Boekbesprekingen

In zijn inaugurele oratie als hoogleraar aan de Theologische Universiteit te Kampen kondigde Erik de Boer op 19 februari 2016 reeds de thematiek van zijn nieuwste monografie aan: onderzoek doen naar de opkomst van het remonstrantisme, het verzet daartegen en de afrekening op de nationale synode vanuit het perspectief van de vier remonstrantse predikanten die toentertijd in Kampen werkzaam waren. Binnen vier jaar is De Boer erin geslaagd een lijvige studie te presenteren, waaraan nog een kritische editie van de documenten betreffende de kwestie-Kampen en van het zogenaamde Camper Kerckboek – het eerst bewaard gebleven notulenboek van de ‘dolerende’ gemeente – zal worden toegevoegd. In de zeventiende eeuw was de dolerende gemeente te Kampen dat deel van de gereformeerde kerk dat zich aan de prediking van de vier stadspredikanten had onttrokken. Nu het eerste deel van een groot project op tafel ligt, is een hartelijke felicitatie met het bereiken van deze mijlpaal op zijn plaats.

Dit boek biedt veel, omdat we allereerst zicht krijgen op het dagelijks leven van gewone mensen in Kampen. De Boer beschrijft het leven van de familie Avercamp, waarbij we getroffen worden door de enorme zuigelingensterfte in die eeuw. Het is niet voor niets dat in Dordtse Leerregels I.17 expliciet aandacht wordt geschonken aan de pastorale vragen die ouders bezighielden. Vervolgens worden de vijf hoofdpersonen voor het voetlicht gehaald – de vier remonstrantse predikanten in Kampen en de schoolmeester Marcus Gualterus. Uiteraard ligt de focus op hun werkzaamheden in Kampen, maar De Boer schetst ook hun studie, gezinsomstandigheden, ballingschap en terugkeer. Vanuit het materiaal dat in verschillende archieven bewaard is gebleven krijgen we zicht op het leven en de theologische posities van deze theologen. Vanuit het perspectief van Kampen en de Kamper theologen komt vervolgens in beeld wat zich voor en achter de schermen in Dordrecht heeft afgespeeld. Voor het leven van de remonstrantse predikanten en hun gezinnen waren de gevolgen van het synodale besluit zeer ingrijpend. Zo eensgezind als de predikanten zich aanvankelijk opstelden, zo verschillend is de wijze waarop zij gereageerd hebben na de synode en de wijze waarop zij hun leven weer hebben opgepakt. Een viertal bijlagen is toegevoegd, waaronder de tekst van de ‘Naeckte Stellinge’ inclusief alle aangehaalde bronnen in dit document en de Latijnse tekst en Nederlandse vertaling van Thomas Goswinius’ ‘Stellingen over de Vijf artikelen’.

De macht van de minderheid is het eerste deel in de nieuwe serie ‘Nederlandse Kerkhistorische Reeks’ en functioneert dan ook als een visitekaartje. In deze serie zullen uitsluitend boeken gepubliceerd worden in de Nederlandse taal over Nederlandse en Vlaamse kerkgeschiedenis. Het boek is verluchtigd met zesentwintig goedgekozen zwart-witillustraties. De kwaliteit van een aantal illustraties is echter bedroevend. Zie bijvoorbeeld het zicht op Kampen van Guicciardi (107) op www.zuiderzeecollectie. nl en het pamflet ‘Arminiaensche uytvaert’ (239) op https://geheugen.delpher.nl. Helaas bevat het boek een aantal slordigheden dat gemakkelijk voorkomen had kunnen worden. Ik noem de onnodige witregels (83 en 96); op pagina 34 (n67) staat geen tekst na ‘cf.’ en op pagina 88 staat ‘(1592-16xx)’. De vierde these van Maccovius wordt herhaald (75); de herhaling van pagina 76, noot 73 in noot 76 en even verder de herhaling van noot 81 in noot 84.

In Kampen vormden de leidinggevende remonstrantse predikanten de meerderheid. Ter synode bleek hun getal te klein om zich met succes te kunnen verdedigen. Na Dordrecht vormden de remonstranten een minderheid die zich organiseerde in de Broederschap. Binnen Kampen is door de macht van de minderheid – de dolerenden – het vijftal remonstrantse hoofdrolspelers uiteengedreven. Zij konden dit doen omdat zij met succes een beroep deden op het verband van de gereformeerde kerken.

De Boer eindigt zijn boeiende boek met een hoofdstuk over geschiedschrijving en beeldvorming. Als kerkhistoricus ziet hij het als zijn taak recht te doen aan alle stemmen. Uitermate vakbekwaam heeft hij zich van deze taak gekweten en legt hij zijn kaarten op tafel door te stellen: ‘We kunnen het betreuren dat het tijdens de nationale synode niet tot gesprek en toenadering tussen de remonstranten en de contraremonstrantse afgevaardigden kwam’ (297). De macht van een minderheid legt na vierhonderd jaar alsnog de benodigde documenten op tafel om de argumenten die van beide zijden zijn aangevoerd te wegen en in heroverweging te nemen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen