Boekbesprekingen

Psalmen en kerkliederen oefenen al eeuwenlang een grote invloed uit op het geloofsleven van christenen. Omgekeerd vormen gezangen en geestelijke liederen een spiegel van de tijd waarin ze gemaakt zijn en van de theologie die dan leidend is. Vanuit dat dubbele vertrekpunt biedt de uitgave Hymns and Hymnody een overzicht van twee millennia kerkliedtraditie. Het gaat om zestig korte essays, verdeeld over drie banden, geschreven door een internationaal gezelschap van meer dan vijftig liturgiewetenschappers en kerkliedkenners. Daarbij heeft iedere bijdrage dezelfde structuur: eerst de historische achtergrond van een collectie of dichter, dan theologische perspectieven naar aanleiding van de inhoud van de liederen, vervolgens de vraag naar de bijdrage van het besproken materiaal aan liturgie en lofprijzing, dan een aantal speciale liederen van deze lieddichter of uit deze periode, en tot slot een bibliografische handreiking. Dat is een mooi uitgangspunt, waardoor de meeste essays meer bieden dan het gebruikelijke lemma in een hymnologisch naslagwerk. Soms is het format wel wat geforceerd, omdat inhoudelijk zeer uiteenlopende thema’s (Luthers bijdrage aan het kerklied, het gezang ‘Holy! Holy! Holy’ van John Bacchus Dykes, de muzikale theologie van Georg Friedrich Händel, de liederen van de negentiende-eeuwse Engelse dichteres Frances R. Havergal, postkoloniale gemeentezang in Afrika, hedendaagse praise- en worshipmuziek) niet allemaal precies langs dezelfde lijn te behandelen zijn.

Het eerste deel bestrijkt de eerste vijftien eeuwen van het christendom – in z’n volle breedte. Naast voor de hand liggende thema’s als hymnen en credoteksten in het Nieuwe Testament (nota bene: het Oude Testament blijft helemaal buiten beschouwing), de psalmen in de vroege kerk, de Latijnse hymnen, het gregoriaans, de middeleeuwse sequensen en het lied in de volkstaal bijvoorbeeld ook aandacht voor de Syrische en Byzantijnse traditie en voor Vlaamse componisten als Josquin des Prez en Guillaume Du Fay. Sommige bijdragen in dit deel, zoals over de liederen van de verschillende middeleeuwse kloosterorden, zijn wel wat specialistisch. Ook is er zo nu en dan overlap tussen de verschillende bijdragen.

Deel 2, waarin de zestiende tot en met de achttiende eeuw worden behandeld, komt dichtbij met bijdragen over Luthers lied en Calvijns inzet voor het Franse psalter (helaas wordt in dit essay het oude misverstand nog herhaald dat Goudimel een van de melodiecomponisten van het Geneefse Psalter zou zijn), de Duitse dichter Paul Gerhardt en de Engelse puritein Richard Baxter (zelfs aan het poëtisch werk van John Bunyan wordt aandacht besteed), de Engelse dichters Isaac Watts en de broers Charles en John Wesley. Maar ook is er ruime aandacht voor bijvoorbeeld de rooms-katholieke hymnologische traditie en voor het lied in de missionaire en koloniale context.

Deel 3 bestrijkt de periode van de negentiende eeuw tot heden, met onder andere het Psalter in Noord-Amerika, de liederen van de methodisten en ook opvallend veel aandacht voor gospelmuziek en het kerklied van het zuidelijk halfrond en bij niet-westerse gemeenschappen.

Een index op liedregels en een register op namen en zaken bieden een goede ingang tot dit standaardwerk. Een tijdlijn in alle drie de delen geeft een mooi overzicht van de hymnologische highlights in de desbetreffende periode.

Deze uitgave is wel duidelijk vanuit een Amerikaans c.q. Engelstalig perspectief gemaakt. Zelfs de bijdragen over Luther en de lutherse kerkliedtraditie zijn van de hand van Amerikanen. Nederland is – helaas – helemaal niet in beeld. Het werk van Nederlandse hymnologen en liturgiewetenschappers over bijvoorbeeld het Geneefse Psalter wordt niet genoemd, belangrijke lieddichters als Willem Barnard en Ad den Besten zijn blijkbaar niet bekend, hymnologische hoogtepunten als het Liedboek voor de kerken (1973) en het Liedboek 2013 blijven onvermeld – terwijl vergelijkbare uitgaven uit bijvoorbeeld Schotland wel de revue passeren. De enige referentie aan de Nederlandse kerkliedtraditie is de psalmberijming van Dathenus, die dan ook nog foutief in 1565 wordt gedateerd...

Deze kanttekeningen nemen niet weg dat in dit driedelige werk heel veel belangrijk hymnologisch materiaal is samengebracht, dat geschreven is vanuit een waardevol (praktisch-)theologisch perspectief.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen