Boekbesprekingen

Deze studie betekent een nieuwe inzet door de focus op het kerkelijke leven van dissenters: van allen die vanaf het midden van de zeventiende eeuw buiten de Engelse staatskerk kwamen te staan en op allerlei kruispunten in deze eeuw leefden. Het woord ‘life’ in de titel geeft aan dat het boek dus niet zozeer theologische en kerkelijke visies of geschilpunten van de dissenters aan de orde stelt, maar hun kerkelijke praktijk. Daarbij is er aandacht voor zowel de gemeenteleden als voor hun predikanten, terwijl de interactie tussen voorgangers en gemeente, de kerkelijke tucht en de verhouding met de omgeving eveneens in het onderzoek worden betrokken. Hoewel het totale spectrum van dissenters aan de orde komt, krijgen congregationalisten en presbyterianen de meeste aandacht. De congregationalisten, de eerste groep, moesten zich volgens Joel Halcomb legitimeren, want als orthodoxe calvinisten kozen ze voor een kerkvorm die een radicale indruk wekte. Kenmerkend voor de congregationisten was de centrale plaats van de gemeenteleden. De buitenwacht keek met argusogen naar deze democratische praktijk en was bang voor verwarring, ketterij en gezagsondermijning, maar de gemeenten zochten sterk naar autoriteit, orde en respect. In de praktijk was de verhouding tussen zowel orde en wanorde als tussen radicaliteit en respect echter regelmatig spannend.

Het hoofdstuk van Elliot Vernon focust op Londen, waar de tweede groep, de presbyterianen, een verdere hervorming nastreefde in de lijn van de besluiten van de Westminster Assembly. Deze ‘nadere reformatie’ in de hoofdstad bleek een intensief gebeuren te zijn, want voor een deel van de gemeenteleden was bijvoorbeeld een stringente toepassing van de kerkelijke tucht een brug te ver en dit leverde verzet op. In deze context speelde de interactie tussen predikant en gemeente vaak een cruciale rol.

Wilde de predikant hoop hebben op enig succes, dan diende zijn band met zijn gemeente sterk te zijn, anders dreigde al vlug verzet en koos men nogal eens voor een andere gemeente in de hoofdstad.

Chad van Dixhoorn laat zien hoe de Westminster Assembly gestalte wilde geven aan een nieuwe nationale kerk volgens presbyteriaanse lijnen en daarbij sterk inzette op een krachtige prediking. Opvallend is hoezeer de synodale instructies benadrukten dat de prediker de confrontatie met de zonde moest aangaan. Hij diende in de verkondiging op het geweten van zijn hoorders in te werken om hen tot geestelijke inkeer en vernieuwing te brengen. Het accent van de kerkvergadering op de doorgaande reformatie van gemeenten via bestrijding van de zonde bleek verder in twee vooraanstaande beelden die men voor de prediker hanteerde: die van de herder en de arts. Terwijl de herder ook de taak had om dwalende schapen terug te brengen, richtte de arts zich op genezing van allerlei kwalen. Hoewel de synode de meeste invloed op toekomstige generaties uitoefende via haar belijdenis, de Westminster Confession, bleek ze via haar visie op een ‘reformed ministry’ de meeste impact te hebben op het contemporaine kerkelijke leven.

Boeiend zijn de hoofdstukken over John Owen en Richard Baxter, vooraanstaande puriteinen met een uiteenlopende visie op het kerkelijke leven. De overeenkomst tussen beiden was dat ze zich lange tijd inzetten voor hun kerkelijk ideaal, maar zich aan het einde van hun leven moesten neerleggen bij de kerkelijke gebrokenheid. Owen had volgens Crawford Gribben aanvankelijk een presbyteriaanse visie op de kerkregering, maar werd vervolgens aanhanger van het congregationalisme. Door zijn vooraanstaande plaats in het kerkelijke en politieke leven van zijn tijd streefde hij naar een doorwerking van de door hem bepleite kerkvorm, maar hij moest jaren later teleurgesteld erkennen dat de zaak van ‘zijn’ gemeenten er zorgelijk bij stond. Baxter daarentegen streefde naar een inclusieve nationale kerk, waarin ruimte was voor presbyteriaanse opvattingen. Ook hij kwam uiteindelijk tot de conclusie dat het door hem begeerde kerkelijke ideaal niet verwezenlijkt was.

Deze verzameling van artikelen geeft een goed beeld van de verschillende aspecten van kerkelijk leven en werken in de kring van dissenters. Het globale beeld is dat geestelijke opbouw en liefdevolle samenwerking werden afgewisseld door discussies, spanningen en conflicten die het samenzijn in gemeenten regelmatig onder druk zetten. De nieuwe periode van repressie na 1660 bracht enerzijds een verdieping van kerkelijke gemeenschap, maar deed anderzijds de deur naar de staatskerk definitief op slot. Het boek nodigt uit om de praktijk van het kerkzijn van dissenters verder te onderzoeken aan de hand van notulen, kerkelijke registers en andere schriftelijke documenten die ongetwijfeld veelkleurigheid laten zien.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen