Boekbesprekingen

Het is goed dat er een overzichtswerk is verschenen van de geschiedenis van het puritanisme. Ondanks allerlei deelstudies die onze kennis van deze vroomheidsbeweging in snel tempo doen toenemen, was een actuele en grondige beschrijving van zijn geschiedenis alweer decennia geleden. In zijn doel om een historisch totaaloverzicht te bieden, is Winship erg goed geslaagd en wel om drie redenen. In de eerste plaats omdat hij een chronologisch totaaloverzicht geeft door het puritanisme te beschrijven vanaf zijn ontstaan, in de tweede helft van de zestiende eeuw, tot zijn einde, rond 1700. Ten tweede is Winship de eerste historicus die de geschiedenis van het puritanisme in Noord-Amerika doorlopend in zijn verhaal betrekt, waardoor niet alleen de geografische spreiding van de beweging beter in kaart wordt gebracht, maar ook de overeenkomsten en de verschillen tussen de beide centra van het puritanisme. Een derde pluspunt van deze studie is zeker ook haar levendigheid.

Winship slaagt erin om de grote verhaallijn te verbinden met het leven van concrete individuen. Zo komen maatschappelijke, politieke en kerkelijke gebeurtenissen in nauwe samenhang te staan met zowel de visie als de ervaring van allerlei puriteinse bestuurders, theologen, predikers en gemeenteleden. Terwijl in de vroege Engelse reformatie de focus wordt gericht op de protopuritein John Hooper, valt de aandacht ten tijde van Elizabeth en Jacobus (1558-1625) op de puriteinse prediker John Dod. Deze vertegenwoordigde jarenlang de puriteinse hoofdstroom, die een nadere reformatie van de Engelse staatskerk zocht via een congeniale opstelling binnen de kerkelijke structuren. Ten tijde van de burgeroorlog en de republiek komt een andere puriteinse prediker voor het voetlicht: Christopher Love, die uiteindelijk werd terechtgesteld door geloofsgenoten vanwege zijn hevige verzet tegen de regering onder Oliver Cromwell.

Deze gebeurtenis geeft pijnlijk aan dat het puritanisme versnipperd begon te raken tussen presbyterianen en congregationalisten, terwijl ook allerlei vrije en soms radicale

Tegelijk zitten er echter twee samenhangende nadelen aan dit overzicht. Zoals zo vaak het geval is in historische studies over het puritanisme die in de Engelstalige wetenschappelijke wereld verschijnen, gaat ook Winships benadering grotendeels voorbij aan de theologische en spirituele kant van de beweging. De pastorale theologie (practical divinity), die zo kenmerkend is voor het puritanisme, komt in slechts acht pagina’s aan de orde. Maar het is bijna niet te doen om de veelkleurige geestelijke kant ervan in een zo summier bestek evenwichtig ter sprake te brengen. Ten tweede presenteert Winship de pastoraal-spirituele kern van het puritanisme op een eenzijdige manier.

Bepaalde aspecten ervan krijgen veel nadruk, zoals de aanzienlijke nadruk op Gods geboden, op de geestelijke strijd en op de vragen rond de geloofszekerheid. Andere spirituele aspecten komen echter nauwelijks ter sprake, zoals de concentratie op Christus en op daaraan gerelateerde positieve emoties als tevredenheid, blijdschap en zelfs verrukking.

Het gevolg van deze invalshoek is dat bepaalde stereotypen uit vroeger onderzoek in stand blijven en de puriteinse spirituele sfeer opnieuw als overwegend donker wordt getekend. Maar daarmee doet Winship tekort aan verschillende studies uit de afgelopen jaren die juist aandacht hebben gevraagd voor de lichtzijde van het puritanisme, waardoor een completer beeld is ontstaan van zijn spirituele beleving. Verder gaat Winship voorbij aan verschillende ontwikkelingen binnen de puriteinse vroomheid, zoals een groeiende focus op de persoon en het werk van Christus, die we vooral zien bij John Owen en Thomas Goodwin.

Enerzijds is dit nieuwe overzichtswerk van het puritanisme dus vernieuwend, omdat het een completer chronologisch en geografisch beeld van de beweging geeft dan eerder onderzoek en bovendien methodologisch een aantrekkelijke mix biedt van geschiedenis, globale ontwikkelingen en aandacht voor individuele ervaringen. Anderzijds betekent dit boek op de gebieden van de puriteinse pastorale theologie en van de spiritualiteit helaas geen vooruitgang, omdat het stereotypen en eenzijdige beschrijvingen uit eerder onderzoek te kritiekloos herhaalt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen