Kleurrijk zwart-wit fotografie

Ik zit in de auto op een druilerige parkeerplaats in Dordrecht, als de redactie van Terdege belt met de vraag of ik iets wil schrijven over zwart-witfotograi e. De regen gutst neer, en al pratend kijk ik door de waterstroompjes die over de autoruit zakken naar de kale bomen tegen de grijze lucht. „Ik zit in een zwart-wit foto”, zeg ik. „Gaat het wel goed met je?” vraagt de Terdegedame bezorgd.

Overbodige vraag. In de winter gaat het nooit echt goed met mij. Ik hoor thuis in de warmte van de zomer, in het licht –ik sleep me door de lange maanden van duisternis en kou– maar ik antwoord, opgetogen door haar vraag: „Ja, het gaat ineens heel goed met mij!”

Jarenlang ben ik een zwart-witfotograaf geweest. In de krant stonden vroeger louter zwartwit foto’s, dus het maken van kleurenfoto’s had weinig zin. Maar het was ook echt mijn fotograi e: zwart-wit met een minimum aan grijstinten. Waarom?

Kijk door de beregende autoruit naar de kale boomtakken tegen de schemerlucht en je ziet waarom.

Vanachter mijn werktafel, thuis, kijk ik naar een prunus die elk voorjaar weer uitbreekt in een bloesempracht, zo overdadig dat het bijna pijn doet aan de ogen. Ik schuif de gordijnen dicht als ik daar aan het werk ga. De kleuren leiden te veel af.

Fotograi e is kijken. Het heeft nagenoeg niets met dure apparaten te maken. Het gaat om vlakverdeling, compositie en bovenal om het licht. En dat is precies de reden waarom zwart-witfotograi e zo sterk is. Kleur in een afbeelding stuurt het oog.

In 1989 maakte ik een foto op een pleintje in Venetië. Daar zat een kat met acht duiven om zich heen. Het was in de tijd dat de Berlijnse Muur was gevallen, vijanden werden vrienden, en dat schone gegeven zag ik verbeeld op dat pleintje. Het is een eenvoudig en sober beeld. Harmonieus qua inhoud en qua vorm en daarom krachtig.

Stel nu dat het een kleurenfoto was en een van die katten had iets verkeerds gegeten, waardoor hij een lichtgevend roze vacht had gekregen. Dan hadden we een foto gehad waarbij alle aandacht naar die roze kat was gegaan. Dan was het een spectaculaire foto geweest, maar een beeld van niks.

En stel nu dat we een zwart-witfoto van dat tafereel met die roze kat hadden. Dan was het roze verdwenen, het was een foto geweest zoals u nu ziet afgedrukt bij dit verhaal: krachtig door z’n eenvoud.

De afwezigheid van kleur abstraheert de werkelijkheid.

De vorm van de kale takken die ik zag door de autoruit is veel sterker dan de uitbundig bloeiende prunus. Het is eigenlijk een natuurlijk zwart-witbeeld, zó mooi dat ik een kort geluksmoment ervoer, ondanks het feit dat het winter is.

Daarom is zwart-witfotograi e onverminderd populair. Met elke mobiel kun je zwart-witfoto’s maken. Op mijn iPhone heb ik de app Snapseed waarmee je de prachtigste fotobewerkingen kunt maken. In kleur, maar zeker ook in zwart-wit. De vermaarde fabrikant Leica heeft zelfs een digitale camera ontwikkeld waarmee uitsluitend zwart-witfoto’s gemaakt kunnen worden (7575,00 euro exclusief lens).

Een zwart-witfoto is overigens niet gewoon een foto zonder kleur. Elke kleur in de foto wordt vertaald naar een grijstint. In het geval van een zwart-witi lm heeft de fabrikant de interpretatie bepaald. Bij het zwart-wit maken van een digitaal beeld kun je bij de betere software deze interpretatie zelf bepalen. De software kent zes schuifjes voor zes verschillende kleuren (rood, geel, groen, cyaan, blauw, magenta). Door met die schuifjes te spelen, vertaal je een kleur naar een lichter of donkerder grijs.

In het geval van de roze kat kun je met het rode schuifje het beestje heel lichtgrijs of nagenoeg zwart maken. De bloeiende prunus kun je prachtig laten afsteken tegen een blauwe lucht door de kleur blauw donkerder te maken en de tint van de prunus lichter.

Het is overigens verbazingwekkend hoe vaak mensen die ik voor de krant fotografeer, mij vragen of hun foto er in kleur in komt. Als ik dan antwoord dat er al zeker twintig jaar alleen kleurenfoto’s in de krant staan, kijken ze me ongelovig aan.

Het is duidelijk: zwart-witfotograi e zal altijd blijven.

tekst & beeld: Sjaak Verboom

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen