Vloek-/wraakpsalmen in de Bijbel (I)

Lees Psalm 109: 1-20

⁸ Laten zijn dagen weinig zijn en laat een ander zijn ambt nemen.
⁹ Laten zijn kinderen wezen worden en laat zijn vrouw weduwe worden.
¹⁰ Laten zijn kinderen overal rondzwerven en bedelen en ver van hun verwoeste plaatsen voedsel zoeken.
¹²b laat er niemand zijn die zijn wezen genadig is.
¹³ Laten zijn nakomelingen uitgeroeid worden, laat hun naam uitgewist worden in de volgende generatie.

In een korte Bijbelstudieserie wil ik aandacht besteden aan een aantal vergeldingspsalmen, ook wel vloekpsalmen of wraakpsalmen genoemd.
Ik val meteen met de deur in huis met bovenstaande verzen, waarin David zijn hart lucht. Als ik er geen ‘kopje’ boven had geplaatst, had u moeten raden: ‘waar komen deze woorden vandaan?’ Staan zulke harde woorden in de Bijbel? Of zouden dit haatwoorden zijn van een Jihadist, die op wraak uit is?

Vloekpsalmen in het licht van het N.T.
Hoe moeten we het geheel van Ps.109 lezen en ook andere vloekpsalmen? Hoe lezen we zinnen als: ‘Vernietig hen in Uw grimmigheid, vernietig hen, zodat zij er niet meer zijn’ (Ps. 59: 14) en de schokkende woorden van Ps. 137: 8,9 ‘Dochter van Babel, die verwoest zult worden, welzalig is hij die u uw misdaad vergelden zal … Welzalig is hij die uw kleine kinderen grijpen en tegen de rots verpletteren zal’.

Er zal nauwelijks een predikant zijn die dergelijke psalmen in z'n geheel laat zingen.
In het gebedenboek van de RKK is Ps.109 in de jaren 70 van de vorige eeuw verwijderd. Te hard!

In drie Bijbelstudies wil ik proberen zicht te krijgen op de emotie die in deze en andere vloekpsalmen een rol speelt en hoe de dichters recht en vergelding bij God zoeken. In ons vrije Westen is het lastig om vat te krijgen op dergelijke psalmen. In een sfeer van liefde en tolerantie, waarin we in de prediking oproepen om onze naaste en zelfs onze vijanden lief te hebben, klinken deze teksten als een ongewenste dissonant. Moeten we dan niet snel naar de leer van Jezus, waarin zoveel meer liefde doorklinkt? Moeten we niet naar het kruis, waar Jezus voor vijanden bad: ‘Vader, vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen?’ Iemand schreef: ’Welk een andere geest ademt het Nieuwe Testament. Toen Jacobus en Johannes vuur uit de hemel wilden laten neerdalen op de Samaritanen, zei Jezus: ‘U beseft niet, wat voor geest u hebt’. Dus woorden van Ps. 109 en Ps. 137 zijn van een andere geest?

Onrecht en lijden
Mogen wij deze woorden in onze mond nemen en mogen ze uit ons hart komen? Of mogen alleen vervolgde gelovigen dat nazeggen? Maar Jezus zegt toch: ‘Zegen wie u vervolgen?’
Ik wil een poging doen om een richting te wijzen bij deze vragen en even samen op te lopen met de bedreigde en vervolgde David.

Ps. 109 laat ten eerste zien, dat David ten onrechte lijdt. Wie hem onrecht doet, komen we niet aan de weet. Men vermoedt dat het om Saul, Doëg, Absalom, Simeï of Achitofel gaat. Dezen hebben hem veel nadeel berokkend. Terwijl David alleen maar goed deed. Als dank voor zijn liefde bestrijden ze hem (vers 4). Als man naar Gods hart (God is zijn lofzang. Hij is één en al gebed – vers 1 en 4) wordt hij geschoffeerd. Dan volgt in de verzen 6-19 de harde taal, waarvan de bovenstaande verzen een illustratie zijn.
Hier kun je alleen iets van begrijpen als je er theologisch naar kijkt.

Gods recht geschonden
Niet alleen David wordt onrecht aangedaan, maar dit raakt ook onmiddellijk Zijn hemelse Vader. In David wordt Hij onteerd. David roept niet om persoonlijke wraak, maar om vergelding van Gods kant. Waar Gods recht geschonden wordt, daar is vergelding op zijn plaats. Of de vijand moet zich bekeren en verzoenen. Het ligt in één lijn met de vervloekingen in Deut. 27 en 28. Daarmee is deze psalm een appel op Gods recht.

David houdt God aan zijn beloften van dreiging die ook uitkomen. Dat lijkt oudtestamentisch. Maar ook het N.T. kent vervloekingen: ‘Als iemand de Here Jezus niet liefheeft, laat hij vervloekt zijn’ (1 Kor. 16: 22). ‘En tot hoelang, heilige en waarachtige Heerser, oordeelt en wreekt u ons bloed niet?’ (Openb. 6: 10). God is te rein van ogen om het kwade aan te zien (Hab. 1: 13). Daarom is elke roep om vergelding een appel aan het adres van deze God om het recht tot Zijn eer te laten zegevieren. ‘Zwijg niet, o God van mijn lofzang’ zo begint deze psalm. David legt alle onrecht, zij het met emotionele bewoordingen in Gods hand om zo het koesteren van een diepe innerlijke wrok (daarover de volgende keer) te voorkomen en om aan de Heere de vergelding over te laten. Omdat de vijanden (of het nu Saul, Doëg, Absalom, Simeï of Achitofel is) zich niet lieten verzoenen, kwam van Gods kant op Zijn tijd de vergelding over hen heen. Dat alles heeft te maken met het karakter van God: Heilig en rechtvaardig is Hij.

Gespreksvragen
1 Zou u in de kerkdienst een ‘wraakpsalm’ zingen?
2 Wordt er wel eens gepreekt over een wraakpsalm? Zo niet, wat zou de reden zijn?
3 Mogen vervolgde christenen deze woorden naspreken of zingen?
4 Is het na de komst van Christus wel geoorloofd om die felle woorden van Ps. 109 in de mond te nemen?
5 Wat doe je met ‘Zegent wie u vervolgen?’
6 Is God inderdaad de God van het strenge recht of is dat met de komst van Jezus achterhaald?
7 Kunt u woede over onrecht in Gods hand leggen en loslaten?
8 Hoe komen teksten als 1 Kor. 16: 22 en Openb. 6: 10 op u over?

A. Wagenaar
Ds. A. Wagenaar is predikant te Almelo

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen