeeld van de deugd (Matth. 11:29; 1 Petr. 2:21), ja, de zalige God Zelf wil dat wij Hem naar onze geringe mate zullen navolgen (Matth. 5:48; Ef. 5:2; 1 Petr. 1:15). Het is een verwonderlijke en aanbiddelijke nederbuiging van het grootmachtig Opperwezen dat die heilige Majesteit Zich in enige deugden door gelijkenissen aan het menselijke ontleend aan ons stervelingen ter navolging in Zijn Woord heeft voorgesteld.Noten:1) Zie: In het spoor, oktobernummer 2013, p. 216-219, februarinummer 2014, p. 42-48, oktobernummer 2014, p. 224-226 en decembernummer 2014, p. 278-2832) W. van Eenhoorn, Christelyke Jonkheit, dl. 2, Amsterdam 1754, p. 266-280 (herspeld)3) Plutarchus was een belangrijke Griekse historiograaf en filosoof die leefde van ca. 46 tot minstens 120 na Christus. De verhandeling Van de Op-voedinghe der Kinderen wordt vaak aan Plutarchus toegeschreven, maar zijn auteurschap wordt door sommigen in twijfel getrokken. Dit werk is door Samuel de Swaef (1597- 1662), een broer van Johannes de Swaef van De Geestelijke kwekerij, vanuit het Frans in het Nederlands vertaald (1619). Het is in 1644 en 1660 herdrukt in convoluut met andere werken.4) J.F. Oostervald, Verhandeling over de oorsprongen van het bederf, dat tegenwoordig onder de Christenen heerscht, Amsterdam 1722, dl. 2, zie het hoofdstuk over ‘De Opvoedinge’, p. 408-453 en het hoofdstuk over ‘Het Voorbeeld, en de Gewoonte’, p. 453-4735) Juvenalis, Satire 14:476) Dichter en predikant Joannes Vollenhove (1631-1708)7) Juvenalis, Satire 148) Marcus Porcius Cato Censorius maior (234-149 v.Chr.) ook Cato de Oude of Cato de Censor genaamd, ter onderscheiding van naamgenoten, is de meest typische vertegenwoordiger van de regerende klasse van het oude republikeinse Rome: een bekwame magistraat, legerofficier, even wilskrachtig als koppig, even sober als conservatief.9) Plutarchus, tom. II, p. mihi 1410) Pieter Boddaert (1694-1760) was een Nederlandse advocaat, commissaris van het Landrecht, griffier van het Leenhof van Vlaanderen, griffier van de Admiraliteit, secretaris van de Admiraliteit, dichter en schrijver.11) zedenFotoverantwoording:a) Depositphotosb) DepositphotosBestemd voor de eeuwigheid!Ds. M. Henry: “Bedenk vooral waarvoor uw kinderen bestemd zijn in de andere wereld: ze zijn voor de eeuwigheid geschapen. Ieder van uw kinderen heeft een kostelijke en onsterfelijke ziel, die voor altijd in de hemel of in de hel zal zijn, de plaats waarop ze in dit leven worden voorbereid. Misschien moet de ziel al heel spoedig sterven. Zou het niet heel erg zijn als door uw zorgeloosheid en nalatigheid, uw kinderen de wegen van de zonde leren en daarop voor eeuwig omkomen? Waarschuw hen dan om, zo mogelijk, hun zielen te redden. Verlos zo ten minste uw eigen ziel, zodat niet hun vloek en Gods vloek, en hun bloed en uw bloed over uw hoofd komen. Ik weet dat u uw kinderen geen genade kunt schenken. Evenmin leidt een Godvruchtige opvoeding altijd tot een Godvruchtige wandel. De loop is niet der snellen, noch de strijd der helden (Pred. 9:11). Kwijt u zich echter nauwgezet van uw plicht? Onderwijst u uw gezin? Leert u hun de goede en de rechte weg en waarschuwt u hen voor zijpaden? Bestraft en vermaant u hen en spoort u hen aan, als er gelegenheid toe is? Bidt u met en voor hen? Geeft u hun een goed voorbeeld? En ten slotte, denkt u daarbij aan het welzijn van hun ziel? Dan hebt u uw deel gedaan en mag u gerust de uitkomst en de vrucht aan God overlaten.”-Ds. M. Henry, Een huis voor de Heere. Huisgodsdienst in de praktijk, 2009, p. 17-‘Naar alles wat zijn vader gedaan had, deed hij’ !Ds. P. Wittewrongel: “Een goed voorbeeld is een dadelijke onderwijzing. Godzalige huisvaders en huismoeders kunnen hun huisgenoten meer stichten door hun voorbeeld dan door onderwijzing. Wie ziet dan niet hoeveel eraan gelegen is dat zij hun huisgenoten in een heilige en godvruchtige wandel komen voor te lichten? De voorbeelden in de huiselijke kring van de voorgangers in het huis hebben inzonderheid zeer grote kracht; die kunnen zeer veel goeddoen. Wij hebben in Gods Woord degelijke bewijzen waarin zeer klaar te zien is wat de voorbeelden van de ouders ten goede vermogen jegens hun kinderen. Wellicht is het niet altijd in oprechtheid van hun hart, maar zo zullen zij ten minste in een uitwendige eerbiediging hun voetstappen navolgen. Zo lezen wij van Amázia, de koning van Juda, dat hij deed wat recht was in de ogen des HEEREN (…), naar alles wat zijn vader Joas gedaan had (2 Kon. 14:3). En van Azária of Uzzia, de zoon van Amázia, dat hij deed wat recht was in de ogen des HEEREN, naar al wat zijn vader Amázia gedaan had (2 Kon. 15:3). En van Jotham, zijn zoon: Hij deed wat recht was in de ogen des HEEREN; naar alles wat zijn vader Uzzia gedaan had, deed hij (2 Kon. 15:34). Goede voorbeelden zijn voor de ziel het pit en de kern van goed onderwijs. Onderwijs met woorden alleen, zonder het voorbeeld van een vroom en godzalig leven, is krachteloos en heeft niet veel om het lijf.”-Ds. P. Wittewrongel, Christelijke huishouding, dl.1, Wijk en Aalburg 2013, p. 479-Weest mijn navolgers!Ds. Th. Halyburton: Het onderwijzen van onze huisgenoten behoren wij “te verrichten én door woord én door onze wandel. Wij behoren op beide wijzen hen naarstig te onderrichten; hun de kennis des Heeren in te planten en hen zorgvuldig daartoe aan te zetten. En hetgeen wij hun aldus leren met woorden, behoren wij op het sterkst aan te dringen door een gepaste wandel. Ouderen en hoofden van het huisgezin moesten in staat zijn om tot hun kinderen en dienstboden te zeggen, gelijk Gideon eens in een ander geval deed: Ziet naar mij en doet alzo (Richt. 7:17m). En met de apostel: Weest mede mijn navolgers, broeders, en merkt op degenen die alzo wandelen, gelijk gij ons tot een voorbeeld hebt (Filipp. 3:17). Dan zullen kinderen en dienstboden waarschijnlijk gewonnen worden om zich te schikken naar de wil van de Heere in Zijn Woord, wanneer het aan hen niet alleen duidelijk met woorden wordt voorgehouden, maar ook in een levendig en sprekend voorbeeld aan hen wordt vertoond.”-Ds. Th. Halyburton, Het groot aanbelang der zaligheid, Gorinchem 1930, p. 453 (herspeld)-Veelal ontbreekt een echt christelijk voorbeeldDs. J.F. Oostervald: “In het merendeel van de huisgezinnen zien de kinderen niets dat naar het Christendom zweemt dan alleen enige uiterlijke daden van godsdienst. Zij zien daar dat men met geen andere dan tijdelijke dingen bezig is. De redenen die zij daar horen, hebben geen andere stof dan eigenbelang, tijdelijk voordeel en ijdele dingen. Zij zijn daar ooggetuigen van honderd wanorden: van de oplopendheid en driften van hun vader en moeder, van hun tweedracht en huis twisten, van hun gierigheid, lichtvaardige eden, leugentaal, onmatigheid, godloosheid en de geringe eerbied die zij voor de godsdienst hebben. Zie daar de voorbeelden die men aan de kinderen geeft. En dit is het dat hen meer dan enige andere zaak bederft. In die jaren doen zij bijna alles door navolging en naar het voorbeeld van anderen. Maar geen voorbeeld is er dat meer indruk op hun gemoed maakt dan dat van hun vader en moeder, omdat zij hun voorbeeld gedurig voor ogen hebben en met dat na te volgen, geenszins menen te zondigen.”-Ds. J.F. Oostervald, Verhandelingen van de oorsprongen van het verderf…, dl. 2, Amsterdam 1722, p. 421-

Uitgebreid zoeken

Uitgebreid zoeken

Standaard operator

Zoekwoorden

Datum

Bronnen

De Opvoeding van Onze Kinderen -19-

Leringen Wekken, Maar Voorbeelden Trekken

Artikel niet beschikbaar

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 december 2015

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 december 2015

Ook interessant voor u