Boekbesprekingen

Körtner, hoogleraar systematische theologie in Wenen, heeft eerder onder meer over hermeneutiek geschreven. Hij is een van de initiatiefnemers van een ‘Lehrwerk Evangelische Theologie’: een boekenreeks die samen een inleiding in de theologie moeten bieden, in de eerste plaats bedoeld voor theologiestudenten. Daarvan is deze band ‘Dogmatik’ de eerste die verschijnt. Het gaat dus om het overdragen van ‘basiskennis’ op grond van de huidige stand van de theologische wetenschap. In het geval van de dogmatiek gaat het uiteraard ook min of meer om een ontwerp. Körtner doet dat zo, door elk hoofdstuk te beginnen met een aanduiding van de problemen die aan de orde zijn, een beschrijving hoe daar respectievelijk voor en na de Verlichting mee omgegaan is, om daarna een systematische, voornamelijk hermeneutische maar daarin geïntegreerd ook analytische eigen behandeling, waaruit zijn eigen standpunten blijken, te laten volgen.

Het boek bestaat uit vijf hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk heet ‘Christliche Dogmatik als soteriologische Interpretation der Wirklichkeit’. De theologie ziet mens en wereld als werkelijkheid die verlossing nodig heeft en deze ontvangt in Christus en de heilige Geest. Het ‘woord des kruises’ (vgl. 1 Kor. 1:18) geldt daarbij als samenvatting van deze interpretatie. Verder behandelt hij hier de gebruikelijke vragen. Verhelderend en belangrijk leek mij de paragraaf over de vraag in hoeverre de dogmatiek contextueel afhankelijk is (90-93). Vanaf het tweede hoofdstuk zijn de hoofdstukken verdeeld in drie paragrafen: over God, mens en wereld (in verschillende volgorden).

Hoofdstuk 2 heet ‘Die Erschliessung der Wirklichkeit’. Daar gaat het over openbaring, Woord en geloof. Körtner neemt motieven van Barth op, maar verbindt ze met Ebeling en Schleiermacher. In het geloofsbegrip komt het ‘verlangen’ naar God, dat mijns inziens integraal deel uitmaakt van het geloof (vgl. J. Muis, Onze Vader), tekort.

Hoofdstuk 3 behandelt de schepping, maar daarbinnen ook de godsleer. In de antropologie probeert Körtner helemaal uit te gaan van de mens als lichaam. Hij kan daarmee meer dan de klassieke dogmatiek

Hoofdstuk 4 behandelt de zonde, het kwaad en de gerechtigheid van God. De gerechtigheid van God wordt dus ergens anders behandeld dan de rechtvaardiging, die in het vijfde hoofdstuk (‘Die Wirklichkeit der Erlösung’) aan de orde komt. Dit hoofdstuk is bijzonder lang omdat het zowel de christologie als de soteriologie, pneumatologie, schriftleer, ecclesiologie en eschatologie omvat. Een omissie hier lijkt mij dat de tweenaturenleer nauwelijks wordt aangeroerd, niet in de klassieke en niet in de moderne interpretaties.

De beste paragrafen leken mij die over de rechtvaardigingsleer en over de schriftleer.

De eerste laat zien hoe de vraag naar rechtvaardiging ook voor moderne mensen nog steeds een centrale levensvraag is, zonder dat op de wijze van bijvoorbeeld Tillich de leer zelf helemaal geherinterpreteerd wordt. De schriftleer handhaaft op schone wijze het sola scriptura, terwijl toch de motieven van de nieuwste, aan de lezer georiënteerde hermeneutiek worden opgenomen.

Körtner staat duidelijk in de traditie van de hermeneutische theologie. Het viel mij op hoe vaak Ebeling met instemming wordt aangehaald. Pannenberg en Moltmann daarentegen worden meestal afgewezen. Motieven van Schleiermacher en Tillich kan hij soms wel meenemen. Luther en Calvijn worden veelal geïntegreerd.

Uiteraard zijn er vragen te stellen.

Sommige heb ik al genoemd. Kort nog enkele. Er wordt (bijvoorbeeld in de soteriologie en ecclesiologie) relatief vanzelfsprekend uitgegaan van protestantse opvattingen. Het lijkt mij de vraag of de dogmatiek als wetenschappelijke discipline zich in dit opzicht niet meer van de confessionele verdeeldheid moet proberen los te maken. Verder roept de verhouding tot de filosofie vragen op.

Körtner had meer mogen laten blijken dat het om een soteriologische interpretatie van de werkelijkheid gaat en zo het gesprek met de filosofie meer mogen zoeken. In de eschatologie lijkt mij dat Körtner iets te gemakkelijk meegaat in de tendens richting alverzoening of alverlossing, die sinds Schleiermacher waarneembaar is. Hij ziet wel dat het sola gratia niet zonder het sola fide kan, maar relativeert dit probleem in zijn oplossing vervolgens toch. Al met al krijgen theologiestudenten echter een uitstekend studieboek in handen. Het is glashelder geschreven, weet complexe materie goed uit te leggen zonder te versimpelen, is bij de tijd qua theologische ontwikkelingen en voldoet zo, lijkt mij, op voorbeeldige wijze aan de doelstelling van deze nieuwe serie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen