Boekbesprekingen

Deze inleiding in de filosofie is ingedeeld aan de hand van de vier grote vragen van Immanuel Kant: Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Wat mag ik hopen? Wat is de mens? Steeds kiest de auteur voor een insteek bij Plato en Aristoteles, of een van beiden, om via een selectie uit de filosofiegeschiedenis bij een evaluatie van de genoemde vragen in het heden uit te komen. In het eerste deel over de epistemologie, komt de lezer bijvoorbeeld via René Descartes en Kant bij Karl Popper en Ludwig Wittgenstein uit. Zijlstra schrijft toegankelijk en laat steeds de relevantie van de geschiedenis van de filosofie voor het heden zien.

Elk deel begint met een ‘Ter inleiding’ en eindigt met een ‘Ter overweging’. Die laatste teksten staan wat los van de tussenliggende hoofdstukken. Daardoor wordt het geheel rommelig, zeker omdat er ook nog steeds twee losse excursen volgen, bijvoorbeeld over het geluk of over het kwaad. In de overwegingen en excursen kiest de auteur zelf ook positie, bijvoorbeeld door bij de epistemologie te concluderen dat we de waarheid nooit hebben ‘in de zin dat we eens en voor altijd hebben vastgesteld hoe de werkelijkheid is’ (70). Het is veelzeggend dat daarna excursen komen over ‘Wetenschap als macht’ en ‘Hermeneutiek en deconstructie’.

Een mooi element uit dit overzicht van de filosofie zijn de vele treffende citaten. In het derde deel, over de zingeving, bijvoorbeeld een van Arthur Schopenhauer: ‘Op mijn zeventiende kwam ik al tot de conclusie dat deze wereld niet de schepping is van een goede God, maar dat de duivel schepselen tot leven heeft gewekt om zich in hun ellende te verlustigen’ (151) en een van Friedrich Nietzsche: ‘Blijf de aarde trouw en schenk geen geloof aan hen die jullie spreken van bovenaardse hoop’ (160). Tussen beiden staat dan Søren Kierkegaard, met zijn ‘Het leven kan achterwaarts worden begrepen, maar het moet voorwaarts worden geleefd’ (156). In de afsluitende overweging stelt Zijlstra dat zin op verschillende wijzen ervaren wordt; soms zien we, met Hegel, een positieve lijn in de geschiedenis en soms zijn we geneigd om met Schopenhauer te berusten in de zinloosheid. Misschien dat de kunst ons verder kan helpen, in ieder geval volgt er een excurs over ‘Esthetica’.

Zijlstra schreef eerder een inleiding in de esthetica (2007); misschien dat de keuze voor zoveel illustraties in deze inleiding in de filosofie verklaard kan worden door zijn liefde voor de beeldende kunsten, maar er had ook best wat in gesnoeid kunnen worden. De tekeningen van Rudy Simon, zoals die van een kuikentje met een iPhone (221) ter illustratie van Charles Taylors The Making of the Modern Identity, leiden soms af van de inhoud.

Vermoedelijk is het boek een neerslag van colleges. Zijlstra doceerde filosofie aan de VU, de ArtEZ Hogeschool voor de kunsten en de Protestantse Theologische Universiteit. De evocatieve en persoonlijke stijl is ongetwijfeld heel geschikt om bij studenten vragen op te roepen en daar is de studie van de filosofie ook voor bedoeld. Wie heel snel even wil nagaan welke positie een van de behandelde filosofen innam of voor wie op zoek is naar een treffend citaat, kan deze inleiding altijd even raadplegen, maar als ‘tekstboek’ voor studenten is het wat minder geslaagd. Dat neemt niet weg dat Zijlstra een mooie, verfrissende en prettig leesbare inleiding in de westerse filosofie geschreven heeft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen