�t Halve Vaarke

’t Was in de mobelesatie van 1914. D’n oorlog was al ’n paer jaer an de gang en je kan wel begriepe, dat ’t ’n schraolen tied was.

„’t Is ’n schandaol”, zoo as de boeren tegenwoordig gekoeieneerd worre”, riep baes Klute, toen ’n onder schoftied de huuskaemer instapte en netig z’n pette an de spieker hieng. „’t Is een schandaol, dat zeg ik. M’n zouwe ’t mit z’n allen motte vertikke, om nog eên duum grond te bezaoie om nog eêne veure te ploege of nog eên korrel te dorsche. Dan woeie ze in de stad uut d’r jas van d’n honger en konne ze in Den Haeg d’r keele dicht niepe en scheel gae zitte kieke op ’n leeg bord. Mar toch worre m’n geturkt as ’n kwaeje kothond. Een boer is mar ’n boer, dienke de heêren zeker, mar ze vergete, dat zonder ons, d’r maege nog holler zou klienke as ’n leege peteroliebus.”

Nelis Klute gieng road van kwaedheid an de taefel zitte, slurpte z’n komme koffie mit groate slokken deur z’n keelgat en zette toen z’n komme zoo hard en onverschillig op taefel, dat ’n ’t oare in z’n viengers hieuw.

„Heu, heul”, riep Griete, z’n vrouw, „je bint hier niet an ’t front. D’r worre tegenwoordig al stikken en scherven genog gemaekt. As ’k joe was, gieng ’k in de schure om ’n peehakker en ’k sloeg de heêle zaek an kachelhout. Je bint van- ochend zoo verward as ’n iepeknoeste!” „Is ’t een wonder!”, bulderde Nelis. „Je zou d’n leste tied dol worre. Zoo net vertelde de hoadkneht, dat die krepele controleur bie Leen Potter twaelf mud taar- we in beslag genome heit en bie Kees Kriel heit dat vergiftige speurhondje vuuftien mud erwten ingepikt. Neem m’n niet kwaeluk, mar ik gloave vast, dat dit ’n verraeje zaekje is. Hoe kon dat hikkelpoatje anders wete, dat Leen z’n taarwe in ’n leegen tras opgesloage had? Verlee weke had vrouw Kwebbel stie- kum geslacht en wat dienk je? Dat smerige ventje haelde d’n aoren dag de bae- ken spek uut ’n oud kammenet, dat op de achterzolder stieng! De aerme ziele stieng d’r bie te blaeten as ’n geite voor ’n leege plokke, mar ’t hielp ze geen steek, ze was alles kwiet!”

„Och”, zei Griet, „die man mot noe eên- mal z’n plicht doewe, die kan ie ’t niet kwaelijk neme.” „Dat bin ’k roerend mit je eêns”, zei

„Dat bin ’k roerend mit je eêns”, zei Nelis driftig, „as ’t mar éérlijk en recht- vaerdig gieng. Waerom magge wiele mar eên vaarke slachte en op de ‘Dolle pee’ drieë? Luste m’n hier geên spek of motte wiele de schueven mar wat dunner neme? Dat noait!”

En Nelis sloeg mit de vuust op taefel dat de komme stienge te dansen. „Dat noait! Ik zal van m’n eige bedrief nemen, wat ’k noadig hao of ’k hiette geên Nelis. ‘k Zal gek weze. Jae zeker, ze zalle in de stad smulle van de kaarmenaode van mien vaarkens en Nelis mot tevree weze mit ’n stikje van die stienkende eên- heidsworste bie z’n broad.”

„Nelis, Nelis”, zei Griet en ze schodde mit d’r hoad. „De stakkers in de stad zouwe d’r van smekke as ze zagge, wat joe op je bord kreeg. Je komt niks tekort, je hei nog geên load eênheidsworst geprove en je weet geên eêns hoe of ’t regeeringsbroad smaekt. Mot joe nog klaege in deze benoaden tied. Je mos dankbaer weze!”

„Je kan m’n nog meêr vertelle”, zei Nelis gerocht. „Mar om kort te weze, ik hao mit Jan Hommel van ’t Hoefje ofgespro- ke, om vannacht stiekum dat bonte vaarke saeme te slachte. ”t Is ’n monsterdier van tegen de vuufhonderd pond en dan hao m’n teminste wat in de kupe voor de kommende winter.”

„Praet toch niet zoo hard, lompe vent”, zei Griet. „De muren hao tegenwoordig oaren. Kee is in ’t achterhuus an ’t waark en as die eên woord hoart, dan vertelt ze d’r tiene. Ze briengt m’n heêle huushou- wen op straete.”

„Kwa”, zei Nelis. „’k Gae nog wat sjou- we en ’k mot voor de middag nog even naer Jan van ’t Hoefje, om of te spreken, hoe laete m’n karweitje op zalle knappe, ’k Glaove dat ’t mar ’t beste is, om dat vaarke bie Jan op de dorsvloer te keelen. Daer komt ’s nachts geên levende ziele voorbie en de controleurs of de pelitie waege d’r eige om dien tied niet zoo vaore in de polder. En as ze soms moch- te komme, ze hao op ’t Hoefje ’n goeie waekhond, die hoart de schumers op ’n kwartier ofstand al ankomme.”

Nelis zette z’n pette op, stak ’n prume achter z’n kiezen en gieng naer buten. Daer kwam warempel Jan van ’t Hoefje al over de wurft angekuierd. Je kon an z’n gezicht zieje, dat ’n ’n goeie zin had, want hie liep in z’n eige te lachen. Toen ’n Nelis zag, riep ’n al in de vaorte: „M’n treffe ’t vanacht Nelis, m’n boffe meraekel. Piet Bon, de rijkspelitie, leit mit griep op bed en Frans Snorre, de veldwachter die z’n vrouwe heit vano- chend ’n kleintje gekrege. Die tweê zalle vanacht d’r fiets wel op stal laete staen. Een moaiere kans, om dat bonte vaarke........ ” „Houw je groate snaevel dicht, nuchter

„Houw je groate snaevel dicht, nuchter kalf’, schreeuwde Nelis. „As ’k joe was liet ’k uutroepe deur schorre Teun, dan komt ’t heêle durp vannacht op ’t Hoefje om spek vraege!”

„Wel verdraoid”, zei Jan, „da’s waer oak, ’k zou haest vergete, dat ’t mobele- saotie is. Wat ’n dwaezen tied, Nelis! Je mag geên eêns meêr hardop zegge, dat je van plan bint je eige vaarke te slachte.” Ongerust keek Jan in de rondte, of geên mens z’n woorden had verstaen. Alléén de knecht was in de mispit bezig, mar die stieng zoo hard an de mishaek te trekken, dat ’n vast geên letter van ’t gesprek had gehoard. Jan was opgelucht en toen begon ’n mit z’n hand bie Nelis z’n oare ’t heêle verhael nog es fluuste- rend te vertellen.

„Dus vannacht om twaelf ure bin je present. Laet de knecht vandaege nog wat schuttels en pannen brienge, om joe portie in te doewen en geef dan die groate wasbus van je vrouwe mee, om waeter in te koken. Want je begriept wel, m’n kanne dat vaarke onmeugelijk vannacht ofbrande. As m’n midden in de nacht ‘n paer bossen stroa ansteke, dan hei je zoo de brandspuite en wat kwaejer is, de pelitie an de deure. Die lui kanne m’n bie dat werk best misse en daerom motte m’n ’t vaarke broeie in kokend waeter. Vergeet daerom vooral die wasbus niet, daer kan ’n flienke plasse in.”

„Komt in orde!”, riep Nelis, die oak ’n goeie zin kreeg, noe de zaeken d’r zo best voor stienge. „Kaerel”, zei ’n d’r zachtjes bie, „’k proeve noe de kaar- menoade al. Wat zal dat smaeke maarge-”

„Jae, en wat dienk je dan van ’n lekkere dikke, vorsche schuve spek bie je broad ’s ochends”, zei Jan. „Man, houd d’r van op, ’t kwiel loapt al langs m’n kwibbe.” „En gloaf mar gerust, dat ’t ’n best beêst is”, zei Nelis. „Gistermiddag stieng ’k nog bie ’t hok te kieke en zonder gekheid ’k hao nog noait zoo’n monsterdier gezieje. ’t Is ’n binnenvetter, Jan, net as je vrouwe. Spek van vier viengers dik, vast en zeker.”

„Affijn Nelis, ’k hao weinig tied, want ’k mot nog om kolebonnen op ’t durp. Zurg noe, dat je vannacht niet te laete komt. D’r is heêl wat te sjouwe, dienkt d’r om.”

Precies kwart voor twaolve stapte Nelis de deure uut. „Pas mar op, dat je niet in de vaerte loapt”, riep Griet. „Neemt de stallantaem mee, ’t is aerdedonker.”

„Doe niet zo onnoazel”, zei Nelis. „Ik kan de weg in d’n blinde, ’t Jonge wat is het dik, je kan tegen de mist leune. Een katuul kan z’n eige snaevel niet zieje.” Nelis liep op ’t gevoel naer ’t hek van de weije, klom d’r over en stapte mit z’n kraege op en z’n handen in de zakken stevig deur. „As ’k noe schuins de weije oversteke,

„As ’k noe schuins de weije oversteke, kom ’k juust op de kwaeje dreve uut”, docht Nelis bie z’n eige. „Mar ’t zal ’n toer weze, om die moddergriebus te vinden.”

Een hortje laeter schepte ’n z’n klompen over in ’n diep waegenspoor en toen begreep Nelis dat ’n op de kwaeje dreve stieng. „Had ’k noe de stallantaem mar bie m’n”, docht ’n. „Strak stae ’k tot m’n harte in de blubber.”

Van onder tot boven onder de slip stapte Nelis kwaort over twaolve op de dors- vloere bie Jan van ’t Hoefje.

„Of je noait komt”, riep Jan kwaed. „’k Hao al ’n half ure bezig geweest, om dat smerige vaarke uut ’t hok te kriegen, mar de smeerlap vertikt ’t, om uut ’t waarme stroa te kommen.”

„Hie heit groat geliek”, zei Nelis netig. „’k Lag op ’t oagenblik oak liever naest groatje onder de wol. Tjonge, tjonge, wat ’n tocht! ’k Zit van m’n hiele tot m’n pette onder de modder. En ’n kepotte kmeje op de koap toe. Wat bin je toch ’n stommerik Jan, om ’n rolle prikkeldraed op de wurft neer te goaien. ’k Docht dat ’k m’n beije beênen en m’n nikke brak.” „Maarge kan je uutraeze”, zei Jan, „mar noe mot ’r gesjouwd worre. Kom deur, eêrst zalle m’n die luie bonte vetzak es uut z’n hok kietele, dan kanne m’n opschiete.”

Dat was gauwer gezeid, dan gedaen. D’r was eêrst geên beweging in de vetklom- pe te kriegen en toen Nelis mit tweê handen uut alle macht an de krulstaert trok, begon de keu te schreêuwen, dat je ’t onderhand op ’t durp kon hoare.

„Houw op!”, riep Jan. „Straks staen al de pelities van Ouddurp tot De Plaete op stee. Lompe vent, as je zoo deur gaet, dan eet joe maarge geên kaarmenaode en ik zal net zoo min m’n eige verslikke in ’n vorse kribbe.”

„Weet joe ’n ander middel om die bonte vetbule van z’n plekke te kriege?”, riep Nelis driftig.

„Wacht mar es”, zei Jan en hie gieng in de schure om de vaarkensemmer, rammelde ’n beetje mit d’n hingel en zoo waer, d’r kwam inééns beweging in ’t logge gevaerte. In ’n paer tellen stieng de keu voor d’n bak en toen was ’t voor de rest ’n koud kunstje, om ’n mit veul geduld op de dorsvloere te kriegen.

„Ziezoo”, hijgde Jan. „Da’s gelokkig gebeurd. Noe zal ’k eêrst alle deuren es goed slute en ’n paer zakken voor de raempjes hange. Je kan noait te voorzichtig weze.” Jan keek nog es deur ’n harre in de mist

Jan keek nog es deur ’n harre in de mist of ’n soms wat verdachts hoarde of zag op de wurft, mar ’t was doadstille en mit ’n gerust harte dee ’n de griengel op de deure.

„Ziezoo Nelis, ’t spul gaet beginne. Doe joe alvast dat touwe om z’n poaten, dan zal ik even de koeter opzoeke. Die hao ’k onder ’t hoai geleid, want je ken noait wete. As die verduvelde speurhonden ’n slachtersmes tussen je gereedschap vonde, dan zouwe die snoeshaenen daedelijk snappe, dat Jan dat dieng niet heit gekocht, om ’n oud hoen de kop of te sniejen.”

„Nee”, zei Nelis, „dat gaet net zoo goed mit ’n aerpelschelmesje. Mar schiet ’n beetje op Jan, want ik hope vannacht nog op bed te kommen.”

De keu liep op z’n doaie gemak over de dorsvloere te knorren en begon op ’t leste an ’t groate bete te vreten. „Hie neemt ’t nogal kalm op”, zei Jan, toen ’n mit ’t mes in z’n hand ankwam. „’t Is mar goed, dat ’t stomme dier d’r niks van weet, dat ’n strakjes deur ’t worstemeulentje wordt gedraoid. Kaerel, Nelis, wat zou joe ’n leêlijke snufferd trekke, as je d’r zoo beroerd voor stieng as die bonte vetzak.” „Hoar noe zoo’n pokkige oeranoetang es

„Hoar noe zoo’n pokkige oeranoetang es an”, zei Nelis netig. „As joe geweun kiekt, trak je al ’n tronie, of je ’n schip zure appels en ’n vaetje azien op heit. As d’r ’s ochends ’n patries vlak voor je voeten opvliegt, dan bin je drie daegen van streek.”

„Joe bin net ’n vaetje buskruut”, riep Jan. „Je kan geên eêns tegen een leutje. Mar noe an ’t waark. Luuster nog es goed. As m’n dat vaarke omgetrokke hao en as ’n op z’n zieje leit, dan zal ik ’n wel ’n por geve. Dan goai joe as de weergae die ouwe zak over z’n kop. Anders hoart Piet Bon op bed, dat m’n an ’t slachten binnen en hie mocht z’n eige es verslikke in de medecienen.”

„Best”, zei Nelis. „Hou je mes gereêd.” Hie spoog in z’n handen en trok inééns het vaarke ondersteboven. Jan sprong d’r as ’n katte bovenop, mar de keu gieng zoo vreêselijk tekeêr, dat Jan niet zag, of ’n de kop of de staert voor z’n had.

Nelis haestte z’n eige, om de poaten vast te vinden, mar in z’n zenuwachtigheid sloeg ’n ’t touwe oak ’n slag om jan z’n beên. Jan begon te brullen van: idioot, leege kalfkop, poterdief en meêr moaie diengen. Mar ’t vaarke brulde veul harder, zoodat Nelis van al die leuke naeme niks hoarde. Ongelokkig kon ’n oak niks zieje, want hie stieng mit z’n rik naer de lantaern. Hie trok mar, hie trok zoo had as ’n kon en klemde Jan z’n beên haest of. Nog ’n flienke snok en daer vloog Jan mit z’n hersens tegen de betemeulen. Toen kreeg Nelis in de gaeten, wat d’r an de hand was. Jan reeds langzaem op, mit z’n hand op z’n pette en ’n gezicht as ’n oarwurm. Hie keek Nelis woest an en hi riep: „Ezelskop, ’k Hao richel op m’n kop as ’n juunpit; ’k wou dat je........ ” Verder kwam ’n niet, want inééns wier d’r an de deure gerammeld. Wit van de schrik keke ze mekaore even an, toen vloog Jan as de wind ’t laddertje op, klom as ’n aep op de koeietilte en kroop mit ’n kloppend harte onder ’t stroa. Nelis zat in drie tellen achter in ’t kafhok en hie wroette z’n eige in ’t kaf as ’n molle in de weie.

Nog mar net wazze Jan en Nelis wegge- krope, of voor de tweêde keêr wier d’r mit ’t klienket gerammeld, dat de mendeuren stienge te klapperen.

„Doew es ope, mot ’k nog langer wach- te”, wier d’r buten gerope, mar Nelis z’n oaren zatte vol kaf en Jan zat zoa diep in ’t stroa, dat ze geên van beien die stemme konne hoare. Jan zweêtte etter en bloed, want hie docht d’r inééns an, dat het slachtersmes nog op de dorsvloere lag en dat de groate hakbiele, om ’t vaarke ope te hakken, an ’n spieker an de wêêge hieng. De keu zelf liep nog mit ’t touwe an z’n poat rond. As de pelitie strakjes de deure opebrak, of as dat vergiftige speurhondje straks over de dorsvloere hikkelde, dan zouwe ze dat alles daedelijk zieje en Jan was d’r gloeiend bie.

„M’n moaie, bonte vaarke naer de maene”, docht ’n bie z’n eige. „’k Hoa de rekenienge van ’t ertemeel bie de meulenaer nog geên eêns betaeld. En Jan kan natuurlijk voor ’t heêle grapje op- draoie. Nelis bluuft doad op ’n halfje en die betaelt geên roaien duit, voordat de halve keu veilig en wel bie z’n groatje in de kelder staet.” En wat Nelis angaet, die zat in dat muffe

En wat Nelis angaet, die zat in dat muffe kafhok oak niet op z’n gemak. Hie voelde van die venienige steken onder in z’n buuk en hier rilde as ’n jongen hond. Daer had ’n as klein kind al last van gehad op oagenblikken as z’n z’n eige zenuwachtig maekte. Z’n neuze en z’n kele zatte vol stof; eêrst mos ’n ’n paer keêr niese, dat ’t kaf in de rondte stoof en toen kreeg ’n ’n hoestbuje, dat ’n van benauwdheid op knietje gieng zitte. ’n Koeje mit ’n peekrune in z’n kele, kon vast niet meier aesem kriege, as Nelis op dat oagenblik.

Jan waegde ’t in dien tussentied es, z’n hoad van onder ’t stroa op te lichten, om es te luusteren of d’r nog gerammeld wier. Hie hoarde voetstappen langs de schure, de klienke van de paerdestaldeu- re wier opgelicht, mar Jan wist gelokkig zeker, dat daer de griengel op zat. Toen gienge de voetstappen weer terug naer de men-deure en voor de derde keêr wier d’r an ’t klienket gerammeld, dat de schure dreunde. „Doe je nog ope of niet, flauwe lum

„Doe je nog ope of niet, flauwe lummels”, hoarde Jan dudelijk roepe. „’k Bin Frans, doew dan toch ope.” Jan stieng mit eên sprong op de dorsvloere. ’t Was Frans, z’n anstaende schoan- zeune, die al drie jaer mit z’n dochter Pietje vree en die noe onder dienst stieng. Dat was waer oak, die zou vanae- vend laete mit verlof thuus komme en noe kwam ’n zeker es even kieke. As de wind schoof Jan de griengel weg en zoowaer, Frans stapte in z’n soldaete- pakje binnen.

„’k Worre hier butengeweun hartelijk ontvange mit de deure op slot”, zei Frans. „Wat bin je an ’t nachtspoke. Daemet, toen ’k nog op de weg ankwam, hoarde ik ’n herrie, of d’r op z’n minst tiene vermoord wiere.”

„’k Zal ’t je zoo vertelle”, riep Jan. „’k Mot eêrst Nelis even roepe.”

Nelis zat nog steeds op z’n kniejen in ’t kafhok te hoesten en te bulderen, mit z’n pette voor z’n mond, om toch mar zoo weinig meugelijk leven te maeke. Jan dee de deure van ’t hok ope en toen Nelis zoo zag zitte, schoot ’n vanzaalf in de lache.

„Je heit ’n moaien vollen hoest”, riep Jan en van verbaezing was de buje bie Nelis inééns over.

„Was ’t geên pelitie of ’t hikkelpoatje?”, vroeg ’n verwonderd, nog schor van d’t hoesten.

„Gelokkig niet, want dan zou ’t d’r beroerd voor ons uutzieje. ’t Is Frans, die is vanaevend mit d’n lesten tram thuus- gekomme”, zei Jan. „Mar jongen, hoe krieg je ’t in je hersens, om nog zoo laete op ’t Hoefje an te kommen, ’k Dienk, dat ’t bie eêne is en Pietje leit zeker al tweê uren onder de wol.” Frans wier zoo road as ’n kalkoensen

Frans wier zoo road as ’n kalkoensen haen. Hie boog z’n eige verlege voorover en begon ’n beetje an z’n poeties te prutsen, on niks te laete merke. „Och, ’k zal ’t mar éérlijk zegge”, zei ’n

„Och, ’k zal ’t mar éérlijk zegge”, zei ’n eindelijk en hie gieng weêr overaande staen. „’k Bin ’n paer uren gelee oak ai hier geweest en toen hao ’k ’n hortje mit Pietje in ’t waegenhuus gezete. Mar ’k wou daernet juust naer bed toe gaen, toen ’k tot m’n groate schrik in de smiezen kreeg, dat m’n zakboekje kwiet was __ ” en........

„Aha”, lachte Nelis. „’k Snappe de heêle zaek al. As je geweun loapt of fietst verlies je zo’n dieng niet, mar as je mit ’n meisje in ’t waegenhuus gaet, dan besta- et de kans dat je ’t wel kwiet raekt. ’k Bin oak jong geweest. Fransje, ’k Hao vroeger m’n eige oak es suf gezocht naer m’n portemenee en ’k vond ’m achter ’n

klampe stroa. Begriep je m’n?” „En hei je dat zakboekje terug?”

„En of’, zei Frans, „’t Lei naest de wiel- karre. ’k Was zoo blieje as ’n hond, toen ’k ’t weer zag.”

„Dat kan ik m’n eige voorstelle”, zei Jan. „Mar noe je toch heir bint, kan je ons moai helpe. Zie je daer dat dikke knor- machien loape? Kiek es an, daer zouwe m’n maarge graeg kaarmenaode van ete en as je noe ’n handje helpt, dan krieg je ’n half vaem worste mee, as je weer naer dienst mot.”

„Daer is niks op tegen”, zei Frans. „Laete m’n trek beginne, Mar eêrst piot ’k ’n ander pakje antrekke.” Hie had ’n hartje laeter ’n ouwe piloosen broek en ’n blauwe boezeroen van Jan angeschote.

„Mot je dat vaarke mit die koeter an z’n einde brienge?”, vroeg Frans. „Dan schreêuwt dat beêst een kwartier lange en m’n motte voorzichtig weze, want ’k zag daernet ’n vreemde pelitie op ’t durp.”

„Wel verdraait!”, riep Jan. „Dan magge m’n zeker wel oppasse. Mar weet joe ’n ander middel, om ’n doad te maeken?” „Hei je geên groaten haemer?”, vroeg Frans. „Dan zal ik ’m ’n poeier geve, dat je geên kik hoare.”

Jan haelde ’n zwaeren, iezeren haemer en zoowaer, even laeter lag de keu op z’n doaie rik, zonder dat ’n d’n tied had, z’n bek ope te doewe.

„Je kriegt ’n handige schoanzeune, Jan”, zei Nelis. „Wat binnen wiele toch lomp dat m’n daer niet an gedocht hao.”

„Weinig praote en veul doewe”, riep Jan. „Ik mit Frans gae ’t heête waeter haele, zet joe onderhand de blikken en de schuttels klaer.” Jan en Frans kwamme ’n stuitje laeter

Jan en Frans kwamme ’n stuitje laeter mit de groate wasbus vol waarin waeter terug. „Noe zal ik ’t heête waeter giete en dan

„Noe zal ik ’t heête waeter giete en dan mot joe mit die nieuwe schrepel de schobben en ’t haer d’r of krauwe, hoar je ’t Nelis”, riep Jan. „En joe, kiek mar goed, Frans, of ’n geên plekje overslaet, want zoo link is ’n niet.” Jan begon te gieten bie de kop. Nelis

Jan begon te gieten bie de kop. Nelis schrapte of d’r z’n leven van of hieng en Frans hielp noe en dan ’n handje mee. Inééns begon Nelis te brullen van de piene. Wat was d’r gebeurd?

Wel, Jan goot per ongelok ’n schepblik heêt waeter in z’n klompe. Nelis smeet z’n klompe uut, zoo driftig en kwaed, dat ’n raekelings langs Frans z’n oare vloog. Toen trok ’n raezend z’n sokke uut, gieng kaarmend op de meelkiste zitte mit z’n bloate voet in z’n handen.

„Au, au, wat mot ’k vandaege al niet overkomme. Ze zouwe je hier levend verbrande. Kiek nog zoo n gekke aepe- kop daer es onnoazel staen, mit z’n schepblikje in z’n hand. Noe mot je nog net doewe, of ’t ’n ongelokje was. Au, au, kiek toch es, de blaeren loape d’r op. Bloedbeul, je goot expres m’n klompe vol, omdat je daemet je hersens tegen de betemeule gestoate heit, ’k Ete net zoo lief ’n kilometer eênheidsworste op, voordat ’k mit joe weer es ’n vaarke slachte.”

„St, st”, zei Frans. „Bedaer noe ’n beetje, ’k Hao nog ’n doasje brandzalve in m’n zak. Doe d’r ’n beetje op en dan is de piene daedelijk over. Wiele gebruke dat goedje onder dienst, as m’n onze voeten deurgeloape hao. Mar voor brandblaeren is ’t oak best.’

En waerempel, de piene wier gauw minder en mit de piene bedaerde oak Nelis z’n humeur. Frans schoorde ’n reêpe van ’n oud boezeroen, wond dat om de zere voet en ’n oagenblik laeter was Nelis weer an ’t schrappe.

Om ’n uur of viere was de zaek eindelijk voor mekaore. Niet, dat alles van ’n leien dakje was gegaen, o nee, want Jan was zoo handig geweest om ’n flienke, diepe jaop in z’n duum te geven. Hie was zoo wit as ’n laeken in huus geloape, om d’r ’n doekje om te doewen. Hie had z’n vrouwe wakker gemaekt mit zoo’n mis- baer, dat de goeie ziel docht, dat d’r man op z’n minst doad zou bloeien. Toen Jan mit z’n duum, dik in ’t verband, weer naer de dorsvloere gieng, nog wit van de schrik, toen had z’n vrouwe gerope: „Dienk d’r om Jan, dat je de klapblaeze bewaert voor Klaosje, daer is dat ventje altied zoo dol op.” „Laop mit je klapblaeze naer de pompe”, had Jan geschreêuwd.

Daer kom nog bie, dat het even niet gebutterd had tussen Jan en Nelis. Want toen ze de kaarmenoade gienge deêle, had Nelis al trek in de doppen, dat Jan de maegere stikken in z’n eige schuttel lei en de vette lappen mit de meêste beênen in die van Nelis.

„Je dienk zeker, dat Nelis gek is”, had ’n geschreêuwd. „Ik mit de pezen en de botjes naer huus en joe de malse brokjes. Zou je de pezerik, de staert, de schoenen en de lichte oak niet in mien schuttel goaie?”

’t Had heêl wat voeten in de aerde, voordat de deêlpartij in orde was. ’t Halve vaarke van Nelis wier in de kras, ’s ochtends om half vuve, bie z’n thuusge- brocht en toen gieng Nelis nog ’n hortje maffe, want hie was doadmoe.

Mar hie gunde z’n eige weinig ruste. Om acht ure stieng ’n al weer in de kleren. Hie was van plan, om de kostelijke halve keu zoo gauw meugelijk in ’t zout te zetten in ’n paer groate Keulse potten. Hie zou achter in ’t waegenhuus ’n paer flinke gaeten graeve en ’t heêle zaekje onder de grond douwe. As ’n daer wat ouwe rommel of wat verslete paerdetuug op lei, dan had geên stervelieng in de smiezen, wat er in de grond zat. Hie had d’r ’n voorgevoel van, dat d’r vandaege wat bezonders zou gebeure en dat de zaek zoo vlug as ’t kon an de kante mos.

Hie draoide eêrst ’t worstevleis en bracht dat zoo gauw meugelijk, mit de levere en de kop, in de schure op de koeitetilte.

Van de kop wou ’n d’n aoren dag zult maeke, ’n fijne tractaotie voor ’t heêle huusgezin.

Toen gieng ’n terug naer ’t achterhuus, om de spullen in te zouten.

„Vrouwe, geef de zoutpot es even an”, nep Nelis. Griet bracht de pot, mar toen d’r man zag, dat d’r mar ’n dun laegje meêr in zat, wier Nelis haest dol.

„Die suffe, zotte wuven, je kan d’r geên steek op an. Gistere hao ’k wel vuuf keêr gerope, dat je most zurge genog zout in huus te nemen en noe ’k ’t noadig hao, noe is de zoutpot kuusleeg. Gae trek naer ’t durp, om tien pond te haelen, mar wees niet zoo stom om alles in êên wien- kel te koapen, want dan snapt iederéén dat m’n geslacht hao. Vooruit, as de wind!”

Griet liep d’r beênen uut d’r achterste, want as Nelis in ’n kwaeje buje wat zei, dan was ’t ’t beste om mar niet te treuzelen. Bie Jan Krente kocht ze tweê kilo zout voor twaolf centen ’t pond, ’t Was wel knap dier, mar ze most noe eênmal zout hao. Bie Frans Duit kon ze oak ’n paer pond op de kop tikke en bie Keetje Rimpel kreeg ze de rest los. „Jae, zieje vrouwe”, zei Keetje, „op ’t

„Jae, zieje vrouwe”, zei Keetje, „op ’t oagenblik kan ’k slecht zout te pakken kriege. ’k Had verlee weke ’n baaltje van vuuftig pond besteld en ik kreeg mar de helft thuus. As ’k je drie kilo geve, dan doew ’k eigelijk ’n ander te kort. Bin je al vast mit ’n kilo niet gehoipe, want ’t is toch zeker mar voor de aerpels?”

„Nee”, zei Griet, „’k mot vandaege nog wat boanen in ’t zout zette, ’k hao beslist zes pond noadig.”

Affijn, Griet kreeg drie kilo mee, mar toen ze naer huus terug gieng, toen drong ’t pas tot d’r deur, wat voor stomme streek ze had uutgehaeld. Wie zet d’r noe om deêzen tied boanen in ’t zout. Keetje Rimpel was oak niet gek, die zou wel gesnapt hao. dat Griet van Roadkapje vertelde.

En óf Keetje ’t in de smiezen had. Mar wat erger was, weet je wie d’r bie Keetje in de achterkaemer zat, toen Griet in de wienkel stieng? Geên maans anders as ’t controleurtje, ’t hikkelpoatje, zoo as Nelis ’n altied noemde. Je mot wete, dat Keetje een dochter had, ’n meid as melk en bloed, en ’t controleurtje scharrelde daer zoo’n beetje mee.

„Je beleeft tegenwoardig de gekste diengen”, giechelde Keetje, toen ze in de kaemer kwam. „Griet van Nelis Klute, zet tegen Sinterklaos boanen in ’t zout. Ze dienkt zeker, dat Keetje ’n klap van de meule gehad heit, omdat as zoete koeke te slikken. Ze kwam zes pond zout haele en toen wou ze m’n wies maeke........” „Wat”, schreêuwde ’t controleurtje. „Dat

„Wat”, schreêuwde ’t controleurtje. „Dat wuuf van Nelis Klute, kwam die in de wienkel om zuvvel zout? Dan heit die vent stiekum geslacht, die praetsmaeker, die mien overal zwart zet en uutscheldt voor alles wat moai en leêlijk is. Daer mot ’k trek op of. ’t Spiet m’n Arjaentje, mar zaeken gaen voor ’t meisje”, zei ’t controleurtje tegen Keetje d’r dochter en hie had z’n leeren jas al te pakken.

Toen Griet thuus kwam, begon Nelis daedelijk mit ’t inzouten van de keu, mar hie was nog mar net bezig, of daer kwam de knecht buten asem ansturme. „’t Hikkelpoatje, daer heije ’t hikkelpoatje”, brulde ’n. „Hie komt daer bie d’n draoi an!”

Nelis was raedeloas. Z’n harte draoide om in z’n lief van de schrik. Mar inééns kreeg ’n ’n ingeving. „Griet”, schreêuwde Nelis, „doe je keurs en je jak uut en dan trek naer bed.”

Toen vloog ’n de kaemer in, nam ’n groat laeken uut ’t kammenet, kwam as de wind terug en rolde ’t spek en de kaarmenoade mit de worstemeule en al, d’r in, holde naer de bedstee en douwde ’t heêle zaekje onder de dekens. Griet stieng al in d’r onderkeurs en Nelis riep: „Zie zoo, joe d’r neffen en noe doe je mar net, of je doadziek bint. Je gae legge steene as ’n ouwe vent en dan bluuft dat hikkelpootje wel op ’n ofstand.” De knecht, die daedelijk de situaotie

De knecht, die daedelijk de situaotie gesnapt had, smeet in dien tussentied de schuttels in de kelder, zette de zoutpot in de kasse en d’r was geên spoor meêr van ’t halve vaarke te bespeuren.

Daer kwam ’t controleurtje anstrompele op de wurft. Brutaoi en onstrant as ’n was, liep ’n zonder vraegen ’t achterhuus in, waer Nelis onverschillig an z’n pupe lurkte.

„’k Hao van de burgemeêster orders gekrege, om de boel bie je te onderzoeken”, zei ’t controleurtje koudweg. „Je wordt knap vervelend”, zei Nelis grof en hie voelde z’n bloed koke. „’t Is toch toevallig, dat je altied bie mien mot weze. Wannéér kriege ze op de ‘Dolle pee’ oak es ’n beurte, daer zit ’t van de nokke tot de kelder vol mit gesmokkelde spullen. Mar ’k waerschuwe je, maek geên herrie en kom niet in de voorkae- mer, want m’n vrouwe is doadziek en die leit op bed.”

„Je vrouwe”, schreêuwde ’t hikkelpoatje, „en die was daemet, meschien ’n kwartier gelee, op ’t durp en noe doadziek? Dat is verdacht, ’k Zal eêrst es in die voorkaemer kieke, want ’k gloave, dat ’k daer juust mot weze.” De knecht, die d’r bie stieng, begreep

De knecht, die d’r bie stieng, begreep daedelijk, dat de zaek verlore was. Mar hie wist in ’t huus van z’n baes goed de weg en hie wist oak, dat Griet mit de halve keu in ’n bedstee lag, die an weerskante deurtjes had. Toen ’t controleurtje deur ’t achterhuus en deur de lange gange naer de voorkaemer liep, vloog hie deur ’n andere deure naer de bedstee. Griet schrok d’r eige ’n aep, toen de knecht onverwachts naest de bedstee stieng en as ’n dolleman onder de dekens grabbelde.

„Hou je koest”, riep ’n, „daer heije ’t hikkelpoatje, gauw, anders is alles kwiet.”

Mit ’t halve vaarke in z’n aarmen vloog ’n terug naer ’t achterhuus, smeet de heêle zoai in de kros, spande as de wind de vos d’r voor en draefde ’n oagenblik laeter de weg op, de dreve in en toen lei ’n de halve keu voorzichtig in ’n grippe, juust bie ’n doombosje. Nelis was mit ’n kloppend harte ’t con

Nelis was mit ’n kloppend harte ’t controleurtje achterop geloape, mit z’n vuus- ten in z’n broekzakken. Hie had echt trek, om in de gange dat smerige ventje ’n opstopper te verkoape. Mar gelokkig wist ’n z’n eige in te houwen, want hie begreep wei, dat ’n anders leêlijk z’n viengers zou brande. Nelis docht an z’n halve vaarke. an de fijne kaarmenaode, an de lekkere schuven spek en niet te vergete an de hoage boete. Z’n voorgevoel van deze ochtend had ’n niet bedrage. D’r most vandaege wat bizonders gebeure. ’t Hikkelpoatje stapte de voorkaemer in,

’t Hikkelpoatje stapte de voorkaemer in, en Griet begon te kreunen en te kaarmen, dat je harte d’r bie breken zou.

„’t is ’n moai smoesje, dat mot ’k zegge”, grinnikte ’t controleurtje en hie liep regelrecht rechtdeur naer de bedstee, sloeg brutaoi de dekens weg, mar .............hie zag niks anders as Griet in d’r onderkeurs. Zoo onnoazel as ’t hikkelpoatje keek, zoo verwonderd keek Nelis. Hie stieng d’r bie, of ’n ’t in Keulen hoarde onweere. Waer ’t controleurtje oak zocht, waer ’n

Waer ’t controleurtje oak zocht, waer ’n oak loerde, nergens was ’n spoor van ’t vaarke te vinden. Netig en raezend gieng ’n eindelijk de wurft op naer huus. Toen vertelde Griet an d’r man, wat de

Toen vertelde Griet an d’r man, wat de knecht gedaen had. En Nelis begon te lache, te lache, zoo as ’n van z’n leven niet gedaen had.

’s Aevends gieng de knecht naer huur mit ’n vaem worste en ’n flicnk zootje kaarmenaode.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen